MEDYCYNA  LABORATORYJNA

Podstawowe działy medycyny laboratoryjnej 

[in vitro]

a. Chemia kliniczna = biochemia kliniczna

[ opis technologii wykonania badania 
laboratoryjnego]

b. Hematologia laboratoryjna

[ badanie składników krwi i szpiku 
kostnego ]

c. Serologia i transfuzjologia

[ antygeny komórek krwi, przetaczanie krwi 
]

d. Mikrobiologia medyczna

[ drobnoustroje chorobotwórcze ]

e. Diagnostyka laboratoryjna

[ zastosowanie testów laboratoryjnych w 
praktyce ]

International Society of Clinical Chemistry 
and Laboratory Medicine

 

 

MEDYCYNA  LABORATORYJNA

1. Podstawowe cele medycyny laboratoryjnej [in vitro]

Ocena stanu zdrowia pacjenta przy pomocy
testów laboratoryjnych in vitro [materiał biologiczny]
testów czynnościowych – np. Doustny test tolerancji glukozy

2. Podstawowe pytanie – czy określony wynik testu

laboratoryjnego może zmienić decyzję lekarską tzn.
pojęcie leczenia, zastosowana terapia, przewidywany
kierunek rozwoju choroby itp..

 

 

Ostre 
zapalenie 
trzustki

123

3040

882

134

880

110

2638

379

153

1534

249

28

3538

32 

1850

806

3150

81 

116

Żółtaczka

34

73

50

19

21

44

41

32

62

49

39

11

15

48

29

49

51

 

 

Przykład:

Grupa pacjentów z ostrym 

bólem w podbrzuszu 
przyjęta na ostrym 
dyżurze:

Alternatywa (m.i.)

a. Ostre zapalenie trzustki

b. Żółtaczka mechaniczna

c. Inne (wrzód żołądka)

Test diagnostyczny: 

oznaczanie aktywności 
amylazy we krwi

Interpretacja: wartości 

testu > 90 potwierdzają 
OZT

 

 

MEDYCYNA  LABORATORYJNA

Żółtaczk
a

Ostre zapalenie 
trzustki

 

 

MEDYCYNA  LABORATORYJNA

Wartość graniczna

 

w zbiorze wyników pozwalająca 

na optymalne różnicowanie chorych od zdrowych = 

Wartość wyznaczana doświadczalnie

Cztery możliwości interpretacji wyniku badania 

laboratoryjnego

1. Dodatni wynik badania  + choroba = wynik 

prawdziwie dodatni

2. Ujemny wynik badania  +  choroba = wynik 

fałszywie ujemny

3. Dodatni wynik badania  + zdrowy człowiek = 

wynik fałszywie dodatni

4. Ujemny wynik badania + zdrowy człowiek   = 

wynik prawdziwie ujemny

 

 

MEDYCYNA  LABORATORYJNA

CZUŁOŚĆ DIAGNOSTYCZNA

PD x 100

PD = prawdziwie 

dodatni    

PD + FU

FU = fałszywie 

ujemny

SPECYFICZNOŚĆ DIAGNOSTYCZNA

PU x 100

PU = prawdziwie 

ujemny

PU + FD

FD = fałszywie dodatni

czułość testu = odstek chorych z testem prawdziwie 
dodatnim
specyficzność testu = odsetek zdrowych z testem 
prawdziwie ujemnym

określenie czy test wskazuje na występowanie 
schorzenia zależy od przyjętych wartości granicznych 
(liczbowa granica pomiędzy wartościami normalnymi i 
patologicznymi)

 

 

Medyczne  laboratorium 

diagnostyczne

Poczekalnia 

dla 

pacjentów

Toaleta

dla

pacjentó
w

Pokój

pobrań 

Krwi

Rejestracja

Pacjentów

Wyniki 
badań

Materiał z

Oddziałów 
szpitalnych

Materiał 
biologicz
ny

 

 

Medyczne  laboratorium 

diagnostyczne

Segregacja materiału biologicznego

Laboratorium biochemiczne
bakteriologiczne

Wirowanie materiału biologicznego

[krew – mocz – kał – płyn mózgowo-
rdzeniowy]

Rozdział materiału na stanowiska 
(aparaty)

 

 

Medyczne  laboratorium 

diagnostyczne

•Analizator biochemiczny (glukoza)

•Analizator immunochemiczny (hormony)

•Analizator hematologiczny (komórki krwi)

•Analizator do hemostazy (czynniki 
krzepnięcia krwi)

 

•Analizy specjalne – HPLC (stężenia leków 
we krwi)

 

 

Medyczne  laboratorium 

diagnostyczne

•Analityka ogólna

•Analiza moczu (paski)
•Analiza osadu moczu
•Analiza kału (pasożyty)

Laboratorium biologii molekularnej

wirusologia

diagnostyka materiału do przeszczepu 

narządów
Bank krwi (immunohematologia)

 

 

Historia – 

laboratorium jako warsztat

• 

Diagnostyka medyczna in vitro dotyczyła:

Analizy chemicznej płynów ustrojowych
Analizy mikroskopowej komórek

•wymagała specyficznych kwalifikacji „chemika 
klinicznego”

•Technik analizy wagowej, miareczkowej, spektralnej

•Przygotowanie odczynników chemicznych i wzorców

•Badań mikroskopowych materiału klinicznego

•Personel medycznego laboratorium diagnostycznego stanowili:

•Lekarze 
•Chemicy
•Farmaceuci
•Biolodzy

•

Codzienny kontakt z klinicystami i pacjentami – obserwacja 

rozwoju choroby

 

 

OBECNIE – 

laboratorium jako fabryka

Automatyzacja

 → redukcja powtarzalnych czynności 

manualnych  standaryzacja warunków 

„wytwarzania”

•Zaprogramowanie czynności manualnych i gotowe 
testy zredukowały potrzebę szerokiej wiedzy 
„chemicznej” w rutynowym laboratorium medycznym

•Oddzielenie laboratorium od pacjenta → codzienny 
kontakt z anonimowym materiałem biologicznym → 
codzienne zadania na poziomie techników 
obsługujących aparaturę medyczną

•Sporadyczna potrzeba konsultacji z personelem 
zlecającym badania przed weryfikacją i 
zatwierdzeniem wyniku

 

 

OBECNIE – 

laboratorium jako fabryka

• 

Znaczące zwiększenie liczby badań  Trudności z 

monitoringiem statusu pojedynczej próbki

•Zarządzanie procesem analitycznym  zapobieganie 

procesom wpływającym na skład próbki badanej oraz 
funkcjonowanie analizatorów

•Kompetencje pracowników to:

•  umiejętność utrzymania ruchu ciągłego 

aparatury analitycznej

• dokumentowania wiarygodności wykonywanych 

badań

 

 

Wybrane problemy zarządzania laboratorium 
diagnostyki medycznej

Zarządzanie 
zasobami

Zarządzanie 
procesami

Dobór i szkolenie kadry

Tworzenie procedur operacyjnych 

na stanowiskach pracy

Funkcjonalna organizacja miejsca 

pracy

Zarządzanie strumieniem próbek 

kierowanych do laboratorium

Zarządzanie technologią 

medyczną

Nadzór nad postępowaniem i 

obiegiem materiału biologicznego

Rachunek kosztów fazy 

przedlaboratoryjnej

Kontrola czynników 

przedanalitycznych w 

laboratorium

Rachunek kosztów 

laboratoryjnych i kosztów 

diagnostyki

Kontrola czynników 

przedlaboratoryjnych

Utrzymywanie stałego kontaktu z 

użytkownikami wyników badań

Kontrola czynników 

postanalitycznych i zarządzanie 

danymi

Archiwizacja danych dotyczących 

struktury i personelu

Archiwizacja danych dotyczących 

badań

 

 

Przyszłość

•Nowe funkcje: zasoby ludzkie

•menadżer laboratorium

• Identyfikacja błędów aplikacyjnych

• Identyfikacja błędnego działania aparatury

• Optymalizacja gospodarki finansowej: 

koszt/użyteczność

• Patolog

• Kontakt z klinicystami – konsultacje

• Nowe testy laboratoryjne – przydatność 

diagnostyczna

• Nadzór nad fazą preanalityczną

 

 

Przyszłość

•Nowe funkcje: zasoby techniczne

•Konsolidacja badań na jednej platformie

• Redukcja personelu technicznego

• Łączenie różnych pracowni na bazie wspólnej 

infrastruktury laboratorium

• Wspólny transport pobranego materiału, utylizacja 

odpadów, zaplecze techniczne, administracyjne, 
socjalne.

• Redukcja powierzchni użytkowej laboratorium

• Wymaga wszechstronnych kwalifikacji personelu

• Konsolidacja pracowni biochemicznych – 

mikrobiologicznych –histologicznych – biologii 
molekularnej  

patologii klinicznej

 

 

Przyszłość

•Zasoby osobowe – profil kształcenia fachowców

•Umiejętność pracy na różnych stanowiskach w 
laboratorium

•Teoretyczna i praktyczna wiedza niezbędna dla kontaktu 
z personelem medycznym i pacjentem

•Wiedza niezbędna dla obiektywnej oceny ofert 
(odczynniki, wyposażenie techniczne) w warunkach 
intensywnego marketingu wytwórców sprzętu i testów 
laboratoryjnych

•Wiedza niezbędna dla oceny informacji medycznych 
związanych z rozwojem nowych technik – genomika, 
proteomika, biochemiluminiscencja  nadmiar 

jednostkowych informacji  rzeczywista wartość 

diagnostyczna