Determinizm
Determinizm
technologiczny
technologiczny
Determinizm
Determinizm
technologiczny
technologiczny
Harold Adam Innis
Harold Adam Innis
(1894 – 1952)
(1894 – 1952)
Profesor
ekonomii politycznej
The Fur Trade in Canada
Empire and Communicalion (1950)
The Bias of Communication (1951),
Bóbr jako „medium” i „aktor”
Bóbr jako „medium” i „aktor”
historii Kanady
historii Kanady
Opisując kanadyjską historię nie
skupił
się
na
zmaganiach
„heroicznych” Europejczyków z
nieprzyjaznym kontynentem
Innis
podkreśla
związek
wzajemny:
geografii
technologii,
ekonomii,
Komunikacja a władza
Komunikacja a władza
Założenie:
dystrybucja wiedzy i informacji
jest uzależniona od dystrybucji
władzy,
klasa rządząca posługuję się
kolejno pojawiającymi się
środkami przekazu
komunikowanie rozumie bardzo
szeroko
tzn.
obejmuje
ono
zasoby:
materialne,
symboliczne etc,
wyzyskuje
do
granic
ową
dwuznaczność
w
słowie
komunikowanie np. bóbr
Ważne media przełomy w
Ważne media przełomy w
historii komunikacji
historii komunikacji
- gliniana tabliczka,
-piórko,
-papirus
- biblioteki
-druk
problem
determinizmu
technologicznego to opisywanie
złożonych
procesów
współzależności pomiędzy budową
społeczeństwa a typem komunikacji
Typologia społeczeństw
Typologia społeczeństw
1. Cywilizacja Mezopotamii
3000 -700 pne – tabliczka
gliniana, piórko pismo klinowe
2. Epoka imperium greko –
romańskiego -700pne -410 ne,
papirus, pędzelek, zaostrzona
trzcinka, pismo hieratyczne, i
hierograficzne, alfabet,
3. czasy końca imperium do
późnego średniowiecza
– do X wieku,
pergamin, papier atrament,
4. późne średniowiecze
–renesans –X-XVI,
papier atrament, pędzelek, druk
5. Reformacja do Rewolucji
francuskiej,
- prasa mechaniczna, druk
6. współczesność od pocz. XIX do poł.
XX wieku, radio celuloid, nowe media
Bias of communication
Bias of communication
/nachylenie komunikacyjne/
/nachylenie komunikacyjne/
A. Kłoskowska tłumaczy je jako
wypaczenie, oznacza ono tendencję,
skłonność, inklinację,
ideę biasu konstytuują dwa pojęcia:
władza przestrzeni i władza
czasu
kontrolę nad obu typami sprawuje
władza
polityczna
i
jest
to
uzależnione
od
typu
medium
dominującego.
Władza czasu i przestrzeni
Władza czasu i przestrzeni
Herbert Marshall McLuhan
Herbert Marshall McLuhan
(1911 – 1980)
(1911 – 1980)
Mechaniczna narzeczona - The
Mechanical Bride (1951)
Galaktyka Gutenberga - The
Gutenberg Galaxy (1962)
Zrozumieć media -
Understanding Media (1964)
Determinizm technologiczny/
Determinizm technologiczny/
komunikacyjny
komunikacyjny
był przekonany, że wynalazki
techniczne
nieodmiennie
prowadzą do zmiany kulturowej;
Marks zakłada, że zmiany w typie
produkcji określają zmianę w
historii,
McLuhan zakłada, że zmiany w
typie
komunikacji
warunkują
zmianę społeczną i kulturową
Historia mediów
Historia mediów
The medium is the
The medium is the
message
message
Przekazem jest sam przekaźnik.
Każdy nowy jego nowy typ jest
„przedłużeniem” nas samych
Wszelka nowa technika, wpływa
na
życie
jednostki
i
społeczeństwa w ten sposób, że
rozszerza skalę naszego życia i
działania
Treścią danego przekaźnika jest
inny przekaźnik.
Treścią pisma jest mowa, a
wszelkie słowo pisane jest treścią
druku, podobnie jak druk jest
zawartością telegrafu.
samo medium zmienia ludzi
bardziej niż suma wszystkich
wyrażonych w nim komunikatów;
treść, które niesie ze sobą samo
medium nie jest ważna jako coś
autonomicznego
Media zimne i gorące
Media zimne i gorące
McLuhan podzielił media na dwie
kategorie:
Gorące
Silnie oddziałują na społeczeństwo
-nie pozostawiają odbiorcy wiele do
uzupełnienia
Zimne
Słabo zmieniają społeczeństwo
zmuszają do zaangażowania i do
uzupełniania
„Istnieje podstawowa zasada, zgodnie z którą
odróżniamy środek gorący, jak radio, od środka
zimnego, jak telefon lub środek gorący, jak film, od
środka zimnego, jak telewizja. Środkiem gorącym
jest taki środek, który oddziałuje na jeden zmysł z
wysoką wyrazistością. Wysoka wyrazistość jest to
stan posiadania dużej liczby konkretnych danych.
[…] W przeciwieństwie do środków zimnych,
środki gorące nie pozostawiają odbiorcom wiele do
uzupełnienia. Dlatego też powodują one małe
współuczestnictwo odbiorcy, podczas gdy środki
zimne
zmuszają
do
współuczestniczenia
i
uzupełniania. Wobec tego, oczywiście, taki gorący
środek, jak radio, wywiera na słuchaczu zupełnie
odmienny wpływ niż środek zimny – telefon”
Media zimne i gorące
Media zimne i gorące
Harold A. Innis
Marshall McLuhan
KONTEKST
Epoka
Lata pięćdziesiąte - czas badań i rozważań
nad problemem prze trwania demokracji
Lata sześćdziesiąte, odznaczające się euforią
konsumpcji i fascynacją mediami
Dyscyplina naukowa reprezentowana
przez badacza
Ekonomia polityczna
Literatura angielska, psychologia po pularna
Instytucja macierzysta badacza
Uniwersytet
Uniwersytet
Problematyka
Jak obronić demokrację?
Co tworzy świat współczesny
ISTOTA TEORII
Organizacja społeczna
Wszystkie formy społeczne konstytuowane są
przez oddziaływa nie mediów i walkę
interesów klas posiadających władzę
Etapami rozwoju organizacji ludzkie są:
plemię-państwo narodowe globalna wioska
Perspektywa ludzka
Media kreują określoną perspekty wę
odpowiadającą danej formie społecznej
Odmienne percepcje jednostki ŻYJĄCEJ we
wspólnocie plemiennej, izolowanej (epoka
mechaniczna). Żyjącej w erze elektronicznej
Media
Zasoby komunikowania zoriento wane według
władzy czasu i przestrzeni
Zimne i gorące
Władza
Jako główny organizator społecz ny
Przechwytywana na poziomie global nego i
kulturowego oddziaływania Mediów
Strategie teoretyczne
Analiza ekonomiczno-historyczna przy
powoływaniu się na doku menty oryginalne
Spekulacja oparta na wiedzy z zakresu
literatury i psychologii
Główny akcent teorii
Monopol wiedzy
Środek przekazu jest przekazem
Za: Katarzyna Wiejak, Determinizm technologiczny. Nowe spojrzenie na media, [w:] Nauka o
komunikowaniu. Podstawowe orientacje teoretyczne, red. Bogusława Dobek – Ostrowska,
Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2001, s. 221.
Historia wg. świata mediów
Historia wg. świata mediów
epoka plemienna –akustyczna
faza historii –oralność
I Rewolucja,
Wielka teoria Piśmienności
Epoka pisma – perspektywa
wizualna
Epoka druku
epoka pisma
epoka pisma
na świat oralny niczym kataklizm
spada
odkrycie
alfabetu
fonetycznego, w odróżnieniu od
hieroglifów które nie zrobiły aż takiej
rewolucji.
ludzie zamienili ucho na oko,
to oko zaczęło dyktować sens przykład
rysunek od lewa do prawa i odwrotnie.
wraz z alfabetem pojawia się linia jako
metafora życia społecznego, jego
porządku,
ponadto alfabet rozbija
wieloznaczność i
polikontekstowowość świata oralnego.
przykładem jednoznaczność nakazów
Mojżesza kiedy schodzi z góry wraz z
tablicami, i symboliczna śmierć
kultury, oralnej –złoty cielec.
alfabet poprzez swoją oczywistość i
dużą większa wyrazistość przeorał
kultury oralne
komunikacja piśmienna staje się
władza, to dzięki alfabetowi i
piśmiennictwu
możliwe
jest
powstanie tak państw jak i
rozległych sieci handlowych
książka
pozwala
upakować
kulturę w poręczny element,
daje władzę tym którzy mają
zdolność czytania i pisania
pismo pozwala tworzyć sieci
władzy opierające się na jego
pisma autorytecie
Komunikacja z a pomocą alfabetu
niesie za sobą nieuniknione
zamknięcie się w sobie połączone
z
osobistym
i
społecznym
nieprzystosowaniem
to pismo pozwoliło na stworzenie
filozofii i logiki, Sokrates jak
pamiętamy nic nie napisał, a
dopiero długie tomiszcza Platona
pozwoliły na stworzenie
konsekwentnego dużego systemu
filozoficznego.
pismo a etyka i religia
upadek Rzymu a utrata Egiptu jako
źródła papirusu
pismo a u/odcieleśnienie I
pismo a u/odcieleśnienie I
pismo a u/odcieleśnienie II
pismo a u/odcieleśnienie II
epoka druku
epoka druku
czcionka
drukarska
walnie
przyczyniła się do rozwoju państw
narodowych, a więc również do
rozwoju nacjonalizmu.
Do wyłonienia się indywidualizmu
i dominacji, racjonalizmu,
mechanizacji metody naukowej, a
w konsekwencji do uniformizacji i
standaryzacji kultury
po raz pierwszy wraz z drukiem
dochodzi do produkcji takich samych
przedmiotów to prototyp rewolucji
przemysłowej
po drugie pojawienie się nacjonalizmu i
zmiana języka –Benedict Anderson i
wspólnoty wyobrażone –gazeta poranna
jako modlitwa codzienna -Hegel
liniowość myślenia
liniowość czasu, linearność.
druk jest także przyczyną powstania
liniowego, monochronicznego poczucia
czasu w -społeczeństwach zachodnich,
druk
powoduje
pojawienie
się
indywidualizm, druk powoduje, że
istnieje wolność wyalienowania się
jednostek,
druk a protestantyzm
-Żakowski –gazety pozwalają mieć
punkt widzenia,
druk pozwala tworzyć kulturę
ekspercką
–nowoczesne
pokawałkowane role społeczne
dzięki korzystaniu ze źródeł
drukowanych
następuje
automatyczne zamknięcie się w
sobie, ponieważ czytanie i pisanie
jest
procesem
budowania
monologu wewnętrznego.
czytanie powoduje osłabienie
uwagi na to, co mówią inni oraz
powoduje mechanizm zakłócenia
pamięci werbalnej.
McLuhan uważał, że druk
zwielokrotnił liczbę uczonych
pomniejszając zarazem ich rolę.
To samo dotyczy książek.
Druk
niespodziewanie
pobudził
nacjonalizm
i
zaszkodził
komunikacji
międzynarodowej,
ponieważ wydawcy stwierdzili że
rodzima publiczność jest większa i
bardziej dochodowa.
Alexisa de Tocqeville’a - zwracał
uwagę
jak
druk
zintegrował
społeczeństwo francuskie podczas
Rewolucji Francuskiej.
Pojęcie wspólnoty
Pojęcie wspólnoty
wyobrażonej Benedict
wyobrażonej Benedict
Anderson
Anderson
zdaniem
tego
autora
ma
państwo
narodowe
charakter
wspólnoty
wyobrażonej,
jest
ona
taką
gdyż
członkowie narodu nawet najmniejszego
nigdy się nie potkają nie znają etc, nie
tworzą żadnej realnej więzi społecznej,
pamiętać musimy iż mimo Anderson użył
sformułowania „wyobrażona wspólnota”
nie oznacza to efemeryczności albo
sztuczności,
owa
wyobrażeniowość
jest
bowiem
kluczowa dla stworzenia więzi solidarności
danego narodu.
Anderson pojęcie narodu ścisłe
związał z wynalazkiem druku i
kapitalizmu, oraz ściśle z tym
związanym wynalazkiem języka
narodowego,
synergicznie
połączenie
tych
elementów pozwoliło na stworzenie
bazy dla tożsamości która jest w
stanie
objąć
grupę
o
takiej
liczebności jak naród,
Dla Andersona kluczowe było, iż z wraz z
rozwojem druku, pojawiła się możliwość
równoczesnego uczestnictwa poprzez
fenomen
(kapitalistycznej)
gazety
(później radia –McLuhann -Hitler) ,
ta „modlitwa codzienna” mieszczanina;
ścisłe
się
z
tym
wiąż
pojęcie
„wynalezionych
tradycji”
Erica
Hobsbawma - zaleta tej koncepcji jest iż
łączy formy komunikacji z formami
wspólnot o nie opartych,
Anderson wskazuje na rolę jaką w
pojmowaniu narodu mają takie
czynniki symboliczne jak mapa
terytorium jako pewien symbol,
instytucje muzeów narodowych,
nauczanie historii generalnie proces
edukacji.
krytyka opiera się na braku
dokładniejszego
przedstawienia
mechanizmów
funkcjonowania
owego zapośredniczenia,
Wtórna oralność a
Wtórna oralność a
globalna wioska
globalna wioska
Media elektroniczne – nowa
oralność
Globalna wioska to paradoksalny
powrót ciała i oralności
Globalna
wioska
to
powrót
bezpośredniości
Władza a „miejsce króla”,
Władza a „miejsce króla”,
które nie jest puste
które nie jest puste
Oralność – ciało i władza są
sprzężone
Pismo – odcieleśnienie władzy –
Foucault
Media elektroniczne – powrót
władzy ucieleśnionej
Wtórna oralność, ciało,
Wtórna oralność, ciało,
władza
władza
Czy powrót ciała to powrót
władzy ucieleśnionej? Czy Foucalt
to łabędzi śpiew epoki pisma?
Czy
wiedza
cząstkowa,
perspektywiczna,
ulokowana,
ucieleśniona to owoc nowych
technologii intelektu/ interfejsów
łączących nas ze światem?
Paradoks
Paradoks
czy śniąc sny o wirtualnej
rzeczywistości nie przegapiliśmy
nadejścia epoki ciała?
czy odkrywając władzę
symboliczną, kapilarną etc. nie
przegapiliśmy nadejścia powrotu
„nagiej” władzy