PSYCHOTERAPIA KRÓTKOTERMINOWA I PSYCHOTERAPIA RODZINNA ZABURZENIA SEKSUALNE Dr n. med. Tomasz Markowski





Psychoterapia to metoda leczenia zaburzeń psychicznych i

somatycznych, spowodowanych dotychczas nie rozwiązanymi

konfliktami wewnątrzpsychicznymi, uświadamianymi lub nie

uświadamianymi, wymagająca od pacjenta współpracy i

zaangażowania,

odbywająca

się

relacji

psychoterapeutycznej opartej na rozmowie.



Psychoterapia to lecznicze oddziaływanie na chorobę,

zaburzenie lub anomalię, środkami psychologicznymi.



Psychoterapia

zamierzone

korygowanie

zaburzeń

czynności organizmu środkami psychologicznymi.



Psychoterapia to taki sposób bycia z inną osobą, który

sprzyja zdrowym zmianom i ułatwia rozwój.



Psychoterapia to planowa działalność, prowadzona przez

jedną lub wiele osób wobec jednej lub wielu osób, której

celem jest uzyskanie zmian w postawach i zachowaniu,

doprowadzających do zwiększenia satysfakcji z życia i

realizacji potencjalnych możliwości jednostki.



Psychoterapia

krótkoterminowa

–

Psychoterapia

długoterminowa



Krótkoterminowa - do ½ roku (~20 – 25 sesji)



Długoterminowa – powyżej ½ roku (1, 2 – 5 lat)



 Od percepcji psychoterapeuty zależy, czy problem

pacjenta będzie spostrzegany jako krótkotrwały, czy

długotrwały



 Myślenie psychoterapeuty warunkuje to, jak on działa



 Percepcja psychoterapeuty



o Zasoby pacjenta



o Deficyty pacjenta



 Psychoterapeuta kieruje uwagę w stronę zasobów

pacjenta pomaga mu w otwieraniu nowych możliwości



 Przewartościowanie – nadanie innego znaczenia bez

negacji



Szklanka:



Do połowy pełna



Do połowy pusta



Osoby:



niewidomy:



często korzystający z innych niż wzrok zmysłów



ślepy



narkoman:



mający duże doświadczenie ze środkami psychoaktywnymi



uzależniony od narkotyków



leworęczny:



mający sprawniejszą lewą rękę



mańkut



homoseksualista:



zorientowany na tę sama płeć



gej



dziecko nadpobudliwe:



dziecko bardzo aktywne ruchowo



wiercipięta



dziecko autystyczne:



indywidualista



odludek



rodzina dysfunkcyjna:



rodzina dostarczająca dzieciom niezwykłych wrażeń



rodzina problematyczna, rodzina patologiczna



pacjent chroniczny:



pacjent, który zaadoptował się do szpitalnych warunków



rezydent



Zjawiska:



opór – tendencja do utrzymywania status quo



nerwica – duża wrażliwość, adaptacja do życia
w mało sprzyjających okolicznościach



schizofrenia – doznawanie zmienionego bytu



depresja – pławienie się w smutku



lęk – doznawanie niezwykle silnych przeżyć



natręctwa

–

niestrudzone

powtarzanie,

mistrzowska konsekwencja i wytrwałość w
działaniu



smutek – nastrój melancholijny, chwila
zadumy nad światem



atak paniki – gwałtowne szukanie wyjścia z
sytuacji



Psychoterapeuta, który chce pracować krótkoterminowo, powinien:



 zmienić swoją percepcję pacjenta



 sformułować prawidłowo cel psychoterapii



o ważny dla pacjenta



o raczej mały niż duży



o opisywany jako



 początek, a nie koniec czegoś



 jako obecność czegoś, a nie brak



o spostrzegany przez pacjenta jako wymagający ich wysiłku



o osiągalny przez pacjenta w jego warunkach życiowych



 rozciągnąć w czasie efekty sesji psychoterapeutycznej



o zadania domowe (nawet jeśli pacjent nie wykona zadania,

będzie o nim myślał)



o kierowanie uwagi i aktywności pacjenta podczas sesji na okres

między sesjami („Ciekaw jestem, co z poprzedniego spotkania mógł

Pan/Pani wprowadzić w życie przez ostatni tydzień?”)



o magiczne pytania, pytania o cud („Wyobraźmy sobie, że zdarzył

się cud i od jutra ma być inaczej, to jak to będzie?”) – wizualizacja



o dostrojenie do przyszłości – jeśli podczas sesji zaszły pozytywne

zmiany, np. pacjent jest spokojniejszy, to możemy zapytać: „A kiedy

jeszcze dziś lub jutro będzie Pan/Pani spokojniejszy w domu, to co

się zmieni w życiu?”

Psychoterapia
krótkotermino
wa

Psychoterapia
długoterminowa

Przyszłość


Jeśli wiem dokąd idę,

to mam szansę się tam
znaleźć.

Przeszłość


Jeśli nie wiem dokąd

idę,

mam

szansę

znaleźć się gdzie indziej.

Cel psychoterapii


powinno

się

zdarzyć,

żeby

zaszła

zmiana?

Przyczyna psychoterapii


Skąd wziął się problem?

Rozwiązanie


A co Pan/Pani chce

zmienić?

Problem
Co jest problemem?

Zasoby

Deficyty

System

Jednostka

Systemowa psychoterapia rodzinna



Rodzina jest grupą osób połączonych:



- więzami krwi



- małżeństwa lub adopcji



 Zachowanie człowieka może być zrozumiane tylko w kontekście

środowiska społecznego, w jakim on aktualnie żyje, tylko w

kontekście systemu, którego jest częścią – podstawowe twierdzenie w

teorii systemów.



 System to zbiór elementów pozostających we wzajemnych

relacjach. Relacje są wyznaczane przez role pełnione w obrębie

systemu i przez zasady określające sposób pełnienia takich ról.



 Podstawową energią utrzymującą systemy w działaniu jest

wykorzystywanie informacji, czyli procesy porozumiewania się

wewnątrz systemu i systemu ze środowiskiem zewnętrznym.



 Dwa główne cele do zrealizowania przez rodzinę:



o Zaspokojenie potrzeb poszczególnych członków rodziny



o Realizowanie zadań społecznych, urodzenie i wychowywanie

potomstwa, przekazywanie wzorców kulturowych



Fazy cyklu życia rodziny:



1. Małżeństwo (bez dzieci) ~2 lata



2. Rodzina wychowująca małe dzieci ~2,5 roku



3. Rodzina z dzieckiem w wieku przedszkolnym ~3,5 roku



4. Rodzina z dzieckiem w wieku szkolnym ~7 lat



5. Rodzina z dorastającymi dziećmi ~7 lat



6. Rodzina z dziećmi opuszczającymi dom ~8 lat



7. Stadium pustego gniazda ~15 lat



8. Starzejący się rodzice ~15 lat



Role:



 Małżonków



 Rodziców



 Dzieci i rodzeństwa



System i podsystemy

Zaburzenia w systemie pojawiają się przy przejściu do kolejnej fazy

rozwoju rodziny.



Rodzina dysfunkcyjna – rodzina przejawiająca zaburzenia w

funkcjonowaniu w danej fazie.



Rodzina jako całość przejawia zaburzenia funkcjonowania, a w roli

chorego - „delegata” występuje najsłabszy członek systemu, bardzo

często dziecko.



„Delegat” jest tylko wyrazicielem patologii systemu – dzięki jego

„chorobie” system funkcjonuje jako całość.



Jako odpowiedzialne za powstawanie i utrzymywanie się patologii

systemu rodzinnego wymienia się następujące czynniki:



1. Zaburzenia struktury rodziny



a. zaburzenia w pełnieniu ról w rodzinie



b. zaburzenia w zakresie granic między podsystemami



Szczególnie niekorzystny wpływ na występowanie objawów mają

następujące zaburzenia struktury rodziny:



- powstawanie patologicznych triad między członkami

rodziny, zwłaszcza triad międzypokoleniowych



- zbyt sztywne lub zbyt rozmyte granice między podsystemami



- zatarcie granic między pokoleniami, zaburzające rozwój

tożsamości członków rodziny



- „tendencje dośrodkowe”, powodujące nadmierną spójność

lub tendencje do „delegowania” dzieci do realizacji zadań

niezrealizowanych przez rodziców – utrudniające proces

oddzielania się od rodziny



2. Zaburzenia komunikacji w rodzinie



a. Informacja o treści



b. Informacja o relacji



Najważniejsze

oczekiwane

zmiany

psychoterapii rodzinnej:



 Zmiana dotychczasowej struktury rodziny



o Zaznaczanie wyraźnych granic między

systemami



o Likwidowanie patologicznych triad



Zwiększanie

klarowności

zakresie

pełnienia ról w rodzinie, zwłaszcza unikanie

pełnienia określonych ról przez osoby do tego

nieuprawnione, np. roli rodzica przez dziecko



o Zwiększanie lub zmniejszanie spójności

rodzinnej tam, gdzie jej poziom jest nadmierny

lub niewystarczający, przez usuwanie błędów we

wzajemnych relacjach członków rodziny



 Poprawa komunikacji w rodzinie



 Zmiana w zakresie relacji emocjonalnych

między członkami rodziny



Wskazania do psychoterapii rodzinnej:



 Zaburzenia zachowania u dzieci i

młodzieży



 Zaburzenia jedzenia



 Uzależnienia (współuzależnienie)



 Gdy identyfikowanym pacjentem jest

dziecko,

psychoterapeuta

podejrzewa

psychogenne tło zaburzeń



 Okresowo w schizofrenii w celu poprawy

komunikacji w rodzinie



 Gdy występują tzw. „problemy małżeńskie”





Gdy

prowadzona

psychoterapia

indywidualna nie przynosi zadowalających
rezultatów



Popęd seksualny - bogactwo form



W  żadnej  dziedzinie  ludzkiego  życia  nie  jest  trudniej
zaznaczyć  granicę  między  normą  a  patologią  niż  w
sprawach  seksualnych.  Jest  to  o  tyle  dziwne,  że  życie
seksualne  wiąże  się  ściśle  z  tym,  co  określa  się  jako
popęd,

podstawową

potrzebę

biologiczną

lub

odruchowość bezwarunkową. Powinno więc przebiegać
w

wąskich

granicach

wrodzonej

struktury

czynnościowej.



Człowiek  zasadniczo nie  różni się  od  zwierząt  w swoich
sposobach  zaspokajania  innych  podstawowych  potrzeb:
oddycha,  pije  i  je  podobnie  jak  zwierzęta,  przynajmniej
te, które są do niego morfologicznie zbliżone. Bogactwo
form  zachowania  się  i  przeżyć  nie  jest  tu  u  człowieka
tak dalece różne, jak w wypadku życia seksualnego.



Fakt  ten  można  by  tłumaczyć  tym,  że  popęd  seksualny
inaczej  rozkłada  się  na  współrzędnej  czasu  niż  inne
podstawowe  potrzeby  biologiczne  i  że  jego  charakter
jest w swej zasadniczej strukturze społeczny.



Współrzędna czasu



Dla rozumienia współrzędnej czasu w związku z popędem

seksualnym istotne jest, że w wypadku innych potrzeb, jak

powietrza, wody i pożywienia, imperatyw biologiczny musi być

spełniony w ciągu minut, godzin lub dni i przytłumia on

wtedy całkowicie inne struktury czynnościowe, a jego

niezaspokojenie grozi śmiercią. Natomiast zaspokojenie

popędu seksualnego może być przesunięte w czasie. U

człowieka popęd seksualny występuje na całej długości

współrzędnej czasu, towarzyszy mu od urodzenia do śmierci.



Macierzyństwo



Popęd seksualny, jak wiadomo, jest wyrazem konieczności

zachowania gatunku. Zakres tego popędu nie ogranicza się

więc tylko do aktu seksualnego, lecz obejmuje także

zachowania związane z macierzyństwem. Pieszczota jest

jednocześnie

wyrazem

stosunków

macierzyńskiego

seksualnego. Oba rodzaje związków dwojga ludzi należą

bowiem do wspólnej grupy zachowania się związanego z

zachowaniem gatunku. Ujmując zatem pojęcie popędu

seksualnego w szerszym znaczeniu, można uważać, że

przejawia się on w wieku niemowlęcym i dziecięcym w postaci

pieszczoty. Pozbawienie dziecka pieszczoty odbija się ujemnie

na jego późniejszym życiu erotycznym i w ogóle uczuciowym.



Społeczny charakter



W  przeciwieństwie  do  innych  biologicznych  potrzeb,
których  zaspokojenie  jest  indywidualne,  istotą  popędu
seksualnego  jest  jego  społeczny  charakter.  Jakkolwiek  u
człowieka  i  u  wyższych  zwierząt  istnieje  indywidualna
forma  wyładowania  seksualnego  (autoerotyzm),  która  w
pewnym  okresie  rozwoju  może  być  traktowana  jako
zjawisko  normalne,  to  jednak  ma  ona  zawsze  charakter
poronny i nie daje pełnego zaspokojenia popędu.



Imprinting



Struktury czynnościowe, będąc strukturami obarczonymi
silnym

ładunkiem

emocjonalnym,

łatwo

ulegają

utrwaleniu. Niejednokrotnie formy życia seksualnego
człowieka

dojrzałego

odzwierciedlają

imprinting

pierwszych  przeżyć  erotycznych.  Odnosi  się  to  zarówno
do  sytuacji,  jak  i  do  partnera.  W  ten  sposób  istnieje  dla
każdego  człowieka  jakby  określona  konstelacja  bodźców,
która  najłatwiej  wyzwala  u  niego  szczytowe  podniecenie
płciowe.



Złączenie z otaczającym światem



Według modelu komórkowego należałoby akt
seksualny określić jako złączenie się dwóch
indywiduów

nową

całość.

tym

biologicznym sensie związek seksualny byłby
realizacją ludzkiej tęsknoty za wyjściem poza
granice

własnej

indywidualności

złączeniem

się

otaczającym

światem.

Schemat społecznego rozwoju człowieka można
określić  jako  stopniowe  oddalanie  się  od
związku  z  grupą  rodzinną,  w  której  matka  jest
osobą  centralną,  aż  do  stworzenia  nowej,
własnej  rodziny.  Trudność  polega  na  tym,  że  w
związku  z  drugą  osobą  obok  uczuć  łączących
występują  uczucia  o  znaku  przeciwnym,
prowadzące do rozerwania związku.



Klasyfikacja impotencji czynnościowej i anorgazmii



W bardzo ogólnym zarysie można posłużyć się

następującą klasyfikacją:



 impotencja czy anorgazmia są tylko jednym z

objawów bardziej ogólnego zaburzenia



 są wyrazem niewłaściwego stosunku do partnera



 są wyrazem niewłaściwego stosunku do samego

siebie



Typowym

przykładem

pierwszego

przypadku

jest

jakakolwiek cięższa choroba somatyczna lub zaburzenie

psychiczne. Impotencja łączy się tu zazwyczaj z

obniżeniem popędu seksualnego. Nie jest to jednak

regułą. Przy całkowitej impotencji popęd seksualny może

być zachowany, a nawet paradoksalnie wzmożony, jak

zdarza się czasem w nerwicach.



W niektórych zaburzeniach psychicznych, łączących się z

wysokim poziomem samopoczucia (zespoły maniakalne w

cyklofrenii i w psychozach organicznych), popęd

seksualny wzrasta czasem do rozmiarów katastrofalnych.

Wzrost popędu nie zawsze idzie w parze ze wzrostem

potencji.



Stosunek uczuciowy do partnera



Związek uczuciowy z otoczeniem społecznym, oscylujący
w  dwóch  wektorach  „do”  i  „od”,  zbliżania  się  i
oddalania,  osiąga  swoje  szczytowe  napięcie  w  chwili
seksualnego  złączenia  się  z  partnerem  lub  jego
totalnego zniszczenia.



Stosunek uczuciowy do partnera seksualnego nie jest
jednokierunkowy,

obok

wektorów

emocjonalnych

pozytywnych

występują

również

negatywne.

ambiwalencja uczuciowa wynika z samej dynamiki
silnych stanów emocjonalnych – każde uczucie ma w
sobie

wewnętrzną

oscylację

między

biegunami

pozytywnymi i negatywnymi.



Zagadnienie to można analizować w trzech warstwach:



 związku uczuciowego z matką



 kontaktów emocjonalnych z rówieśnikami, zwłaszcza

płci przeciwnej



 pierwszych zbliżeń o charakterze erotycznym



Co się tyczy wzajemnego związku uczuciowego między matką a

dzieckiem, to wpływa on w sposób zasadniczy na formowanie

się postawy uczuciowej wobec otoczenia. Zasadnicza struktura

emocjonalna kontaktu z otoczeniem (kontakt przyjemny lub

przykry) i związanych z tym tendencji do przyjmowania postawy

zbliżania się lub ucieczki czy walki (postawa „do” i „od”) -

kształtuje się w pierwszych latach życia i niemałą rolę odgrywa

w jej formowaniu atmosfera uczuciowa między matką a

dzieckiem.



Ludzie o ciepłym stosunku uczuciowym do otoczenia na ogół

łatwiej nawiązują kontakty seksualne i ich związek uczuciowy z

partnerem jest bardziej jednokierunkowy (mniej ambiwalentny)

niż u ludzi, których zasadniczy stosunek uczuciowy do

otoczenia ma znak ujemny.



Podczas gdy kontakt emocjonalny z matką jest prawzorem

intymnego związku uczuciowego ze światem społecznym, to

kontakt z rówieśnikami okresu dzieciństwa (rodzeństwo,

towarzysze zabaw) jest matrycą, według której kształtują się

powiązania z otoczeniem, nie tak bliskie jak seksualne, ale

odgrywające nie mniejszą rolę w nawiązaniu kontaktu

seksualnego, gdyż bez większego dystansu nie można osiągnąć

bliższego kontaktu z partnerem (chodzi tu o umiejętność

nawiązywania kontaktu z ewentualnym partnerem seksualnym).



Najlepszą szkołą jest tu wspólna zabawa dzieci, gdyż

ona

stwarza

różnorodność

zasadniczych

postaw

(zbliżenia, ucieczki, walki, władania, ulegania), a dzięki

temu, że wszystko dzieje się w niej na niby, postawy

zmieniają się jak w kalejdoskopie. Zabawa przysposabia

do życia na serio w świecie społecznym, wymagającego

dużej elastyczności emocjonalnej. Ludzie, których

historia życia ma luki w związkach zabawowych z

otoczeniem w dzieciństwie i wczesnej młodości, mają

często duże trudności w nawiązywaniu kontaktów

seksualnych, okres autoerotyzmu jest u nich zwykle

znacznie dłuższy, a w związkach erotycznych są skłonni

do przyjmowania utrwalonych i często patologicznych

postaw uczuciowych, np.: uległości lub władania,

agresji, lęku, poczucia krzywdy, winy.



Jest zrozumiałe, że pierwsze przeżycia seksualne mają

większą siłę utrwalenia się niż późniejsze. W ten sposób

tworzą się tzw. urazy seksualne, nieudany pierwszy

stosunek, uczucie bólu, obrzydzenia lub nienawiści,

związane z pierwszymi przeżyciami, mogą rzutować na

dalszą historię życia seksualnego.



Stosunek uczuciowy do samego siebie



Poczucie własnej męskości czy kobiecości jest zasadniczym

czynnikiem wpływającym nie tylko na rozwój życia seksualnego,

lecz na rozwój psychiczny i nawet fizyczny człowieka.



Oprócz wzorów kulturowych niemałą rolę odgrywają też wzory z

grupy rodzinnej. W każdej rodzinie po pewnym mniej lub

bardziej burzliwym okresie „walki o władzę” ustala się rola

mężczyzny i kobiety. Znając rodziców obu partnerów, czasem ze

zdumieniem się stwierdza, że koncepcja roli męskiej i kobiecej

jest w obu pokoleniach identyczna. Skutkiem tego pewne

sytuacje rodzinne, „układy sił”, kształtują się analogicznie, tak

że odnosi się wrażenie, iż jakby dziedziczą się one - w znaczeniu

„dziedziczenia społecznego”, naśladowania pewnych wzorów

postępowań.



Grupa zabawowa odgrywa zasadniczą rolę w kształtowaniu

kontaktów społecznych, a poza tym w formowaniu własnego

obrazu. Wytwarza ona swoje ideały męskości bądź kobiecości; w

pewnych okresach, np. przed pokwitaniem i w czasie jego

trwania, są one nawet bardzo jaskrawe i przesadne, co łączy się

zwykle z postawą antagonistyczną wobec płci odmiennej. Pewne

postawy emocjonalne mogą się utrwalić i przetrwać do

późniejszych okresów rozwojowych lub na drodze regresji

powrócić w chwilach konfliktów, jakie trafiają się nieraz w

erotycznych kontaktach.

Document Outline