Wyższa Szkoła Bankowa 

w Toruniu

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 SPOŁECZNE ASPEKTY PROCESÓW 

KOMUNIKACJI 

cz. VIII 

 

 

 

 

 

 

                                                                                                            dr  Barbara  Bielicka 

 

 

 

b2b2@poczta.onet.pl

                                                                                                                    

 

 

Toruń  2010 

 

Człowiek a kultura 

 



  

Najważniejsze aspekty kultury: 

 

1)  Kulturę należy traktować jako byt złożony: 

- wielopoziomowy, 

- wielowymiarowy,  

- wielopłaszczyznowy. 

 

2)  Kultura stanowi system o strukturze współzależnej. Zmiana w obrębie 

dowolnego  elementu  kultury  wywołuje  zmianę  w  pozostałych 

obszarach. 

 

3)  Kultura jest bytem dynamicznym. 

 

4)  Kultura  jest  rezultatem  twórczych  i  odbiorczych  działań  ludzkich. 

Człowiek jest twórcą kultury a zarazem jej odbiorcą. 

 

Człowiek a kultura 

(c.d.) 

 

  Najważniejsze aspekty kultury: 

 

5)  Kultura jest bytem nabywanym (z pokolenia na pokolenie) w formie 

zwyczajów, tradycji, rytuałów. 

 

6)  Nabywanie kultury następuje w procesie socjalizacji. 

 

7)  „Nabycie  kultury”  powoduje  zmianę  komunikowania  się  jednostki. 

Jednostka  staje  się  zdeterminowana  kulturowo,  co  widoczne  jest         

w  sposobie  postrzegania,  odczuwania,  myślenia,  wnioskowania, 

reagowania. 

 

8)  Kultura  traktowana  jest  jako  swego  rodzaju  „zaprogramowanie 

umysłu” lub „program mentalny”. 

Człowiek a kultura 

 

  Socjologiczne ujęcie kultury: 

 

1)  W  ujęciu  socjologicznym  kultura  odnosi  się  do  określonej  społeczności, 

która ją wytwarza i egzekwuje. Kultura wpływa na jednostki tylko jeżeli są 

one członkami danej społeczności; 

2)  Kultura  (wg  socjologicznego  ujęcia)  –  to  całościowy  sposób  życia 

charakterystyczny dla danej zbiorowości, na który składa się wszystko to, 

co ludzie robią, myślą i posiadają jako członkowie społeczeństwa (wzory 

działania, myślenia i wyposażenia mentalnego); 

3)  Społeczeństwo  może  posiadać  różny  kształt  i  rozmiar.  Grupy  społeczne, 

jako elementy społeczeństwa, wytwarzają własną kulturę grupową. 

 

Rodzaje kultur: 

-  kultura etniczna,  

-  kultura zawodowa, 

-  kultura organizacyjna (korporacyjna), 

-  kultura narodowa, 

-  kultura ponadnarodowa. 

 

 

Człowiek a kultura 

 

Człowiek funkcjonuje w układzie wielu kultur. 

W ciągu swego życia przechodzi wiele razy proces socjalizacji. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Współistnienie kultur 

 

                                                       Wartości, przekonania i założenia jednej osoby 

 

 

 

              x 

                                                    w 

                                a 

                                  

                           e          f 

                  d                            

                                                 b 

                             h        

                                   c 

          

           y                                     z 

 

 

 

 g 

Legenda: 

 

  - 

wartości, przekonania i założenia  

    podzielane  przez  wszystkich  w  

    danej kulturze (kultura centralna) 

 

a-h   - wartości, przekonania i założenia 

           podzielane w danej  kulturze  nie  

           przez wszystkich (subkultury)

 

 

w-z   - wartości, przekonania i założenia 

           charakterystyczne dla poszczegól- 

           nych osób w danej kulturze (cechy 

           specyficzne); mogą one pochodzić 

           z innych kultur 

 

Człowiek a kultura 

 

  Antropologiczne ujęcie kultury: 

 

-  W ujęcie antropologiczne akcentuje fakt, że kultura jest konstrukcją stanowiącą 

klucz do pojęciowego świata ludzi, a więc i możliwości komunikacji z nimi. 

 

-   Wg ujęcia antropologicznego: 

„kultura istnieje zarówno w umyśle jednostki, jak i poza nią w otaczającym 

ją społeczeństwie. Kultura jest ekstensją zarówno umysłu, jak i mózgu. Tkwi 

w umyśle człowieka, ale istnieje poza nim, w zewnętrznym świecie” 

 

                                                                                                                                         [ E.T. Hall ] 

 

-  Kultura stanowi wyposażenie jednostki w podstawową „materię” rzeczywistości 

myślowej. Dostarcza pojęć, schematów pojęciowych wraz z określoną koncepcją 

świata, jak również z normami, zasadami, regułami, wyobrażeniami, przekona-

niami,  wierzeniami,  stereotypami,  uprzedzeniami  oraz  wszelkimi  czynnikami 

kognitywnymi, na podstawie których człowiek formuje swoje zachowania 

 

 

 

 

 

 

Człowiek a kultura 

 
 



  

Elementy kultury: 

 

- warunkują sposób myślenia i postrzegania świata przez jednostkę, 

 

- wpływają na charakter działań człowieka podejmowanych przez niego         

w celu osiągnięcia sukcesu, 

 

- determinują posługiwanie się określonym słownictwem (stosowanie 

i rozumienie określonych pojęć), a także składnią i stylem konwersacji, 

 

- kształtują uprzedzenia, stereotypy oraz postawy etnocentryczne, 

 

- warunkują pozawerbalne elementy procesu komunikowania się. 

 

 

 

Człowiek a kultura 

 

 



  Zależność kultury i komunikacji 

 

     - 

wg E. T. Halla:  

kultura jest komunikowaniem się, 

                                 a komunikowanie jest kulturą; 

 

 

     

- wg innych badaczy: 

 

„... nie cała komunikacja jest kulturą 

i nie cała kultura jest komunikacją ...” 

 

 

- Kultura i komunikacja ciągle się zmieniają, odkrywają od nowa, 

tworzą i odtwarzają swe części składowe.  

   Obie te kategorie współistnieją w swojej symbiozie. 

 

Kultura jako komunikacja 

 

1.  wg Edwarda T. Halla  

 kultura jest treścią międzyludzkiej komunikacji 

„umysł  to zinternalizowana kultura” 

kultura istnieje zarówno w umyśle jednostki, jak i poza nią w otaczającym ją 

społeczeństwie 

„komunikacja jest kulturą a kultura jest komunikacją” 

 

         

Kultura  jest  ekstencją zarówno umysłu jak i mózgu.  

Tkwi  więc  w  umyśle  człowieka,  ale  istnieje poza nim w zewnętrznym świecie. 

Kultura sama w sobie jest zbiorem sytuacyjnych modeli zachowań i sposobów 

myślenia. 

W   procesach międzyludzkiej komunikacji następuje internalizacja modeli, choć  

człowiek  jest  par exellance organizmem budującym modele. 

 

                                                                                                                                 [

def. wg  E.T. Halla]

 

2.   wg Geerta Hofstede'a 

 kultura to „program werbalny jednostki”, 



kultura to „kolektywne zaprogramowanie umysłu, które oddziela członków  

jednej grupy  lub  kategorii ludzi od innych”.

 

 

Kultura realizuje się poprzez zjawiska komunikacyjne 

w następujących formach 

 

 

   STEROWANIE 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 jednokierunkowe działanie, poparte kontrolą, którego celem jest  przekaza-

nie kulturalnych treści i wzmocnienie stojących za nimi wartości 

 np. tradycyjny  

a) system  edukacyjny  tradycyjny  (instrumentalne  uczenie oraz kontrola 

przez wychowawcę/nauczyciela przy równoczesnej kontroli kontaktów 

ucznia ze światem zewnętrznym) 

b) instytucje wychowawcze, szkoły, powszechna służba wojskowa 

c) tradycyjne modele masowego komunikowania, gdzie system wzmacnia 

działanie nadawcy i ustawia odbiorcę w pozycji podrzędnej. 

 

 powstaje tzw. kultura sterowana. 

 

 postać ludzkiego istnienia  

     - członek społecznego systemu, kierowanego przez odległe od nas instytucje 

 

 

 

Kultura realizuje się poprzez zjawiska komunikacyjne 

w następujących formach 

(c.d.) 

 

 

     INTERAKCJA 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

to proces wspólnego demokratyczne-go dochodzenia do zasad społecznej 

kohabitacji poprzez równoprawną wymianę komunikatów. 

 

produktem interakcji są sposoby życia będące efektem współdziałania 

uczestników oraz reakcji na otoczenie. 

 

np. rówieśnicza grupa zabaw, zespoły projektowe, 

   - modele interakcyjne 

 

powstaje tzw. kultura interakcyjna 

 

postać ludzkiego istnienia  

- członek mniejszych grup i kręgów, których obecności doświadczamy 

   bezpośrednio i na co dzień 

 

 

 

Kultura realizuje się poprzez zjawiska komunikacyjne 

w następujących formach 

(c.d.)

 

 

 EKSPRESJA 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 to zjawisko wyróżnienia się osobnika w języku komunikacyjnym, lecz nie-

skierowanego bezpośrednio na odbiorcę i nieadresowanego do niego 

 

 ekspresja jest wyrażaniem siebie po-przez komunikację bez potrzeby zew-

nętrznego adresata, lecz zachowuje swoje wartości komunikacyjne ponie-

waż podlega pewnym  powszechnym  regułom komunikacyjnym 

 

 adresatem w ekspresji jest w rzeczywistości sam podmiot wyrażający. 

      np. prace artysty rzeźbiarza, malarza 

– 

artysta tworząc dzieło jest na przemian jego autorem jak też oceniającym 

proces i obserwatorem efektów tego procesu. 

– 

ekspresja jest źródłem twórczości 

 

 postać ludzkiego istnienia 

- jednostka, która w swym działaniu łączy własne potrzeby i dążenia z wy-

maganiami życia społecznego. 

 

 

Kulturowe postacie komunikacji 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

I. Style poznawcze 

otwartogłowi 

zamkniętogłowi 

 

II. Język 

hipoteza lingwistycznego determinizmu 

hipoteza lingwistycznej względności 

 

III. Style komunikacji 

                                                                          teutoński 

narodowe style interkulturowe               galijski 

                                                                     niponiczny 

stylistyczne linie komunikacji 

linia angielska 

linia romańska 

linia słowiańska 

linia germańska 

linia orientalna 

 

Kulturowe postacie komunikacji 

(c.d.) 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

IV. Ramowanie medialne 

 dobór słów i ich użycie 

 użycie zaimka 

 

V. Metafora 

 

VI. Gatunki 

 

VII. Dyskurs 

akademicki 
menedżerski 
urzędniczy 
polityczny 
inteligencki 

 

 

 

 

 

Człowiek a komunikowanie się 

 

 

 Człowiek  funkcjonuje  w  pewnej  rzeczywistości  społecznej, 

którą wytworzył, ustalając i realizując właściwe tylko sobie 
wartości  i  która  istotnie  wykracza  w  swej  zawartości  poza 
pierwotny świat natury. 

                                                                                             [A. Ingarden, 1973 ] 

                                                                                        „Książeczka o człowieku” 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Człowiek a komunikowanie się 

 

 

 Ludzie komunikują się wszystkimi składnikami swojego ciała, 

wszystkimi posiadanymi zmysłami, całymi swoimi postaciami, 
swoją  nagością  i  swoim  ubiorem,  swoją  fizycznością,  swoim 
makijażem, swoją „pięknością” i swoją „brzydotą” [...] swoim 
otoczeniem, sposobem jego zorganizowania i przetworzenia. 

 

                                                                               

[

 

F. Grucza, 1992, [w:] „Modele komuikacji  

                                                                       międzyludzkiej red. W. Woźniakowski; podane 

                                                                       za: R. Winkler, Zarządzanie komunikacją   

                                                                       w organizacji, 2008 ] 

                                                                                                      

 

 

 

 

 

Człowiek a komunikowanie się 

 

 

 Ludzie funkcjonują przez komunikowanie się i dzięki niemu, w każdym 

wymiarze swego życia. 

 
 Komunikowanie się stanowi podstawowy mechanizm przetrwania istot 

ludzkich, w sensie zewnętrznym jak i wewnętrznym. 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Manipulacja w społeczeństwie informacyjnym 
 

 Manipulacja – to wszystkie skryte,  celowe rozmyślne oddziaływania  
                                na   odbiorców   przez  wywieranie  na   nich  wpływu                   
                                i dążenie do zmiany ich postaw a w efekcie zachowań  
                                w sytuacji, gdy sami odbiorcy tych oddziaływań sobie 
                                nie uświadamiają,  bowiem  z  jakiegoś  powodu mają  
                                „wyłączony krytycyzm”. 
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 
Manipulacja w społeczeństwie informacyjnym 

(c.d.) 

 

 Techniki manipulacji – różnią się pod względem intensywności:  
                                              od selektywnego informowania, 
                                               - cieniowanie informacji, 
                                               - zwykłe wprowadzanie w błąd przez słowa  

                                                  lub obraz 
 
 

 

 

 

 

 

 
Manipulacja w społeczeństwie informacyjnym 

(c.d.)

 

 

 Manipulacja – polega na produkcji, przetwarzaniu i nadawaniu  
                               kształtu wyobrażeniom i informacjom, które nie 
                               odpowiadają realiom. 

 
 

 Przekazy oparte na technikach manipulacji 

- stwarzają pewien styl myślenia, 
- pewien schemat wartościowania, 
- pewną aurę świadomościową w której człowiek funkcjonuje  

 

 

 

 

Manipulacja w społeczeństwie informacyjnym 

(c.d.) 

 

 Manipulacja – kształtuje   fałszywy    wizerunek  rzeczywistości  

                                                                                   

i urabia  świadomość odbiorców tak, że nie mogą  

                                   oni  pojąć faktycznych uwarunkowań życia jedno 
                                   stkowego  i  społecznego  lub  te uwarunkowania 
                                   negują.