Prawne uwarunkowania pracy diagnostycznej 

psychologa

ORZECZNICTWO 

PSYCHOLOGICZNE



Orzeczenie jest pojęciem prawnym, dotyczy 

sytuacji, w których psycholog przeprowadza 
diagnozę i wydaje opinię w oparciu o 
konkretne przepisy prawne: ustawy, dekrety i 
rozporządzenia.



Orzeczenie – wydawane wyłącznie na 

piśmie – musi odpowiadać wymaganiom 
opisanym w konkretnym akcie prawnym.

STATUS ORZECZEŃ 

PSYCHOLOGICZNYCH



1. Obligatoryjne verus nieobligatoryjne:



 - obligatoryjne – nie ma możliwości podjęcia 

decyzji urzędowej bez opinii psychologa



 - nieobligatoryjne – odwołanie się do opinii 

psychologa leży w gestii osoby lub organu 
podejmującego decyzję 



Samodzielne versus niesamodzielne:



 - samodzielne - opinia psychologa jest 

oddzielnym dokumentem stanowiącym 
podstawę do podejmowania decyzji



 - niesamodzielne – wyniki badań 

psychologicznych (interpretacje a nie liczby) 
stanowią podstawę do formułowania orzeczeń 
przez innych specjalistów 



Rozstrzygające versus nierozstrzygające:



 - rozstrzygające – przesądzające o kształcie 

określonej decyzji



- nierozstrzygające – są brane pod uwagę 

choć nie musza przesądzać o kształcie 
podejmowanej dezycji

PRZYKŁADY



Obligatoryjne samodzielne rozstrzygające:



- pozwolenie na broń, zdolność do kierowania 

pojazdami, badania sędziów i kuratorów



Obligatoryjne samodzielne nierozstrzygające:



- uzależnienie od alkoholu, licencja 

detektywistyczna



Obligatoryjne niesamodzielne rozstrzygające:



 - badanie kandydatów do BOR, skierowanie do 

szkolnictwa specjalnego



Obligatoryjne niesamodzielne nierozstrzygające:



 - praca na statku handlowym, kandydaci do ABW



Nieobligatoryjne samodzielne nierozstrzygające:



- biegli sądowi, sprawy penitencjarne



Nieobligatoryjne niesamodzielne nierozstrzygające:



- sprawy dotyczące nieletnich na wniosek sądu,  

przymusowe leczenie psychiatryczne, kandydaci do 
służb dyplomatycznych, niezdolność do pracy 
(renta)



Rozstrzygające mogą być 

jedynie orzeczenia 

obligatoryjne

ZAKRES ORZECZNICTWA

Oświata:

-

Pomoc psychologiczno-pedagogiczna

Wymiar sprawiedliwości:
 - KPC i KPK, prawo o sądach powszechnych, biegli 

sądowi, RODK, placówki resocjalizacyjne, zakłady 
poprawcze i schroniska dla nieletnich, więziennictwo

Zdrowie i opieka społeczna:
- Uzależnienie od alkoholu, przymusowe leczenie 

chorych psychicznie, domy pomocy społecznej, 
służby medycyny pracy (transport kolejowy, statki 
handlowe, kierowcy, instruktorzy i egzaminatorzy, 
straż pożarna, BOR, ABW)

ZAKRES REGULACJI 

PRAWNEJ

1. Kto wydaje orzeczenie – np. indywidualne czy 

zespół oraz kto musi podpisać

2. Jaki jest status psychologa – samodzielny 

ekspert, członek zespołu

3. Kto może wnioskować o wydanie orzeczenia – 

sąd, rodzic, sam psycholog

4. Status dokumentu – opinia czy orzeczenie
5. Dodatkowe wymagania wobec psychologa – 

certyfikaty, szkolenia

6. Problem wymagający wydania orzeczenia 



7. Zakres diagnozy



8. Narzędzia i warunki badania



9. Wzór orzeczenia bądź opinii



10. System odwoławczy



11. Dokumentacja, w tym okres 

obowiązkowego przechowywania



12. Opłaty



Orzeczenia i opinie przechowuje się 

bezterminowo

PRZYKŁAD – BIEGŁY 

SĄDOWY



1. Wydający orzeczenie – dowolny psycholog



2. Status psychologa – samodzielny ekspert



3. Wnioskodawca – organ procesowy



4. Status dokumentu – opinia – dowód w sprawie



5. Wymagania specjalne wobec psychologa – 

wiedza specjalistyczna



6. Problem praktyczny – zależy od przedmiotu 

sprawy (np. wiarygodność świadka)



7. Zakres diagnozy – wskazany przez 

wnioskodawcę – konieczne konkretne pytania 

! 



8. Narzędzia i warunki badania – do decyzji 

eksperta



9. Wzór orzeczenia – nie ma (są pewne 

wytyczne w KPK i KPC)



10. Odwołania – do sądu, który decyduje o 

powołaniu innego biegłego 



11. Dokumentacja – przechowuje biegły, brak 

określenia czasu przechowywania



12. Opłaty – określa rozporządzenie Ministra 

Sprawiedliwości

DOKUMENTACJA



Co konieczne trzeba sprawdzić:



- wzór orzeczenia – opinii



- czas obowiązkowego przechowywania 

dokumentacji (np. zezwolenia na broń – 20 lat, 
kandydaci na funkcję sędziego – 10 lat)



- zakres obowiązkowej dokumentacji

OPINIA



Podsumowanie informacji diagnostycznych – NA 

PIŚMIE – zawierające informacje o:



- zleceniodawcy



- celu diagnozy



- zakresie diagnozy



- celu wydawania opinii



- sposobie jej wykorzystania



Opinie także przechowuje się bezterminowo

OGÓLNE STANDARDY  

PISANIA OPINII I ORZECZEŃ



Dokument musi ZAWSZE zawierać:



- cel opiniowania



- pytania diagnostyczne



- wnioskodawcę



- dokładną charakterystykę użytych narzędzi 

diagnostycznych



- formalną charakterystykę badanej osoby



- formalna charakterystykę warunków badania 

diagnostycznego



Niezależnie od tego kto jest 

ZLECENIODAWCĄ    

       

KLIENTEM 

jest zawsze konkretny człowiek 

(to z nim należy zawrzeć kontrakt).



Respektowanie praw klienta wymaga:



- ograniczenie zakresu opinii wyłącznie do celu 

jej sporządzania;



- selekcji informacji w procesie diagnozy;



- interpretacji wyłącznie materiału 

diagnostycznego;



- sformułowanie opinii (orzeczenia) w sposób 

unikający stygmatyzowania