background image

Zbigniew J. Dolatowski

Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie

background image

Solenie //tylko chlorek sodu/
Peklowanie /chlorek sodu i sole azotowe/

Mieszanka peklująca /peklosól/
99,5-99,6%  NaCl i 0,5-06% NaNO2
Dozwolono dodatek saletry NaNO3

-Ograniczony dodatek związków 

azotowych 

/rozporządzenie/

-dodatki /fosforany , cytryniany, 

askorbiniany i inne/

background image

Peklowanie zalewowe polega na dodaniu do 

surowca mięsnego substancji peklujących i 

soli w postaci solanki. Stężenie solanki i jej 

ilość zależne są od przewidywanego stopnia 

uwodnienia gotowego wyrobu oraz czasu 

peklowania. W skład solanki wchodzi też 

wiele substancji pomocniczych, 

spełniających różne funkcje w gotowym 

wyrobie mięsnym (wiązanie wody, 

żelowanie, nadawanie smaku, stabilizowanie 

barwy itp.) Czas peklowania jest zależny od 

metody, stężenia solanki, wielkości 

kawałków mięsa i innych czynników.

background image

Metody peklowania:

W zależności od sposobu aplikacji substancji 

peklujących możemy wyróżnić następujące 
metody peklowania:

suche,

mokre,

mieszane (kombinowane).

background image

Tworzenie barwy mięsa peklowanego 

Istota peklowania polega na powstawaniu 

nitrozylomioglobiny w reakcji tlenowania 

tlenkiem azotu, natywnego barwnika tkanki 

mięśniowej – mioglobiny . W reakcji tej tlenek 

azotu zastępuje cząsteczkę wody przyłączoną 

do żelaza w części hemowej mioglobiny, 

tworząc nitrozokompleks, w którym żelazo 

pozostaje na +2 stopniu utlenienia. Inne 

reakcje są także możliwe i mogą one 

zachodzić równolegle w zależności od 

warunków środowiskowych. Tworzenie się 

nitrozylomioglobiny może zachodzić w 

reakcjach chemicznych, biochemicznych, 

enzymatycznych i nieenzymatycznych. 

background image

Cząsteczka mioglobiny.

Różne kolory oznaczają poszczególne 
helisy alfa budujące pojedynczą 
cząsteczkę mioglobiny.

background image

Funkcja 

Główną funkcją mioglobiny jest magazynowanie tlenu w 

mięśniach czerwonych (poprzecznie prążkowanych). 

Podczas nadmiernego wysiłku, kiedy ciśnienie 

cząsteczkowe tlenu spada w mięśniach do bardzo 

niskiej wartości 5 mm Hg, mioglobina uwalnia 

zmagazynowane cząsteczki O

2

 i pozwala 

mitochondriom na syntezę ATP na drodze fosforylacji 

oksydacyjnej.

Kluczową rolę w wiązaniu tlenu przez mioglobinę pełni 

hem wraz ze związanym koordynacyjnie jonem 

żelaza(II), oraz histydyna proksymalna i dystalna. Fe

2+

 

wiąże się piątym wiązaniem koordynacyjnym z 

pierścieniem imidazolowym histydyny proksymalnej. Po 

przeciwnej stronie płaskiego układu hemu znajduje się 

histydyna dystalna, która nie wiąże się z żelazem, pełni 

jednak istotną rolę jako zawada przestrzenna, 

utrudniając przyłączanie się cząsteczkom tlenku węgla 

(CO).

background image
background image

NO2-  → NO

     

1. 

rozpad w środowisku kwaśnym

3HNO2  → 2NO + HNO3 + H2O

a. 

cukier   mikroflora  → R-COO- + H+

b.

C6H10O6 + H2O→ C5H11O5COO- + H+

             glukono--lakton             kwas glukonowy

2.

redukcja

a. 

system redoks - cysteina - cystyna

2NO2 -  + 2R-SH → 2NO + R-S-S-R

b. 

enzymatyczny system redoks 

2NO2 -  + Cyt-c (red)       →             NO - Cyt-c (oks)

  NADH → NAD+

NO + Cyt-c (red)

c. 

redukujące substancje np:

C6H8O6 + 2NO2 -  →  C6H6O6 + 2NO +2H2O

kw. askorbinowy      kw. dehydroaskorbinowy

background image

Tworzenie  się  nitrozylomioglobiny  wskutek 

reakcji 

chemicznej 

polega 

na 

redukcji 

metmioglobiny  przez  grupy  –SH  związane  z 

białkami,  reakcja  enzymatyczna  prowadzona 

jest  przez  dehydrogenazy,  a  nieenzymatyczna 

przez  NADH  w  obecności  koenzymów  FMN  i 

FAD.  Nitrozylomioglobina  może  tworzyć  się 

także  w  reakcji  tlenku  azotu  z  oksymioglobiną 

obecną  w  mięsie  przy  wysokim  ciśnieniu 

parcjalnym  tlenu.  Podczas  obróbki  termicznej, 

część  białkowa  nitrozylomioglobiny  (NOMb) 

ulega 

denaturacji 

powstaje 

nitrozylomiochromogen  o  różowoczerwonej 

barwie

background image

Technologia 

nastrzyku 

solanki 

jest 

obecnie  powszechnie  stosowana,  przy 

czym  obserwuje  się  bardzo  intensywny 

rozwój metod i technik aplikacji solanki. 

Współcześnie  technologia  ta,  łącząca 

nastrzykiwanie  i  masowanie  mięsa 

pozwala na produkcję wyrobów o bardzo 

wysokiej  wydajności.  Utrzymanie  wody 

w  produkcie  podczas  procesu  obróbki 

cieplnej  łatwo  osiąga  się  stosując 

różnorodne, 

dostępne 

prawnie 

dopuszczone dodatki funkcjonalne.

background image

TECHNOLOGIA PRODUKCJI

Peklowanie: nastrzyk/masowanie

nastrzykiwać kilkakrotnie

ciśnienie solanki do 0,2 MPa 

czystość i higiena aparatu nastrzykującego

kontrola masy

Wady:

 rozerwanie struktury

 puste miejsca – duże ciśnienie

 zła stabilność barwy

 czarne punkty – korozja igieł

 zbyt małe lub duże nasolenie – kontrola

background image

Parametry:

ilość nastrzyku (sól, nitryt, fosforany, karagen)

receptura solanki: askorbinian, woda

przechowywanie peklosoli

realizacja procesu masowania

Wady: wydajność i soczystość - mała, duża;  barwa

Rola askorbinianu: dodatek do solanki

przechowywanie suche i chłodne

świeża solanka

Wady:

brak reakcji barwników

zbyt długo przechowywana solanka

Cukry zezwala się do 1% ( smakowe,  redukcyjne)

background image

Bezpośredni wpływ na jakość produktu 

gotowego mają następujące parametry 

związane z procesem nastrzyku:

równomierność nastrzyku - wpływa na 

wyrównanie właściwości sensorycznych i 

wydajność wyrobu. Aplikowanie dokładnej 

ilości solanki pozwala na zbliżenie się do 

wielkości granicznych dawkowania, a przez 

to przyczynia się do zminimalizowania 

ryzyka wykonania produktów o 

przekroczonych dawkach substancji 

peklujących. Unika się w ten sposób również 

powstawania wad niedopeklowania mięsa,

background image

W urządzeniach nastrzykujących w sposób 

ciągły solanka wypływa z igieł z chwilą włączenia 

pompy lub otwarcia centralnego zaworu 

zaopatrującego wszystkie igły. Przy nastrzyku w 

takich urządzeniach należy wykorzystywać całą 

szerokość taśmociągu, a mięso układać w warstwie o 

podobnej grubości, aby zapewnić równomierne 

rozmieszczenie solanki w mięsie.

W maszynach ze sterowaniem blokami 

igieł, zawór zasilający igły solanką otwierany jest 

przez tzw. dociskacz mięsa, gdy igły wkłuwają się w 

mięso. W systemie ze sterowanymi poszczególnymi 

igłami, solanka wypływa tylko przez te igły, które 

znajdują się w mięsie. Każda igła ma oddzielny zawór 

sterujący jej pracą. 

background image

Najnowocześniejsze 

współczesne 

nastrzykiwarki  rozpyłowe  wprowadzają  tylko 

ściśle odmierzoną objętościowo porcję solanki, 

w  momencie,  gdy  igły  całkowicie  przebijają 

mięso  (znajdują  się  w  dolnym  położeniu). 

Każda  igła  posiada  kilkanaście  otworów  na 

różnych wysokościach. Solanka podawana jest 

pompą  tłokową  z  systemem  dozowania 

objętościowego  pod  ciśnieniem  0,6-1,2  Mpa  z 

bardzo  dużą  szybkością.  Strumień  solanki 

rozdzielany  jest  na  tysiące  mikrokropelek, 

które 

głęboko 

wnikają 

między 

włókna 

mięśniowe  nie  uszkadzając  struktury  tkanki 

mięśniowej.

background image

Podstawowe wady peklowania nastrzykowego to: 

zmienne ciśnienie w obiegu solanki (wieloigłowe i wielootworowe 

nastrzykiwarki), 

możliwość rozdzielania podłużnego włókienek mięśniowych i 

tworzenia się w mięsie "kieszeni" wypełnionych solanką,

uszkodzenia tkanki w miejscu wprowadzenia igieł-gdy igły są 

grube, a zatykanie się igieł-gdy są cienkie,

niemożliwość dokładnego dozowania objętościowego nastrzyku,

nierównomierne rozprowadzenie solanki, co uwidacznia się w 

postaci czerwonych pasemek na kawałkach mięśni,

zakażenie mikrobiologiczne powstające przy recylkulacji solanki,

zbyt duże miejscowe stężenie soli może być przyczyną miejscowej 

denaturacji białek i utratą przez nie zdolności utrzymywania wody 

(pogorszenie właściwości hydratacyjnych),

trudna do zachowania płynność przesuwania się kawałków mięsa 

przez injektor,

zatrzymywanie się głowicy nastrzykującej w górnym lub dolnym 

położeniu powoduje nierównomierny nastrzyk solanki 

background image

Zagadnienia zdrowotne

Obecność azotynów i azotanów może być szkodliwa dla zdrowia z 

kilku powodów:

obecność znacznych ilości azotynów i azotanów w żywności może 

wywierać określone skutki toksykologiczne i prowadzić do zatruć 

pokarmowych,

azotyny utlenianiają dwuwartościowe żelazo hemoglobiny do formy 

trójwartościowej nie wykazującej zdolności odwracalnego wiązania 

tlenu i powodować methemoglobinemię, jest to niebezpieczne 

zwłaszcza u dzieci,

azotyny i ich pochodne w reakcji z aminami w środowisku kwaśnym 

łatwo tworzą N-nitrozoaminy, których większość wykazuje działanie 

kancerogenne, spożywanie azotanów i azotynów może powodować 

powstawanie związków nitrozowych już w organizmie ludzkim, w 

przewodzie pokarmowym,

azotyny wreszcie obniżają w pewnym stopniu wartość odżywczą 

pożywienia, ograniczając wykorzystanie niektórych składników 

diety, powodują destrukcję witamin z grupy B, witaminy A i 

karotenu.

background image

           Mikrobiologia procesu peklowania mięsa

 Warunki, jakie muszą spełniać mikroorganizmy aktywne w 

procesie peklowania mięsa:

muszą być odporne i rozmnażać się przy wysokich stężeniach 

soli, rzędu 12-28% 

muszą się rozwijać w temp. 4-8°C 

muszą powodować w tych warunkach fermentację 

węglowodanów prowadzącą do powstania kwasów; nie mogą 

jednak produkować za wiele kwasów - pH powinno być 

utrzymane w granicach 5,6 - 6,0 

muszą być ponadto bakteriami denitryfikacyjnymi. 

Bakterie obecne są zawsze w  roztworze peklującym (i ich 

rola):

-kształtują barwę,

-hamują rozwój patogenów,

-hamują procesy utleniania,

-kształtują smakowitość,

-powodują zakazenie surowca

background image

Masowanie

Proces  masowania  mięsa  szczególnie  ważną 

rolę  spełnia  w  przetwarzaniu  surowca  we 

wczesnym  okresie  przemian  poubojowych. 

Tkanka  mięśniowa  na  tym  etapie  zmian 

poubojowych 

ma 

obniżone 

właściwości 

technologiczne.  Jest  ona  twarda,  sprężysta,  o 

niskiej  wodochłonności  z  dużymi  ilościowo 

wyciekami  soków  podczas  obróbki  cieplnej. 

Zabiegami  technologicznymi,  a  szczególnie 

masowaniem,  zmienia  się  jej  właściwości. 

Masowanie  mięsa  polega  na  ciągłym  lub 

okresowym 

działaniu 

zróżnicowanych 

naprężeń  na  tkankę  mięśniową  w  urządzeniu 

zwanym powszechnie masownicą. 

background image

 Podczas masowania kawałków mięsa 

są one poddawane obciążeniom 

mechanicznym zmieniającym strukturę 

wewnątrz włókienka jak i błon 

komórkowych.

 Powoduje to częściowe wystąpienie z 

komórek sarkoplazmatycznych i 

miofibrylarnych białek na powierzchnię 

masowanego mięsa. Dzięki temu 

redukowane są ubytki masy 

występujące podczas parzenia 

wyrobów i umożliwiane jest sklejenie 

kawałków mięsa ze sobą. 

background image

Podczas procesu masowania właściwości 

sprężyste mięsa przenoszą zewnętrzne 

obciążenia działające na tkankę mięśniową do 

wewnętrznych jej struktur. Wzrasta jej 

wodochłonność, rozpuszczalność białek, a 

zmniejszeniu ulegają wycieki cieplne i znacznie 

wzrastają oceny jakości sensorycznej wyrobów. 

W praktyce przemysłowej małe kawałki mięsa 

są krótko ale intensywnie masowane, 

natomiast większe elementy surowca 

masowane są z mniejszą intensywnością lecz 

przez dłuższy okres czasu. Zmiana właściwości 

mięsa następuje w wyniku zachodzących 

przemian w białkowej substancji mięsa, 

głównie we frakcji miofibrylarnej białek 

background image

Zróżnicowanie właściwości fizycznych tkanki 

mięśniowej  powoduje,  że  przebieg  i  zakres 

jej  zmian  pod  wpływem  masowania  jest 

trudny  do  ogólnej  optymalizacji  i  oceniany 

jest  najczęściej  empirycznie  dla  danych 

warunków  technicznych  i  technologicznych 

procesu. 

Zmiany 

właściwości 

tkanki 

mięśniowej 

charakteryzuje 

jej 

wodochłonność,  wartość  pH,  właściwości 

mechaniczne,  czy  bardzo  kosztowny  w 

wykonaniu badań i ocenie stopień destrukcji 

białek (badania makro- i  mikrostruktury).

background image

Z prowadzonych badań własnych, jak i 

analizy  literatury  wynika,  że  w 
uplastycznieniu  mięsa  istotną  rolę 
pełni  konstrukcja  urządzeń  (prędkość 
obrotowa 

kształt 

elementów 

roboczych, 

wymiary 

bębna 

masującego, 

położenie 

zbiornika 

masującego 

względem 

poziomu, 

wielkości  próżni  itp.)  i  właściwości 
fizykochemiczne surowca.
 

background image

W procesie masowania mięsa stosowane są 

powszechnie dwa typy masownic, a 

mianowicie: masownice z nieruchomym 

bębnem i obracającymi się w nich 

mieszadłami i masownice z obracającym się 

bębnem z umieszczonymi wewnątrz 

przegrodami. Masownice są najczęściej 

zbiornikami zamkniętymi o różnej wielkości i 

kształcie. Konstrukcje masownic ostatnich 

lat posiadają dodatkowo systemy chłodzenia 

surowca podczas masowania przy pełnej 

automatyzacji procesu (czas pracy, przerwy, 

prędkość obrotowa). 

background image

Masowanie

10-12 godzin, temp. 0°C

Co jest najważniejsze:

 urządzenie – budowa

 czas masowania

 wielkość kawałków mięsa

 ilość obrotów na cykl

 masowanie z przerwami

 masowanie w chłodni

 nie przemasowanie

 próżnia

 czystość masownic

background image

Obok solenia i suszenia wędzenie uznaje się 
za  jedną  z  najstarszych  metod  utrwalania 
żywności 

pochodzenia 

zwierzęcego. 

Intensywny 

rozwój 

innych 

technik 

utrwalania  mięsa  i jego przetworów, takich 
jak:  zamrażanie,  liofilizacja,  sterylizacja 
sprawił,  że  wędzenie  przestało  odgrywać 
istotną rolę w przedłużaniu trwałości a stało 
się  procesem  kształtującym  specyficzny 
profil    smakowo-zapachowy  oraz    barwę 
wyrobów mięsnych.

background image

Parametry wytwarzania dymu wędzarniczego:

-gatunek drewna

-wilgotność

-temperatura:       170- wydzielanie wody

   270- rozkład celuloz

  350-450-rozkład ligniny

Skład chemiczny: kwasy organiczne

   związki karbonylowe

   fenole i ich pochodne

  związki obojętne (alkohole, 

estry i węglowodory).

background image

Skład dymu wędzarniczego zależy od 
różnych czynników. Sam proces spalania 
regulowany jest wilgotnością drewna i 
dostępem tlenu oraz temperaturą zżarzania 
bądź spalania drewna. Obecnie znanych jest 
wiele możliwości wywołania pirolizy drewna, 
niezbędnej dla procesu wędzenia.

 W zależności od metody jej wytwarzania 
otrzymuje się dym o różnych właściwościach 
i tym samym różnej przydatności 
technologicznej. 

background image

W dymie wędzarniczym przypuszczalnie 
znajduje się blisko 10 000 różnych substancji z 
czego dotychczas zidentyfikowano ok. 600.

Według powszechnie przyjętego i 
stosowanego podziału związków 
występujących w dymie rozróżnia się 
następujące grupy:
-kwasy karboksylowe,
-związki karbonylowe,
-fenole i ich pochodne,
-związki obojętne (alkohole, estry i 
węglowodory).

background image

Obok konserwującego działania związków 

chemicznych dym posiada również właściwości 

aromatyzowania mięsa i jego przetworów, nadaje jej 

złocistobrązową barwę i powoduje utwardzenie 

przylegających do osłonki wędlin łańcuchów 

polipeptydowych (proces powstawania „wtórnej 

skórki"). 

Działanie dymu wędzarniczego opóźnia także procesy 

oksydacji i autooksydacji tłuszczów wchodzących w 

skład farszu wędlinowego. 

Niektóre ze składników dymu posiadają właściwości 

hamujące rozwój i namnażanie się mikroorganizmów, 

co pozwala na znaczne przedłużenie okresu trwałości 

(przy zachowaniu zasady długotrwałego 

oddziaływania dymu na wędzony produkt).

background image

Temperatura ,,spalania” wpływa zatem w istotny 

sposób na szybkość tworzenia się fenoli i 

aldehydów, a także niepożądanych w wędzeniu 

węglowodorów aromatycznych (benzen, 

benzopiren, toluen). Optymalny rozkład termiczny 

głównych składników drewna, czyli hemicelulozy, 

celulozy i ligniny to zakres pomiędzy 250-400ºC.

 Celuloza stanowi główne źródło kwasu octowego, 

a lignina jest substratem, z którego tworzą się 

fenole i ich pochodne. Podwyższenie i utrzymanie 

temperatury w przedziale 350-450ºC spowoduje 

to, iż dym będzie zawierał dużą ilość substancji 

smolistych.

background image

Działanie i rola dymu w procesie wędzenia. 

Warunki procesu.

Szybkość osadzania się różnych składników 

wędzarniczych, występuje w formie gazowej i 

rozproszonej, zależy od właściwości wędzonego 

produktu, temperatur, stężenia i prędkości 

przepływu dymu w wędzarni.

Wpływ wilgotności powierzchni. Na suchych 

powierzchniach osadza się mniej substancji 

wędzarniczych niż na wilgotnych, a to dlatego, że 

frakcje dymu odpowiedzialne za wywędzenie 

produktu są dobrze rozpuszczalne w wodzie. Tak 

więc, mechanizm ich akumulacji polega na 

absorpcji w powierzchniowej warstwie wodnej.

background image

Wpływ stężenia dymu. Czas wędzenia w dużym 

stopnie zależy od zawartości substancji 

organicznych w dymie (gęstości dymu), gdyż 

szybkość sorpcji jest proporcjonalna do stężenia 

składników wędzarniczych. W warunkach 

przemysłowych stężenie dymu określa się metodą 

wizualną, co w zupełności wystarcza do utrzymania 

stałego czasu wędzenia dla poszczególnych 

asortymentów wędlin.

Wpływ prędkości przepływu dymu. Szybkość 

przepływu dymu przez komorę wędzarniczą, ma 

istotny wpływ na osadzanie się składników dymu na 

wędlinach. Przykładowo, zmiana prędkości 

przepływu z 0,2 do 20m/s spowoduje ok. 10-krotnie 

przyspieszenie sorpcji wędzonych substancji. 

background image

Ilość substancji lotnych, wydzielających się z 

drewna w temperaturze wyższej niż 500°C, jest 

znikoma. Zwiększa się natomiast istotnie ilość 

powstających wielopierścieniowych 

węglowodorów aromatycznych. Niektóre z nich 

mają właściwości rakotwórcze jak wspomniany 

wcześniej 3,4-benzopiren.

 Powszechnie uważa się., że celuloza jest 

źródłem powstawania kwasu octowego, z kolei 

lignina - fenoli. Szybkość tworzenia się fenoli z 

lignin, podczas tradycyjnego wędzenia 

płomieniowego zależy od iloczynu temperatury 

żarzenia oraz szybkości przepływu powietrza 

przez strefę żaru.

background image

Lotne składniki powstałe podczas 
termicznego rozkładu drewna aby stać się 
dymem wędzarniczym muszą ulec utlenianiu 
w warstwie dyfuzyjnej. 

Wykazano, że przy wytwarzaniu dymu nie 
należy przekraczać temperatury 425°C w 
fazie rozkładu termicznego drewna oraz 
325°C w fazie utleniania, ponieważ 
przekroczenie tych temperatur stwarza 
warunki sprzyjające tworzeniu się 
węglowodorów rakotwórczych, szczególnie 
benzopirenu i dwubenzoantracenu.

background image

Na drobnoustroje w głębi mięśni (głównie beztlenowce) 

działają zawarte w dymie fenole przenikające stopniowo 

w głąb wędzonego produktu.

Wysoka temperatura dymu zwiększa działanie 

bakteriobójcze. Fenole i aldehydy zawarte w dymie 

powodują zwolnienie procesów autolitycznych w 

produkcie oraz działają bakteriobójczo na mikroflorę. W 

przemyśle mięsnym występują następujące technologie 

wędzenia:

wędzenie dymem zimnym,

wędzenie elektrostatyczne,

wędzenie dymem ciepłym,

wędzenie w podczerwieni,

wędzenie dymem gorącym,

zastosowanie dymu w płynie 

background image

Preparaty dymu wędzarniczego, Zalety:

Skrócenie procesu wędzenia

Obniżenie ubytków wagowych

Standaryzacja produktu

Nowe możliwości technologiczne

Ograniczenie zanieczyszczenia 
środowiska

Ograniczenie lub eliminacja związków 
szkodliwych

background image

ZMIANY ZACHODZĄCE PODCZAS WĘDZENIA

Wędzenie powoduje szereg pożądanych (i niepożądanych 

również) zmian przetwarzanego produktu, a więc

zmiany  ilościowe  -  ulega  zmianie  zawartość wody i tłuszczu 

w produkcie (większe ubytki gdy dłuższe jest wędzenie, 

wyższa temperatura czy też szybsze krążenie powietrza),

zmiany zapachu, smaku i smaku i konsystencji,

formaldehyd   wpływa   na   stwardnienie   tkanki łącznej 

mięsa oraz osłonek, zwiększając ich od porność na rozerwanie,

kwas mrówkowy zwiększa  kwasowość  mięsa, hamuje  rozwój  

drobnoustrojów oraz procesy autolizy,

fenole nadają smak, zapach,

przemiana  białek, co powoduje kurczenie się mięsa w czasie 

wędzenia i uzyskanie charaktery stycznej jego konsystencji.

background image

Reakcje składników dymu i mięsa.

Na powierzchni wędzonych produktów 

tworzy się połyskliwa powłoka będąca 
wynikiem polimeryzacji składników 
dymu, a także ich reakcji z białkami 
mięsa. To grupy tiolowe i aminowe białek 
przy współudziale fenoli odpowiadają za 
tworzenie się ,,skórki”. 

background image

Barwa

Kolor wędzonych wyrobów zależy w dużej mierze od 

koloru zastosowanej osłonki, a także od wilgotności 

powierzchni batonów oraz do nasycenia i składu dymu. 

Natężenie barwy produktu można łatwo kontrolować przy 

wędzeniu w wędzarniach  z automatycznymi 

dymogeneratorami. Zwiększenie czasu obróbki o kilka lub 

kilkanaście minut źle wysuszonego batonu, powoduje 

zmianę barwy z jasnozłotej na ciemnobrązową. 

Istotny wpływ na tworzenie charakterystycznej barwy 

wywiera też rodzaj drewna, z którego uzyskuje się dym. 

Żółtobrązowy odcień powstaje przy wędzeniu dymem z 

drewna dębowego lub olchowego. Złotożółta barwa 

tworzy się przy zastosowaniu drewna bukowego, 

grabowego. 

Nie mniejsze znaczenie dla szybkości tworzenia barwy 

podczas wędzenia ma pH produktu, gdyż barwa wyrobów 

ciemnieje wraz z jego wzrostem. 

background image

Zapach i smak

Zapach i smak są najbardziej 
charakterystycznymi cechami jakości 
wędzonych produktów. W tworzeniu tych 
cech najważniejszą rolę odgrywają związki 
fenolowe i inne lotne, rozpuszczalne w 
wodzie składniki. 

Najbardziej typowy zapach i smak 
wędzonkowy występuje we frakcji związków 
fenolowych wrzącej w zakresie temperatur 
75-90ºC. Do tej grupy związków zaliczamy 
między innymi: gwajakol, eugenol, krezol. 

background image

Utrwalające działanie dymu.
   Produkty wędzone są stosunkowo mało podatne na utlenianie 

zawartych w nich tłuszczów. Cecha ta jest wynikiem obecności w 

dymie składników posiadających właściwości przeciw 

utleniające. Dużą aktywność w zapobieganiu jełczeniu wyrobów 

posiadają: gwajakol, kwas mrówkowy, kwas benzoesowy i 

salicylowy.

 Wędliny poddane procesowi gorącego wędzenia mają obniżoną 

zawartość mikroorganizmów wynikającą z zastosowania 

temperatury i antyseptycznych składników dymu, zazwyczaj są 

wolne od wegetatywnych form drobnoustrojów. Efekt 

bakteriobójczy zależy od temperatury i czasu obróbki a także 

gęstości dymu. Dlatego dla wędlin parzonych głównym 

czynnikiem utrwalającym jest temperatura a dym to działanie 

tylko potęguje, gdy dla kiełbas surowych to właśnie dym jest 

głównym konserwantem. Najbardziej wrażliwe na działanie 

dymu są wegetatywne form bakterii, natomiast przetrwalniki i 

pleśnie są stosunkowo oporne. Bardzo istotne z punktu 

technologicznego jest inhibitujące działanie w stosunku do 

przetrwalników Cl. Botulinum zawartego w dymie aldehydu 

mrówkowego 

background image

DYM „W PŁYNIE"

Dym wędzarniczy jest skondensowany a dostarczany 

do komory kondensat dymu jest używany później w 

formie płynnej lub jest rozpylany. Dym w formie 

płynnej nie ma takiego samego, naturalnego 

antybakteryjnego działania jak dym „świeży", i co za 

tym idzie, trwałość wędzonych w ten sposób 

produktów jest niższa. Jego zaletą jednak jest to, że 

można go łatwo i precyzyjnie dozować. 

Dym w formie płynnej jest otrzymywany w 

kontrolowanych warunkach, specjalnie oczyszczany i 

nie zawiera rakotwórczych związków, np. 

benzo[a]pirenu. Jest to istotne wskazanie zdrowotne, 

jednakże nie jest to popularny i pożądany sposób 

nadawania wyrobom cech produktu „wędzonego".

background image

Dziękuję za uwagę

Zbigniew J. Dolatowski


Document Outline