Podstawowe zasady 

leczenia krwią i jej 

preparatami

  Ewa Małyszczak 

 Regionalne Centrum Krwiodawstwa i 

Krwiolecznictwa

  im. prof. dr hab. T. Dorobisza  we Wrocławiu

Rys historyczny

- w starożytności-  kąpiele lecznicze z krwi zwierzęcej, krew jako 

składnik wielu ówczesnych leków

     Rzymianie, Grecy- picie świeżej krwi zwierząt lub gladiatorów    

zabitych na arenie.

- 1628 r. William Harvey - pierwszy prawidłowy opis budowy 
     i funkcjonowania układu krwionośnego
- przetaczanie krwi zwierzęcej – XVI / XVII w.
     1667r- Jean Baptiste Denis przetoczył  270 ml. krwi jagnięcej
- w związku z powikłaniami śmiertelnymi leczenia krwią zwierzęcą 

na dwa wieki  zaprzestano transfuzji

- 1818 r - angielski położnik James Blundell przetaczał krew ludzką 

kobietom wykrwawionym po porodach , jednocześnie opis 
objawów ubocznych, które są wskazaniem do przerwania 
transfuzji

Rys historyczny

• 1901 r.- K.Landsteiner- wykrycie trzech grup krwi

• 1907 r.- Dacastelli i Sturli - wykrycie czwartej grupy

• 1910 r.- Dungern, Hirszfeld - mianownictwo grup krwi

• 1914 r.- zastosowanie cytrynianu sodu

• I Wojna Światowa- pierwsze banki krwi

• 1926 r.- pierwszy w świecie Instytut Przetaczania Krwi- w Moskwie

• 1935 r.- Instytut Pobierania i Konserwacji Krwi w Warszawie

• 1940 r.- wykrycie czynnika Rh - Landsteiner i Wiener

• 1944 r.- frakcjonowanie osocza - Cohn   

• lata 60-te - pierwsze separatory komórkowe

-   1992 r.-obowiązek stosowania pojemników z tworzyw sztucznych
        do pobierania krwi / praca w systemie zamkniętym /

- 1993 r.- obowiązek powołania Działów Kontroli Jakości oraz 

wprowadzenie w pracy zasad GMP

- 1994 r.- karencjonowanie osocza

Częstość występowania grup krwi

 wśród ludności Polski

• A +         32%
• O +         31%
• B +         15%
• AB +         7%
• O -            6%
• A -            6%
• B -            2%
• AB -         1%

Ogólne zasady leczenia krwią

i jej składnikami

-Przed podjęciem decyzji o leczeniu krwią i jej preparatami
   należy wziąć pod uwagę korzyści terapeutyczne, 
   ale i ryzyko związane z transfuzją.
-Preparaty  krwi stosować tylko w sytuacji, gdy nie ma
   bezpieczniejszej metody leczenia.
-Kwalifikując chorego do transfuzji należy oceniać jego
    stan kliniczny, a nie tylko wskaźniki hematologiczne.
-Decyzja o przetoczeniu :
  >indywidualna w stosunku do każdego chorego
  >indywidualna w stosunku do każdej planowanej 

jednostki 

    krwi i jej preparatów

Ogólne zasady leczenia krwią

i jej składnikami

• Informację o przyczynie zlecenia transfuzji odnotować 
    w dokumentacji pacjenta
• Należy przetaczać tylko te składniki krwi, których 

brak powoduje występowanie objawów chorobowych.

• Sposób i organizację leczenia krwią w zakładach opieki 

zdrowotnej, w których przebywają pacjenci ze wskazaniami do 
leczenia krwią i     jej składnikami określa Rozporządzenie 
Ministra Zdrowia                       z dn. 19.09.2005 ( Dz.U. 
Nr191,poz 1607) 

Ogólne zasady leczenia krwią

i jej składnikami

               Koncentrat krwinek czerwonych

                    Krytyczne wartości u osoby dorosłej: 
                                      Hb  <  7-9 g/dl
                                      Ht  <  21-27 %
Należy wziąć pod uwagę: objawy kliniczne niedokrwistości,
  wiek chorego, wydolność układu krążenia i oddechowego,
  szybkość narastania niedokrwistości
Przetoczenie 1 j. KKCz powinno spowodować u osoby
dorosłej wzrost stężenia Hb o 1g/dl, a Ht o 3-4 %.
U dzieci przetoczenie 8 ml KKCz /kg ciężaru ciała zwiększa
poziom Hb  o ok. 1g/dl.

Zabezpieczenie w krew zabiegów 

operacyjnych - przykłady

operacje:                        ilość j. kkcz

-uraz brzucha                                6
-czaszka                                        6 
-złamanie szyjki kości udowej       2 - 4
-kręgosłup                                     4 - 6
-wątroba                                        6 - 8          
-klatka piersiowa                           6 - 8

        

Ogólne zasady leczenia krwią

i jej składnikami

W przypadku transfuzji preparatów zawierających 

erytrocyty:

                    -krew pełna
                    -koncentrat krwinek czerwonych
                    -koncentrat granulocytarny
    obowiązuje wykonanie 

próby zgodności

. 

Podstawowe zasady 

serologicznego doboru krwi do 

przetoczeń

- Przetacza się krew zgodną w układzie ABO  
         i antygenie D układu Rh z biorcą

- Dopuszcza się przetaczanie KKCz grupy O pacjentom 

innej grupy krwi w następujących okolicznościach:

  1)  stany zagrażające życiu, gdy brak krwi 

jednoimiennej;

  2)  brak zgodnej krwi jednoimiennej dla biorcy z 

obecnymi alloprzeciwciałami odpornościowymi;

  3)  bardzo słaba ekspresja antygenu A lub B albo 

trudności w oznaczeniu grupy ABO;

  4)  brak krwi Rh ujemnej i jednocześnie jednoimiennej 

w układzie ABO.

Podstawowe zasady 

serologicznego doboru krwi do 

przetoczeń

 Dopuszcza się przetaczanie KKCz grupy A lub B 

biorcom  grupy AB, gdy brak jest krwi jednoimiennej.

 - Dziewczętom i kobietom do okresu menopauzy
    wskazane jest dobieranie krwi K ujemnej  
    ( nie zawierającej antygenu K z układu Kell ) 
    w ramach profilaktyki konfliktu serologicznego.

- Biorcom, u których wykryto przeciwciała 

odpornościowe dobiera się krew  bez 

odpowiadającego im antygenu 

Ogólne zasady leczenia krwią

i jej składnikami

                Koncentrat krwinek płytkowych

- Przetaczanie płytek krwi zaleca się gdy ich
  liczba < 5-10 x10

9

/l

- Jednorazowo przetacza się osobie dorosłej zwykle
  4-6 jednostek KKP. Ta dawka powinna  spowodować: 
  *wzrost liczby płytek o 30-50 tys./μl,  u chorego o 

pow. ciała 1,82m

2

  

( o ile nie występuje u niego oporność 

na przetaczane KKP

)

   *efekt kliniczny- ustąpienie krwawień i pojawiania 

się wylewów podskórnych i wybroczyn.

- Dzieciom przetacza się 1j. KKP na 10 kg. wagi ciała.

Oporność na przetaczane płytki

-Liczba płytek krwi nie wzrasta zgodnie z oczekiwaniem
i /lub skaza krwotoczna nie ulega wyraźnemu 

zmniejszeniu

po kolejnych 2-3 przetoczeniach KKP
( najczęściej u wielokrotnych biorców płytek )

Przyczyny oporności:
- immunologiczne - p/ciała anty HLA ok. 90%
                               - p/ciała anty HPA ok. 2-10% 
- nieimmunologiczne – głównie gorączka, infekcje, 

splenomegalia, DIC, leczenie antybiotykami,    

koagulopatia, niewydolność nerek 

Ogólne zasady leczenia krwią

i jej składnikami

Zabezpieczenie zabiegów chirurgicznych:

-punkcja lędźwiowa, znieczulenie zewnątrzoponowe,
 założenie stałego wkłucia, biopsja wątroby, laparotomia 
 lub podobne zabiegi: 
                    liczba płytek krwi >50 tys./μl

-zabiegi operacyjne mózgu i gałki ocznej 
                    liczba płytek krwi >100tys./μl 

Ogólne zasady leczenia krwią

i jej składnikami

-przetacza się płytki krwi zgodne w układzie ABO 
   i Rh z krwią biorcy
-KKP RhD-dodatni można przetoczyć osobie RhD-ujemnej
   tylko w wyjątkowych wypadkach, na pisemne polecenie
   lekarza. 
   Niewielka ilość krwinek czerwonych RhD-dodatnich
   zawarta w KKP może stwarzać ryzyko wytworzenia
   przeciwciał anty D. W takiej sytuacji , u kobiet w okresie
   rozrodczym, należy podać 50-100 μg immunoglobuliny
   anty-D, aby zapobiec immunizacji antygenem RhD. 

Ogólne zasady leczenia krwią

i jej składnikami

                    

Osocze świeżo mrożone

Należy przetaczać zgodne w układzie ABO z biorcą
                          12-15 ml/kg. wagi ciała      
Rozmrażanie w temp.37

°

C, przy użyciu sprzętu 

umożliwiającego kontrolę temperatury:

     suchy podgrzewacz lub łaźnia wodna
Po rozmrożeniu sprawdzić szczelność pojemnika!
 Nie przetaczać w przypadku:

- przeciekających lub uszkodzonych pojemników

- obecności nierozpuszczalnych zlepów po 

całkowitym

    rozmrożeniu preparatu
             Nie wolno zamrażać powtórnie!            

Osocze świeżo mrożone

Wskazania do stosowania:

1. Zaburzenia układu krzepnięcia, szczególnie u chorych 
      z niedoborem kilku czynników krzepnięcia
      i jedynie wówczas, gdy niedostępne są odpowiednie
      produkty osoczowych czynników krzepnięcia, których
      technologia produkcji obejmuje inaktywację wirusów.
2. Zakrzepowa plamica małopłytkowa.

Przeciwwskazania:

1. W celu uzupełnienia objętości krwi krążącej, jeśli 

równocześnie nie występuje niedobór czynników 

krzepnięcia.

2. U chorych z nadwrażliwością na białka osocza. 

Ogólne zasady leczenia krwią

i jej składnikami

                  Koncentrat granulocytarny

Wskazania do stosowania koncentratu granulocytarnego    
                        są bardzo ograniczone:
 chorzy z głęboką neutropenią (liczba neutrofili < 500/μl ),
   i stwierdzoną posocznicą u których nieskuteczne jest       

 

               leczenie odpowiednimi antybiotykami.
   Nie zaleca się profilaktycznego stosowania KG

.

        Przetacza się zgodnie w układzie ABO,
    najlepiej natychmiast po otrzymaniu preparatu.

Stosowanie immunoprofilaktyki anty-

RhD po ciąży

Tylko u kobiet Rh ujemnych bez p/ciał anty-D:

• Gamma anty-D 50 po poronieniu naturalnym lub 

sztucznym do 12 tygodnia ciąży

• Gamma anty-D 150 
   - po urodzeniu dziecka Rh +,
   - podczas ciąży, jeżeli: krwawienie, zabiegi 

inwazyjne,

     np. amniopunkcja, usunięcie ciąży pozamacicznej
-  Dawka 300mg. (2 x Gamma anty-D 150)
   -poród patologiczny- cięcie cesarskie, poród 

martwego    płodu, ręczne wydobycie łożyska  

   -poród bliźniaczy  

Stosowanie immunoprofilaktyki anty-

RhD podczas ciąży

Tylko u kobiet Rh ujemnych bez p/ciał anty-D:

        podaje się 300 ug  ( 2 amp. Gamma anty-D 150 )
      w 28 tygodniu ciąży, jeżeli partner jest  Rh dodatni

          Po urodzeniu dziecka Rh dodatniego

                   podaje się Gamma anty D 150
        ( chyba, że zaistnieją dodatkowe okoliczności)
                   bez badania przeciwciał anty-D

Transfuzja krwi i jej składników

  

O przetoczeniu decyduje lekarz prowadzący leczenie pacjenta

 po uprzednim poinformowaniu go o konieczności transfuzji oraz 
 po uzyskaniu jego ustnej zgody na przetoczenie. Brak zgody wymaga
 pisemnego oświadczenia pacjenta.

 Informacja o grupie krwi wiarygodna:

• wpis w dowodzie osobistym

• wynik z pracowni serologii transfuzjologicznej

• karta identyfikacyjna grupy krwi

 Informacja o grupie krwi niewiarygodna zawarta w:

• legitymacji krwiodawcy 

• karcie informacyjnej leczenia szpitalnego

 Wynik badania grupy krwi można umieścić w historii choroby 
  w obecności dwóch osób, które składają własnoręczne podpisy 
  po sprawdzeniu zgodności wyniku

 z 

wpisem.

Kontrola zgodności biorcy z każdą 

jednostką krwi lub jej składnika, 

przeznaczoną

 do transfuzji

• identyfikacja chorego

• porównanie danych na formularzu próby zgodności 
     z danymi na etykiecie pojemnika / grupa krwi, numer 

preparatu / 

• sprawdzenie, czy jednostka krwi lub jej składnika została 

przygotowana zgodnie z zamówieniem

• sprawdzenie daty ważności preparatu

     Lekarz lub uprawniona do tego pielęgniarka, którzy dokonali 

oceny zgodności krwi lub jej składnika z biorcą, składają swój 

podpis na formularzu zawierającym wynik próby zgodności.

W razie jakichkolwiek rozbieżności – nie przetacza się tego 

preparatu.

Transfuzja

 Godzinę rozpoczęcia przetoczenia każdego preparatu
  wpisać w :

• książce transfuzyjnej, 

• formularzu wyniku próby zgodności, 

• protokole znieczulenia ogólnego, 

• karcie obserwacji pacjenta

 Makroskopowa ocena preparatu:  objawy hemolizy,
    obecność skrzepów, zmiana zabarwienia, szczelność pojemnika
   

• Przetoczenie krwi lub jej składnika, z wyjątkiem KKP i osocza, 

należy rozpocząć nie później niż w ciągu 30 minut od jej 

dostarczenia. 

• Przetaczanie KKP i rozmrożonego osocza należy rozpocząć 

niezwłocznie po ich otrzymaniu

.

Transfuzja

-Z banku krwi należy sukcesywnie pobierać pojedyncze 

jednostki krwi. W wyjątkowych przypadkach, jeżeli 

przewiduje się dłuższy czas do rozpoczęcia transfuzji, krew 

należy przechowywać w zwalidowanej, przeznaczonej 

wyłącznie do tego celu lodówce,

     w temperaturze od +2

°

C do +6

°

C.

- Składniki krwi przetacza się przy pomocy jednorazowych 

sterylnych zestawów. 

-Nie można przetaczać KKP i płynów infuzyjnych przez zestaw 

uprzednio użyty do przetaczania krwi pełnej lub KKCz. 

-Do przetoczeń niemowlętom służą specjalne zestawy. Jeżeli 

składnik krwi jest podawany strzykawką należy zastosować 

specjalny filtr. Używane pompy muszą mieć atest i 

wskazówki producenta, jak należy je stosować.

-Nie można dodawać leków do przetaczanej krwi

Transfuzja

 Ogrzewanie krwi można przeprowadzać wyłącznie 
     w specjalistycznym urządzeniu zaopatrzonym w termometr
     i system alarmowy.

 Zaleca się ogrzewanie krwi w przypadku:
1) dorosłych – jeżeli szybkość przetoczenia przekracza
                  50 ml/min;
2) dzieci – jeżeli szybkość przetoczenia przekracza 
                  15 ml/min;
3) noworodków – w przypadku przetoczenia wymiennego
4) biorcy z klinicznie znaczącymi przeciwciałami typu zimnego

 Nie można przetaczać jednej jednostki krwi pełnej lub KKCz 

dłużej

 niż 4 godziny, a jednej jednostki KKP lub osocza - dłużej niż 30 

minut.

Transfuzja

- Nie można po odłączeniu ponownie podłączać choremu tego 

samego zestawu lub składnika krwi.

 - Przez jeden zestaw można przetaczać podczas jednego zabiegu 

do 4 jednostek krwi pełnej lub KKCz. Jeżeli przetaczanie jednej 

jednostki krwi pełnej lub KKCz trwało 4 godziny, to zestaw do 

przetaczania nie może być powtórnie użyty. Należy go zmienić 

również, w przypadku gdy po zakończonym przetoczeniu 

podaje się

     płyny infuzyjne.
- Nie zużytego w całości składnika krwi nie można przetoczyć 

innemu 

    pacjentowi.
- Pojemniki z pozostałością po przetoczeniu wraz z zestawami do
     przetoczeń należy przechowywać w temp. 2-6

°

C ,przez 5 dni,

      w specjalnie do tego celu przeznaczonej lodówce. 

Opieka i monitorowanie 

chorych podczas i po transfuzji

1. Lekarz odpowiedzialny za przetoczenie powinien być obecny  

podczas rozpoczęcia przetoczenia każdego pojemnika krwi lub jej 

składnika.

 2. Lekarz lub wyznaczona przez niego pielęgniarka (położna) 
     są obowiązani do obserwacji pacjenta podczas przetoczenia
     i przez 12 godzin po jego zakończeniu.
     /Pacjent, któremu przetoczono krew w warunkach ambulatoryjnych, 

        może być zwolniony do domu po okresie krótszym niż 12 

godzin      na podstawie wpisu lekarza w książce transfuzyjnej./ 

3. Przed przetoczeniem i po jego zakończeniu należy dokonać pomiaru 

i rejestracji ciepłoty ciała, tętna i ciśnienia tętniczego krwi.

4. Po 15 minutach od rozpoczęcia przetaczania kolejnej jednostki krwi 

lub jej składnika należy dokonać pomiaru i rejestracji ciepłoty ciała i 
tętna

.

Opieka i monitorowanie 

chorych podczas i po transfuzji

• Chorego należy pouczyć o konieczności niezwłocznego 

zgłoszenia każdego niepokojącego objawu ( dreszcze, wysypka, 

zaczerwienienia skóry, duszność, bóle kończyn lub okolicy 

lędźwiowej ).

• W przypadku wystąpienia objawów lub zmian mogących 

świadczyć o powikłaniu związanym z przetoczeniem należy 

wdrożyć odpowiednie  postępowanie.

• W przypadku chorych, którzy są nieprzytomni pogorszenie stanu 

ogólnego chorego, a w szczególności w ciągu 15 – 20 minut

     od rozpoczęcia przetoczenia każdej jednostki składnika krwi, 
     może być objawem odczynu poprzetoczeniowego.
     U tych pacjentów spadek ciśnienia tętniczego, nieuzasadnione 

krwawienie ( DIC ), hemoglobinuria lub oliguria mogą być 

pierwszym objawem ostrej hemolitycznej reakcji 

poprzetoczeniowej.

WYSOKOŚĆ OPŁAT ZA KREW 

PEŁNĄ I SKŁADNIKI KRWI  

Za 1 jednostkę:   

1. Krew pełna konserwowana - 240 zł 
2. Koncentrat krwinek czerwonych - 140 zł 
3. Osocze świeżo mrożone z krwi pełnej - 90 zł  
4. Koncentrat krwinek płytkowych z krwi pełnej - 65 zł
5. Koncentrat krwinek płytkowych z aferezy - 990 zł
    / cały preparat /
6. Koncentrat granulocytarny - 1.350 zł

/ cały preparat /

7. Filtrowany KKCz  / UKKCz / - 220 zł
8. Filtrowany KKP  / UKKP / - 90 zł

                                     Dziękuję za uwagę.