W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
„Pojęcie zdrowia –
definicje, zdrowie jako
dobro społeczne i
indywidualne”.
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
„Pojęcie zdrowia –
definicje, zdrowie jako
dobro społeczne i
indywidualne”.
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Definicja
negatywna:
Zdrowie = brak choroby
Zdrowie = stan przeciwny chorobie
Choroba = stan upośledzenia i
dyskomfortu
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Problem
y:
- wczesne, bezobjawowe fazy choroby
(np. wykryte przypadkowo)
- wyniki graniczne badań
- niewielkie odchylenia od stanu normalnego –
np. niewielka wada wzroku, nieznaczna
nerwica
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Historia:
1. Hipokrates – ojciec medycyny
europejskiej:
Zdrowie – dobre samopoczucie, choroba –
złe samopoczucie, zależą od równowagi
między tym, co nas otacza, a nami.
Zewnętrzna równowaga między
człowiekiem a środowiskiem pozwala na
stworzenie równowagi wewnętrznej.
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Uwagi:
-
dobre samopoczucie – subiektywizm
- równowaga między człowiekiem a
środowiskiem – obiektywność (może
być oceniona przez inne osoby)
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
1
. Kartezjusz – twórca „mechanistycznego
widzenia świata i człowieka”
- organizm człowieka to skomplikowana,
precyzyjna maszyna biologiczna. Stan choroby
– to konieczność naprawienia uszkodzonej
części.
- Implikacje: szybki rozwój nauk ścisłych a w
medycynie duży postęp techniczny,
wykorzystywanie metod analitycznych w
badaniach ciała człowieka
- biomedyczne pojęcie zdrowia
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
-
Definicje:
1. Definicje biologiczno – funkcjonalne:
WHO (1946 r.):
„
Zdrowie – to kompletny, fizyczny,
psychiczny i społeczny dobrostan, a nie
tylko brak choroby lub kalectwa”.
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Istotę zdrowia wyrażają dwa b. ogólne
pojęcia: dynamiczna równowaga i potencjał
zdrowotny.
-
dynamiczna równowaga dotyczy sfer: fizycznej,
psychicznej i społecznej, zaburzenie równowagi
jednej z nich będzie rzutować na pozostałe
- warunkiem utrzymania równowagi jest
potencjał zdrowotny właściwy zarówno dla
samego człowieka jak i jego środowiska
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
- wartość definicji WHO, z punktu widzenia wymogów
metodologicznych, jest ograniczona w odniesieniu do
pomiarów stanu zdrowia (jakie kryteria lub wskaźniki
należałoby przyjąć do tego pomiaru?)
- definicja ta jest pewnego rodzaju postulatem, mówiącym
jak powinien wyglądać stan zdrowia
- jest konstrukcją typu idealnego , która nie ma
żadnego odpowiednika w rzeczywistości, a służy jedynie
jako punkt odniesienia
- jest definicją pozytywną (definiuje zdrowie a nie
chorobę) wskazującą na wieloaspektowość zjawiska
zdrowia
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
zdolność do normalnego funkcjonowania
organizmu, mając na względzie wszystkie jego organy i
funkcje
zdolność do adaptacji w zmieniającym się środowisku
pewien potencjał fizyczny i psychiczny, dający
możliwość rozwijania aktywności
wyraz równowagi i harmonii możliwości fizycznych,
psychicznych i społecznych człowieka
Inne
definicje zdrowia:
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
-
inne są wymogi wobec normalnego
funkcjonowania organizmu w zależności
od: wieku, płci itd.
- Inną treść niesie zdolność adaptacji
w bogatym stabilnym państwie a inną w
biednym kraju przechodzącym
transformację ustrojową
Uwagi:
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Istnieje wielka złożoność pojęć
:zdrowia” i „choroby”, jako zjawisk
biologicznych ale i społecznych
są duże trudności metodologiczne w
ścisłym zdefiniowaniu tych pojęć
definicja zdrowia powinna być
budowana w taki sposób, aby spełniała
cel, któremu ma służyć:
Wniosk
i:
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
dla wielu przedsięwzięć (np. programy
walki z określoną chorobą) definicja
negatywna wydaje się być bardziej
odpowiednia
dla programów z zakresu promocji
zdrowia – definicje funkcjonalne są bardziej
przydatne
jeśli się chce zwrócić uwagę polityków na
wielowymiarowość uwarunkowań
zdrowotnych nic nie zastąpi definicji WHO
Wnioski c.d.:
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Zdrowie społeczeństwa (zbiorowości):
można badać i oceniać tylko pośrednio,
głównie przy wykorzystaniu metod
epidemiologicznych.
Podstawowe znaczenie przy ocenie
zdrowotności społeczeństwa mają mierniki:
negatywne (np. chorobowość,
zachorowalność, średnie trwanie życia itp.)
pozytywne – uwzględniające jakość życia
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Od lat podejmowane są wysiłki celem
wypracowania wskaźników kompleksowych,
uwzględniających zarówno mierniki
negatywne jak i pozytywne.
Mierniki zdrowia są niezbędne do
prowadzenia porównań pomiędzy
populacjami, szacowania trendów dotyczących
zdrowotności społeczeństwa a także w celach
planistycznych.
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Współczesne pojęcie systemu ochrony
zdrowia jest konsekwencją globalnej
koncepcji zdrowia, która została
podana w 1974 r. przez M. Lalonda –
kanadyjskiego ministra zdrowia.
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Koncepcja Lalonda osadza się na czterech
ogólnych płaszczyznach:
1) biologii człowieka (cechy wrodzone,
dojrzewanie, starzenie się)
2) środowisku człowieka (socjalne, fizyczne i
psychiczne)
3) stylach życia (wzór konsumpcji,
zatrudnienie, czynniki ryzyka zdrowotnego i
zawodowego, sposób reakcji itp.)
4) systemie organizacji opieki zdrowotnej
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Wg amerykańskiego teoretyka
G.E.A Devera, nakłady finansowe
ponoszone przez państwo i
zaangażowanie aktywności społecznej
na każdą z wyżej podanych sfer nie są
adekwatne do ich potencjalnego wpływu
na rzeczywisty stan zdrowia populacji
.
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Dever stwierdził, że:
- system opieki zdrowotnej pochłania
aż ok. 90% z całkowitych nakładów na
ochronę zdrowia a ma tylko ok.10%
wpływ na redukcję umieralności!
- nakłady na kształtowanie stylów
życia i edukacja zdrowotna pochłaniają
zaledwie ok. 1,5% nakładów a mają ok.
40% wpływ na obniżenie umieralności
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
- nakłady finansowe na ochronę
środowiska naturalnego człowieka –
1,5%, posiadają ok. 20% potencjalny
wpływ na redukcję umieralności
- wydatki na biologię człowieka
wynoszą ok. 7%, a dają ok. 30%
potencjalnego wpływu na obniżenie
umieralności ludzi
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Uniwersalna strategia WHO, programy Rady
Europy i Wspólnoty Europejskiej a także
narodowe programy zdrowia, przesuwają ciężar
gatunkowy na działania kształtujące style
życia oraz proekologiczne kosztem
medycyny naprawczej.
W coraz większym stopniu do tych działań
angażowane są instytucje z poza systemu opieki
zdrowotnej.
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
„
Zadania promocji zdrowia,
wychowania
zdrowotnego, edukacji
zdrowotnej i
profilaktyki, w rozwiązywaniu
problemów
zdrowotnych”.
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Definicja europejska:
Promocja zdrowia jest procesem
umożliwiającym każdemu
człowiekowi zwiększenie
oddziaływania na własne zdrowie, w
sensie jego poprawy i utrzymania.
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Definicja amerykańska:
Promocja zdrowia jest połączeniem
działań edukacyjnych oraz różnego
rodzaju wsparcia: środowiskowego,
społecznego, politycznego,
ekonomicznego i prawnego,
sprzyjających zdrowiu.
Celem promocji zdrowia jest
pomnażanie rezerw i potencjału
zdrowotnego ludzi.
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Ałma Ata – 1977 r.
Po raz pierwszy pojawiło się oficjalnie
określenie – „promocja zdrowia”, w
dokumencie Zgromadzenia WHO:
„Zdrowie dla wszystkich”:
- zdrowie nie powinno być przywilejem
lecz prawem dla wszystkich ludzi naszego
globu, a rządy poszczególnych krajów
powinny stworzyć do tego warunki
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Karta Ottawska – 1986 r.
I Międzynarodowa Konferencja Promocji
Zdrowia – określono pięć celów
strategicznych promocji zdrowia:
1) budowanie polityki zdrowia publicznego
2) tworzenie środowisk wspierających
3) rozwój umiejętności indywidualnych
4) wzmacnianie działań społecznych
5) reorientacja systemu opieki zdrowotnej
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Polska – 1992 r.:
Pierwsza Krajowa Konferencja Promocji
Zdrowia
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Edukacja
zdrowotna:
To trwały stan uczenia się, który umożliwia
ludziom indywidualnie oraz grupie społecznej,
podejmowanie dobrowolnych decyzji w zakresie
modyfikowania zachowania i zmiany warunków
środowiskowych w sposób, który przyczynia się
do wzmocnienia zdrowia.
Cechy:
- zmiana sposobu myślenia o zdrowiu w sensie
jego promowania
- zwiększenie skuteczności oddziaływania i
kontroli nad własnym zdrowiem
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Promocja zdrowia jest problemem
bardziej złożonym niż edukacja
zdrowotna.
Edukacja zdrowotna jest pojęciem
szerszym od pojęcia wychowanie
zdrowotne, gdyż dotyczy nie tylko
podmiotu wychowania (ludzi) ale również
środowiska w którym oni żyją i tworzą.
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Wychowanie zdrowotne = oświata sanitarna =
oświata zdrowotna = wychowanie higieniczne
Wychowanie zdrowotne, to:
- całościowa dojrzała postawa wobec zdrowia
- kultura życia codziennego, której podstawą
jest szeroko pojęta higiena (osobista,
żywienia, pracy, wypoczynku,
psychiczna).
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Szczeble wychowania zdrowotnego wg Demela:
małego dziecka (heteroedukacja) – mycie się,
mycie rąk, owoców itp.
okresu pokwitania (autoedukacja) –
zainteresowanie własnym ciałem, wyglądem,
sprawnością, wiedza o własnym organizmie
okresu dojrzałego (heteroedukacja
odwrócona) – wychowanek zaczyna sam
wychowywać innych
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Wychowanie zdrowotne:
= uczenie ludzi jak mają modyfikować swoje
zachowania (w celu wzmocnienia zdrowia)
Edukacja zdrowotna:
= ……………………. + (oraz) zmieniać warunki
środowiskowe (………………………)
Promocja zdrowia:
= …………………….. + ………………… + połączone z
wsparciem: środowiskowym, społecznym,
politycznym, ekonomicznym i prawnym
(…………………….)
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Profilaktyka:
- Profilaktyka, czyli prewencja – to działanie
zapobiegawcze
, głównie medyczne,
skierowane przeciwko chorobom.
Uwaga!
-
Promocja zdrowia – to działanie w kierunku
zachowania zdrowia.
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Różnice pomiędzy prewencją a promocją zdrowia
:
- Podejście prewencyjne:
- Punkt wyjścia - Choroba
- Cel - Uniknięcie choroby
-
Grupa oddziaływania - Grupa szczególnego ryzyka
- Podejście promocyjne:
- Punkt wyjścia - Zdrowie
- Cel - Pomnażanie rezerw i potencjału zdrowia
- Grupa oddziaływania - Cała populacja
W S I Z - Podstawy Zdrowia Publi
cznego - W. KRUK
Podział
prewencji
:
* Prewencja pierwotna – I st. – starania
zmierzające do zmniejszenia prawdopodobieństwa
zachorowalności poprzez przeciwdziałanie
szkodliwym warunkom, zanim będą zdolne wywołać
chorobę
** Prewencja wtórna – II st. – stosowana jest gdy
wykryte zostaną wczesne symptomy choroby. Jej
celem jest powstrzymanie choroby.
*** Prewencja III st. – ma na celu zapobieganie
skutkom choroby oraz przeciwdziałanie jej
nawrotom. Ma zminimalizować ewentualne
powikłania choroby.