Piotr Januszko

Zaburzenia 
spostrzegania

 

 

Spostrzeganie

 

Proces przetwarzania informacji, 
który 

wiąże 

się 

z 

odwzorowaniem postaci

świata 

zewnętrznego 

i 

wewnętrznego 

w 

postaci 

reprezentacji 

umysłowych

 

 

Wrażenie 

• Wrażenie to elementarne zjawisko 

psychiczne, które polega na 
odzwierciedleniu cechy 
przedmiotu działającego na 
receptor

 

 

Tworzenie spostrzeżeń

• Rejestracja pełnego obrazu 

spostrzeganego przedmiotu w tzw. 
buforze sensorycznym

• analiza percepcyjna (kierowana 

bodźcami)

• synteza percepcyjna (kierowana 

wiedzą)

 

 

Zaburzenia spostrzegania 

• Różnicowanie zaburzeń na podstawie:

– przedmiotowości (sposób rzutowania)
– poczucia realności (sąd realizujący)
– poprawności rozpoznawania (sąd 

klasyfikujący)

Zmienione

Błędnie

rozpoznane

Bez adekwatnego

bodźca

Nierozpoznane

(ejdetyzm)

zniekształcenia

pareidolie

iluzje

omamy

omamy rzekome

parahalucynacje

deficyty

agnozje

(J. Wciórka, 2002)

 

 

Przeżycia ejdetyczne 

• Wyobrażenia lub wspomnienia, 

które dzięki swej plastyczności, 
żywości i szczegółowości bardzo 
zbliżają się właściwościami do 
aktualnie przeżywanych 
spostrzeżeń zmysłowych

 

 

Zniekształcenia  

• Spostrzeżenia rzeczywistych 

przedmiotów prawidłowo 
rozpoznanych, zakwalifikowanych 
i umiejscowionych w realnej 
przestrzeni, cechujące się jednak 
zmianą niektórych właściwości 
spostrzeganych przedmiotów

 

 

Pareidolie 

• nierzeczywiste spostrzeżenia 

wyprowadzane z jednostajnego, 
nieostrego lub rytmicznie 
ukształtowanego tła

 

 

Złudzenia (iluzje) 

• Błędne rozpoznawanie realnie 

istniejących przedmiotów, którym 
towarzyszy mniej lub bardziej 
stanowczy sąd realizujący

– u osób zdrowych 
– pod wpływem stanów chorobowych

 

 

Omamy (halucynacje) 

• Spostrzeżenia nieistniejących w 

rzeczywistości przedmiotów, 
którym towarzyszy błędny sąd 
realizujący (poczucie, że 
spostrzegany przedmiot 
rzeczywiście istnieje w 
odpowiadającej danemu 
zmysłowi przestrzeni)

 

 

Omamy 

- podział ze względu na:

•   

modalność:

– wzrokowe
– słuchowe
– czuciowe
– węchowe
– smakowe

•   

stopień 

złożoności 

– elementarne
– proste
– złożone

 

 

 

Omamy c.d. 

• deficyty i choroby 

narządów zmysłów

• organiczne 

uszkodzenie o.u.n.

• pod wpływem 

substancji 
halucynogennych

• deprywacja / 

przeciążenie 
sensoryczne

• stany dysocjacyjne lub 

reaktywne

• zaburzenia 

psychotyczne przy 
świadomości jasnej

• zaburzenia 

psychotyczne przy 
świadomości 
zaburzonej

omamy prawdziwe czy 
halucynoidy?

 

 

Omamy rzekome 

(pseudohalucynacje) 

• Spostrzeżenia (lub myśli, wyobrażenia) 

powstające bez bodźców działających z 
zewnątrz, nie mające cech obiektywnej 
przedmiotowej rzeczywistości, lecz 
znamiona wyobrażeń zlokalizowanych 
w przestrzeni wewnętrznej.

• Są odczuwane jako doznania obce, 

narzucone z zewnątrz

 

 

Parahalucynacje

Halucynoidy

 

• Spostrzeżenia lub wrażenia 

realnie nieistniejących 
przedmiotów, których chory nie 
traktuje jako realnych 
przedmiotów rzeczywistości  
(brak sądu realizującego)

 

 

Parahalucynacje

Halucynoidy

 

• Automatyzmy sensoryczne (padaczka)
• Migrena
• Narkolepsja                                                       

(doznania hipnagogiczne i hipnopompiczne)

• Omamy pedunkularne
• Zab. w uszkodzeniu analizatora wzrokowego 

słuchowego

• Wypadnięcie lub dysfunkcja narządów wzroku i 

słuchu (m.in. zesp. Charlesa Bonneta)

 

 

 

Deficyty zmysłowe 

• Częściowa lub całkowita utrata 

wrażeń   z zakresu zmysłu

• Może mieć charakter 

ośrodkowy, obwodowy oraz 
czynnościowy 

 

 

Agnozje 

• Niemożność rozpoznania cech 

przedmiotu, mimo 
prawidłowego stanu narządów 
zmysłów i często zachowanej (w 
pełni lub częściowo) zdolności 
spostrzegania

– a. asocjacyjna
– a. apercepcyjna