Lekarskie rozpoznanie śmierci opiera 

się na stwierdzeniu obecności 
charakterystycznych zmian, które 
występują po zgonie człowieka. 

 

 

Do znamion śmierci zaliczamy:
 - plamy opadowe (livores mortis)
 - stężenie pośmiertne (rigor mortis)
 - oziębienie ciała (frigor mortis)
 - bladość ciała (palor mortis)

 

 

   Poszczególne znamiona śmierci 

pojawiają się w różnej kolejności i 
rozwijają się z różną szybkością. Ich 
wspólną cechą jest to, że 
wykształcają się całkowicie w 
pierwszych 12 godzinach po 
zgonie, stąd nazywamy je także 
wczesnymi cechami śmierci.

 

 

 plamy pośmiertne (livores mortis)

  Pojawiają się najwcześniej na 

tylnobocznych powierzchniach szyi (od 20 

min do 1 godz.) skąpe oznaczają śmierć 

powolną, natomiast obfite śmierć nagłą. 

  Podczas oglądu bierze się pod uwagę:
        - umiejscowienie (położenie zwłok)
        - rozległość (rodzaj śmierci)
        - zabarwienie (przyczyna)
        - zachowanie pod wpływem ucisku 

(czas       śmierci)

 

 

   Z chwilą ustania czynności serca 

krew pod wpływem siły ciężkości 
zaczyna spływać do naczyń żylnych i 
włosowatych znajdujących się w 
najniżej położonych częściach ciała. 
Rozszerzone i wypełnione krwią 
naczynia skóry i tkanki podskórnej 
uwidaczniają się w postaci plam o 
sinowiśniowym zabarwieniu. Po 
pierwszych 30 minutach po zgonie są 
to nieduże plamy, widoczne na karku i 
uszach.

 

 

    Później zaczynają się one zlewać 

obejmując całą niżej położoną powierzchnię 

skóry zwłok z wyjątkiem miejsc uciśniętych 

przez podłoże, na którym spoczywają 

zwłoki. 

    Po upływie 4 – 6 godzin plamy opadowe są 

już w pełni wykształcone.

    W pierwszych 6 – 8 godzinach przy 

zmianie pozycji zwłok plamy ulegają 

całkowitemu przemieszczeniu, tworząc się 

ponownie w obszarach najniżej położonych 

(wędrówka plam).

    Po upływie 10 – 12 godzin plamy utrwalają 

się i nie przemieszczają się. Plama 

opadowa zmienia się w plamę dyfuzyjną.

 

 

    W pierwszych godzinach plamy 

bledną wyraźnie pod uciskiem palca, 
pojawiając się ponownie po 
zwolnieniu ucisku. W okresach 
późniejszych wskutek rozpadu i 
nasiąkania tkanek barwnikiem krwi, 
ucisk nie zmienia już zabarwienia. 
Plamy pośmiertne, wyglądem 
przypominają sińce, czyli 
podbiegnięcia krwawe.

 

 

    Wyrazistość, rozległość i szybkość 

powstawania plam opadowych zależy 
od ilości i stanu krwi.

    U osób silnie zbudowanych, 

zmarłych w pełni sił życiowych, 
plamy opadowe występują szybciej i 
są wyraźniejsze i rozleglejsze niż u 
osób wyniszczonych i wątłych. 

 

 

   Zależą one również od stanu 

pośmiertnego krwi, która może być 

płynna lub też tworzyć skrzepy.

    - w przypadku długiej agonii czynność 

serca powoli zamiera a krążenie staje 

się coraz wolniejsze. W tym czasie 

krwinki jako gatunkowo cięższe 

opadają na dno zbiorników a 

krzepnące osocze daje bezbarwne 

skrzepy.

   - w przypadku gdy okres konania jest 

krótki powstają skrzepy 

ciemnoczerwone.

 

 

   Krew która skrzepła daje plamy 

opadowe mniej rozległe i mniej 
intensywne.

   Gdy krew nie krzepnie, większa ilość 

krwi spływa do naczyń włosowatych i 
żył, a plamy opadowe powstają 
szybciej, są rozleglejsze i 
intensywniejsze.

 

 

 

    Barwa plam opadowych zależy od 

ilości i barwy krwi.

    - sinawe lub sinofioletowe – krew 

odtleniona

    - żywoczerwone – zatrucia CO, 

benzyną, zw. cyjanu, w niskich temp. 
(skóra jest łatwiej przepuszczalna dla 
tlenu, a chłonność hemoglobiny jest 
zwiększona)

   - brunatnoszare – zatrucia chloranem 

potasu, benzenem i aniliną (przemiana 
Hb w metHb)

 

 

   

stężenie pośmiertne (rigor mortis)

     W momencie śmierci klinicznej 

zupełnemu zwiotczeniu ulegają 

wszystkie mięśnie ciała. Po upływie 

pewnego czasu dochodzi do 

stopniowego skrócenia mięśni oraz ich 

usztywnieniu. Zjawisko to nazywamy 

stężeniem pośmiertnym, które jest 

wynikiem toczących się jeszcze po 

śmierci klinicznej procesów 

biochemicznych w mięśniach.

 

 

   Stężenie pośmiertne pojawia się 

szybciej przy wysokiej temperaturze 
otoczenia oraz gdy śmierć 
poprzedzona jest znacznym wysiłkiem 
mięśniowym. 

   Najwcześniej, bo po upływie 30 – 60 

minut, obejmuje ono:

       - mięsień sercowy
       - przeponę
       - przewód pokarmowy
       - pęcherz moczowy.

 

 

    Z mięśni szkieletowych najpierw, tj. 

w 1- 3 godziny po śmierci, stężenie 
pośmiertne obejmuje mięśnie 
palców rąk i stóp. W pozostałych 
mięśniach szkieletowych całkowite 
stężenie pośmiertne następuje w 
ciągu 6 – 8 godzin. 

   Stężenie pośmiertne ustępuje na ogół 

w tej kolejności, w jakiej się pojawiło – 
po upływie 48 – 72 godzin po śmierci.

 

 

 W skutek stężenia pośmiertnego:
   - żuchwa podnosi się i zamyka usta
   - palce zginają się w kierunku dłoni
   - włosy na głowie ulegają 

nastroszeniu

   - moszna i prącie kurczą się 
   - pojawia się ‘gęsia skórka’

 

 

   Stężenie pośmiertne rozwija się 

zazwyczaj w kierunku z góry ku 
dołowi. Ustępuje ono w tym samym 
porządku, w jakim  rozwijało się, a 
stopień i czas trwania stężenia zależy 
od siły i rozwoju mięśni

 

 

Stężenie pośmiertne rozwija się szybciej:
   - w cieple
   - w przypadkach skrwawienia się 
   - w rozległych uszkodzeniach mózgu i 

rdzenia przedłużonego

   - w porażeniu prądem elektrycznym
   - w zatruciu kwasami
   - w przypadkach zgonów 

poprzedzonych drgawkami

 

 

   Najznaczniejsze stężenie występuje 

po śmierci na cholerę.

  Stężenie pośmiertne może nie 

występować: 

    - w przypadkach śmierci otrucia 

fosforanem 

    - w chorobach zakaźnych
    - w chorobach posocznicowych

 

 

 

oziębienie ciała (frigor mortis)

   Zaczyna się po 1 godz. 
   Zależy od:
     - temperatury otoczenia
     - wilgotności
     - podściółki tłuszczowej
     - odzieży
    Najwcześniej ochładzają się części 

"odstające" - nogi, ręce (które już po 

upływie 1 – 2 godzin po śmierci stają się 

wyczuwalnie chłodne przy dotyku) , 

najpóźniej tułów.

 

 

   Ustanie krążenia i oddychania oraz 

szybkie wygasanie procesów 
przemiany materii, przy równoczesnej 
stałej utracie ciepła prowadzi do 
stopniowego oziębiania się zwłok. 
Proces ten trwa tak długo, aż dojdzie 
do wyrównania temperatury ciała z 
temperaturą otoczenia, tj. około 16 – 
20 godzin. Ciepłota ciała obniża się 
średnio o 1˚C na godzinę.

 

 

   Niekiedy występuje zjawisko 

odwrotne – podwyższenie ciepłoty 
ciała po śmierci. Stwierdza się to na 
zwłokach osób zmarłych na :

    - cholerę
    - tężec
    - niektóre choroby OUN
   Ciepłota zwłok dochodzi nieraz do 

45,5˚C

 

 

 bladość powłok (palor mortis)

    -najlepiej widoczna na górnych 

partiach ciała

    Bladość pośmiertna występuje 

wskutek zatrzymania krążenia krwi i jej 

opadania do najniżej położonych części 

ciała.

    Ma charakterystyczny szarawy odcień, 

czasami żółtawy „woskowy”, co często 

określamy jako „trupią bladość”.

 

 

wysychanie pośmiertne

    W wyniku ustania krążenia i 

przemieszczania się krwi oraz płynów 

ustrojowych do miejsc najniżej położonych 

w niektórych miejscach dochodzi do 

wysychania.

    Najszybciej wysycha rogówka, która przy 

zamkniętych powiekach mętnieje już po 

pierwszej godzinie.

    Wysychanie spojówek przejawia się w 

postaci żółtawych plam widocznych na 

bocznych powierzchniach gałki ocznej.

    

 

 

   Podatne na wysychanie są też:
   - czerwień wargowa (przybiera brunatne 

zabarwienie)

   - skrzydełka nosa 
   - opuszki palców (stają się jakby cieńsze i 

sinobrunatnawe). 

    Miejsca w których doszło do otarcia 

naskórka lub jego maceracji szybciej i 
wyraźniej wysychają, sprawiając że 
nawet drobne urazy stają się wyraźnie 
widoczne.