1

1

AKTUALNE PROBLEMY 

AKTUALNE PROBLEMY 

SYSTEMU ZABEZPIECZENIA 

SYSTEMU ZABEZPIECZENIA 

SPOŁECZNEGO

SPOŁECZNEGO

Gertruda Uścińska

IPiSS, IPS UW

 

 

2

2

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

3

3

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

4

4

MIĘDZYNARODOWA  ORGANIZACJA  PRACY

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

5

5

Przedmiotem mojego 

Przedmiotem mojego 

wystąpienia jest omówienie 

wystąpienia jest omówienie 

rozwiązań przyjętych w polskim 

rozwiązań przyjętych w polskim 

systemie i ich ocena na tle 

systemie i ich ocena na tle 

standardów międzynarodowych 

standardów międzynarodowych 

oraz przedstawienie problemów 

oraz przedstawienie problemów 

do rozwiązania w najbliższej 

do rozwiązania w najbliższej 

przyszłości.

przyszłości.

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

6

6

Teza

Teza

.

.

 

 

Polski system 

Polski system 

zabezpieczenia społecznego 

zabezpieczenia społecznego 

może być zaliczony do 

może być zaliczony do 

systemów rozwiniętych i na 

systemów rozwiniętych i na 

ogół jego rozwiązania 

ogół jego rozwiązania 

odpowiadają standardom 

odpowiadają standardom 

określonym w aktach 

określonym w aktach 

Międzynarodowej Organizacji 

Międzynarodowej Organizacji 

Pracy, Rady Europy i Unii 

Pracy, Rady Europy i Unii 

Europejskiej; niektóre z nich 

Europejskiej; niektóre z nich 

jednak odbiegają.

jednak odbiegają.

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

7

7

  

Bezpieczeństwo socjalne

  Zabezpieczenie społeczne – historyczne 

kształtowanie
 się tego pojęcia, współczesny zakres, w tym 
przyjęty 
    w Konwencji nr 102 o normach minimalnych 
    w dziedzinie zabezpieczenia społecznego

  Zabezpieczenie społeczne w polskim 

ustawodawstwie

  Regulacje międzynarodowe dotyczące 

zabezpieczenia
    społecznego – MOP, RE, UE

  Analiza porównawcza. 
 Problemy do rozwiązania

Pojęcia, objaśnienia semantyczne ważne dla 
omawianej tematyki, analiza kategorii 
rozpatrywanych: 

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

8

8

1. BEZPIECZEŃSTWO  

1. BEZPIECZEŃSTWO  

SOCJALNE

SOCJALNE

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

9

9

2. ZABEZPIECZENIE  

2. ZABEZPIECZENIE  

SPOŁECZNE

SPOŁECZNE

  

  

 

 

 Europejska Karta Społeczna. 
 Encyklika Laborem exercens – Jan 

Paweł II
 Doktryna  

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

10

10

Zalecenie MOP nr 67 dotyczące zabezpieczenia 

Zalecenie MOP nr 67 dotyczące zabezpieczenia 

dochodu oraz 

dochodu oraz 

Zalecenie MOP nr 69 dotyczące opieki 

Zalecenie MOP nr 69 dotyczące opieki 

medycznej 

medycznej 

z 1944 r.

z 1944 r.

 

 

Pojęcie zabezpieczenia 

Pojęcie zabezpieczenia 

społecznego w aktach 

społecznego w aktach 

międzynarodowych 

międzynarodowych 

i europejskich

i europejskich

 

 

Konwencja nr 102, dotycząca minimalnych 

Konwencja nr 102, dotycząca minimalnych 

norm zabezpieczenia społecznego z 1952 r.

norm zabezpieczenia społecznego z 1952 r.

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

11

11

3. Zabezpieczenie 

3. Zabezpieczenie 

społeczne w polskim 

społeczne w polskim 

ustawodawstwie

ustawodawstwie



 choroba



 inwalidztwo



 starość



 bezrobocie 

Art. 67

Art. 67

Art. 68

Art. 68



 śmierć żywiciela



 macierzyństwo



 obciążenia rodzinne

Art. 71

Art. 71

Konstytucja RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.

Konstytucja RP z dnia 2 kwietnia 1997 r.

ustala prawo do zabezpieczenia 

ustala prawo do zabezpieczenia 

społecznego

społecznego

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

12

12

Wypłacalność świadczeń 

Wypłacalność świadczeń 

z ubezpieczeń społecznych 

z ubezpieczeń społecznych 

gwarantowana jest przez 

gwarantowana jest przez 

państwo (art. 2 ustawa o 

państwo (art. 2 ustawa o 

sus). Gwarantowane są 

sus). Gwarantowane są 

także minimalne 

także minimalne 

świadczenia emerytalne i 

świadczenia emerytalne i 

rentowe 

rentowe 

(dla osób spełniających 

(dla osób spełniających 

ustalone warunki)

ustalone warunki)

 

 

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

13

13

P/U – 

P/U – 

pracownik/ubezpieczony

pracownik/ubezpieczony

  9,76 E

  9,76 E

  6,50 R

  6,50 R

  2,45 CH

  2,45 CH

  

  

1,25 

1,25 

Z

Z

19,96

19,96

Składki - Polska

Składki - Polska

 

 

P – pracodawca

P – pracodawca

  9,76 E

  9,76 E

  6,50 R

  6,50 R

  3,60 W (max)

  3,60 W (max)

  0,10 FGSP

  0,10 FGSP

  

  

2,45 

2,45 

FP

FP

22,41

22,41

P – pracodawca

P – pracodawca

  9,76 E

  9,76 E

  6,50 R

  6,50 R

  0,90 W (min)

  0,90 W (min)

  0,10 FGSP

  0,10 FGSP

  

  

2,45 

2,45 

FP

FP

19,71

19,71

E

E

19,52%

19,52%

9,76%

9,76%

  

  

9,76%

9,76%

  

  

P             U

P             U

             

             

 

 

7,3%

7,3%

OFE

OFE

R

R

13%

13%

6,5%  

6,5%  

6,5%

6,5%

 

 

P          U

P          U

CH

CH

2,45%

2,45%

U

U

W

W

max

max

 3,6%

 3,6%

min

min

 0,9%

 0,9%

1,8%

1,8%

mniej niż 9 

mniej niż 9 

ubezpiecz.

ubezpiecz.

P

P

FGSP

FGSP

0,10%

0,10%

P

P

FP

FP

2,45

2,45

%

%

P

P

UZ

UZ

9,0%

9,0%

1,25%  

1,25%  

7,75%

7,75%

  

  

U        

U        

podatek

podatek

 

 

14

14

Składki - Niemcy

Składki - Niemcy

     

     

P/U

P/U

  7,1    CH/Z

  7,1    CH/Z

  0,85  P

  0,85  P

  9,75  E, R

  9,75  E, R

  

  

3,25

3,25

  B

  B

20,95

20,95

P – pracodawca

P – pracodawca

  7,1   CH/Z

  7,1   CH/Z

  0,85  P

  0,85  P

  9,75  E, R

  9,75  E, R

  3,0    (W) średnio

  3,0    (W) średnio

  

  

3,25 

3,25 

  B

  B

23,95

23,95

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

15

15

Podatki             choroba, macierzyństwo, 
zdrowotne

Składki - Hiszpania

Składki - Hiszpania

P/U

P

Ogółem

Składki ogółem

4,7% 23,6% 28,3%

Bezrobocie

1,55%

6%

7,55%

FG Płacy

-

0,4%

Kształcenie 

zawodowe

-

Wypadki przy pracy 

(ustalane dla każdego 

zakładu)

-

x

RAZEM

6,25% 30,7%

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

16

16

Składki – Wielka Brytania

Składki – Wielka Brytania

Świadczenia 
zdrowotne
Wypadki przy pracy
Bezrobocie
Świadczenia 
rodzinne

Podatki

Składka ogólna–  23,8%
P/U 

–  11,0% 

Pracodawca

–  12,8% 

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

17

17

Składki – Irlandia

Składki – Irlandia

Podatki

Świadczenia 
zdrowotne
Wypadki przy pracy
Choroby zawodowe
Bezrobocie
Świadczenia 
rodzinne

Składka ogólna–  12,5%
P/U 

–    4,0% 

Pracodawca

–    8,5% 

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

18

18

4. Regulacje 

4. Regulacje 

międzynarodowe 

międzynarodowe 

dotyczące 

dotyczące 

zabezpieczenia 

zabezpieczenia 

społecznego

społecznego

 

 

1) Międzynarodowa Organizacja 
Pracy 

2) Rada Europy

 

3) Unia Europejska 

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

19

19



Zawiera gwarancje dotyczące 

Zawiera gwarancje dotyczące 

minimalnych świadczeń emerytalnych 

minimalnych świadczeń emerytalnych 

i rentowych. Wypłacalność świadczeń

i rentowych. Wypłacalność świadczeń

5. Analiza porównawcza

5. Analiza porównawcza

    Wnioski

    Wnioski 



 

 

Polski system jest dobrze rozwinięty 

Polski system jest dobrze rozwinięty 

   od strony regulacji prawnych i 

   od strony regulacji prawnych i 

organizacji

organizacji



 

 

Gwarantuje określony katalog 

Gwarantuje określony katalog 

świadczeń. 

świadczeń. 

   Ustala zakres podmiotowy

   Ustala zakres podmiotowy

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

20

20

W Polsce wyróżniamy 9 działów 

W Polsce wyróżniamy 9 działów 

zabezpieczenia społecznego 

zabezpieczenia społecznego 

– jak w Konwencji nr 102

– jak w Konwencji nr 102

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

21

21

Polski system 

Polski system 

odpowiada 

odpowiada 

minimalnym 

minimalnym 

standardom – w 

standardom – w 

niektórych 

niektórych 

przypadkach 

przypadkach 

przeciętnym 

przeciętnym 

(wyższym)

(wyższym)

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

22

22

Minimalne standardy

Minimalne standardy

  

  



 

 

Zasiłki chorobowe 

Zasiłki chorobowe 

zgodność

zgodność



 

 

Świadczenia w czasie bezrobocia 

Świadczenia w czasie bezrobocia 

niezgodność

niezgodność



 

 

Świadczenia emerytalne 

Świadczenia emerytalne 

zgodność

zgodność



 

 

Świadczenia z tytułu wypadków 

Świadczenia z tytułu wypadków 

    przy pracy i chorób zawodowych

    przy pracy i chorób zawodowych

zgodność 

zgodność 

częściowa

częściowa



 

 

Świadczenia rodzinne

Świadczenia rodzinne

zgodność

zgodność



 

 

Świadczenia macierzyńskie   

Świadczenia macierzyńskie   

zgodność

zgodność


 

 

Świadczenia w razie śmierci żywiciela 

Świadczenia w razie śmierci żywiciela 

zgodność

zgodność

        

        

Konwencja nr 102

Konwencja nr 102

 

 

Polski 

Polski 

system

system



 

 

Świadczenia zdrowotne 

Świadczenia zdrowotne 

zgodność 

zgodność 

częściowa

częściowa



 

 

Świadczenia inwalidzkie  

Świadczenia inwalidzkie  

zgodność 

zgodność 

częściowa

częściowa

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

23

23

Wyższe standardy

Wyższe standardy

MOP, Rada Europy

MOP, Rada Europy

Polski system

Polski system

•

 

 

Europejski Kodeks 

Europejski Kodeks 

  Zabezpieczenia 

  Zabezpieczenia 

Społecznego

Społecznego

•

 

 

Konwencja nr 121

Konwencja nr 121

•

 

 

Konwencja nr 128

Konwencja nr 128

•

 

 

Konwencja nr 130

Konwencja nr 130

•

 

 

Konwencja nr 168 

Konwencja nr 168 

•

 

 

Konwencja nr 183

Konwencja nr 183

zgodność częściowa

zgodność częściowa

zgodność częściowa

zgodność częściowa

zgodność częściowa

zgodność częściowa

zgodność częściowa

zgodność częściowa

niezgodność

niezgodność

zgodność częściowa

zgodność częściowa

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

24

24

Problemy do rozwiązania 

Problemy do rozwiązania 

w polskim systemie 

w polskim systemie 

zabezpieczenia 

zabezpieczenia 

społecznego

społecznego

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

25

25

Systemowe 

Systemowe 

Parametryczne

Parametryczne

Krajowe systemy muszą zmierzyć się 

Krajowe systemy muszą zmierzyć się 

ze: 

ze: 

– 

– 

zmianami demograficznymi i 

zmianami demograficznymi i 

starzeniem się ludności,

starzeniem się ludności,

– 

– 

zmianami w strukturze rodziny,

zmianami w strukturze rodziny,

– 

– 

ograniczeniami finansowymi. 

ograniczeniami finansowymi. 

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

26

26

Finansowanie – czy i w jakiej 

Finansowanie – czy i w jakiej 

perspektywie czasowej jest 

perspektywie czasowej jest 

możliwe obniżenie składek 

możliwe obniżenie składek 

z zachowaniem minimalnego 

z zachowaniem minimalnego 

(przeciętnego) poziomu 

(przeciętnego) poziomu 

ochrony, w tym wysokości 

ochrony, w tym wysokości 

świadczeń

świadczeń

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

27

27

Organizacja systemu – nowe 

Organizacja systemu – nowe 

wyzwania, zadania instytucji 

wyzwania, zadania instytucji 

ubezpieczeniowych.

ubezpieczeniowych.

Standardy międzynarodowe

Standardy międzynarodowe

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

28

28

Świadczenia zdrowotne

Świadczenia zdrowotne

- ustalenie komu, kiedy i na jakich 

- ustalenie komu, kiedy i na jakich 

zasadach 

przysługują 

zasadach 

przysługują 

świadczenia zdrowotne 

świadczenia zdrowotne 

- 

dodatkowe 

ubezpieczenie 

- 

dodatkowe 

ubezpieczenie 

zdrowotne

zdrowotne

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

29

29

Świadczenia chorobowe 

Świadczenia chorobowe 

pieniężne

pieniężne

- 

udział 

pracodawców 

w 

- 

udział 

pracodawców 

w 

finansowaniu tych świadczeń

finansowaniu tych świadczeń

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

30

30

Świadczenia macierzyńskie

Świadczenia macierzyńskie

- zakres ochrony dla kobiet nie 

- zakres ochrony dla kobiet nie 

objętych ubezpieczeniem

objętych ubezpieczeniem

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

31

31

Świadczenia rodzinne

Świadczenia rodzinne

- racjonalizacja wydatków

- racjonalizacja wydatków

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

32

32

Świadczenia inwalidzkie

Świadczenia inwalidzkie

- skoordynowanie z systemem 

- skoordynowanie z systemem 

emerytalnym (dotychczasowe 

emerytalnym (dotychczasowe 

renty opierają się na 

renty opierają się na 

korzystniejszych zasadach 

korzystniejszych zasadach 

wymiaru)

wymiaru)

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

33

33

Świadczenia emerytalne

Świadczenia emerytalne

- świdaczenia pomostowe

- świdaczenia pomostowe

- 

regulacje 

dotyczące 

zasad 

i 

- 

regulacje 

dotyczące 

zasad 

i 

instytucji wypłacających emerytury 

instytucji wypłacających emerytury 

z II filaru

z II filaru

- koncepcja minimalnej emerytury

- koncepcja minimalnej emerytury

- wiek emerytalny

- wiek emerytalny

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

34

34

Renty z tytułu śmierci żywiciela

Renty z tytułu śmierci żywiciela

-  renty  rodzinne:  dotychczasowe 

-  renty  rodzinne:  dotychczasowe 

zasady  są  bardziej  liberalne  niż 

zasady  są  bardziej  liberalne  niż 

standardy w nowym systemie

standardy w nowym systemie

- renty tylko od emerytur w I filarze 

- renty tylko od emerytur w I filarze 

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

35

35

Świadczenia z tytułu wypadków 

Świadczenia z tytułu wypadków 

przy pracy i chorób zawodowych

przy pracy i chorób zawodowych

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

- Dobrowolne ubezpieczenie wypadkowe 

- Dobrowolne ubezpieczenie wypadkowe 

 

 

36

36

Świadczenia w razie 

Świadczenia w razie 

bezrobocia

bezrobocia

- koncepcja ochrony, 

- koncepcja ochrony, 

- świadczenia i ich wysokość

- świadczenia i ich wysokość

Gertruda Uścińska,  IPiSS, IPS UW

AKTUALNE PROBLEMY SYSTEMU ZABEZPIECZENIA SPOŁECZNEGO

 

 

37

37

Dziękuję za uwagę

Dziękuję za uwagę