Warszawski Uniwersytet Medyczny.
Ewa Piksa
Warszawski Uniwersytet Medyczny.
Ewa Piksa
Dane statystyczne.
Badania przesiewowe.
Zachowania ryzykowne.
Identyfikacja pacjentów podejrzanych
onkologicznie.
Podstawowe badania diagnostyczne.
Region/kraj
Zachorowania
Zgony
Polska
301,8
203,5
Europa Płn.
283,1
161
Europa Zach.
326,4
173,9
Europa Pod.
299,4
170,1
Europa Śr. i
Wsch
257,7
197,2
http://85.128.14.124/KRN oraz http://www-dep.IARC.fr
Region/kraj
Zachorowania
Zgony
Polska
210,3
110,6
Europa Płn.
252,3
118,1
Europa Zach.
244,6
106,1
Europa Pod.
208,1
92,3
Europa Śr. i
Wsch
175,1
101,9
http://85.128.14.124/KRN oraz http://www-dep.IARC.fr
Polska
UE
M
K
M
K
n.zł. piersi
63,1%
76,1%
n.zł. szyjki macicy
48,2%
62,1%
n.zł. jelita grubego
26,8%
28,6%
47,6%
50,5%
n.zł.stercza
38,6%
65,4%
n.zł. jądra
81,9%
91,4%
czerniak
56,5%
57,9%
74,8%
84,3%
http://85.128.14.124/KRN oraz http://www-dep.IARC.fr
Świat
Nowe
zachorowania
Zgony
2000r.
[Dzieci: 160.000]
11.000.000
7.000.000
2020r.
20.000.000
10.000.000
http://85.128.14.124/KRN oraz http://www-dep.IARC.fr
Nowotwory złośliwe są drugą przyczyna zgonów Polaków po
chorobach układu krążenia
Największą dynamikę wzrostu zachorowalności i umieralności
u obu płci demonstrują nowotwory złośliwe jelita grubego
W latach 1996-2003 nastąpił spadek umieralności na
nowotwory złośliwe płuca u mężczyzn w wieku średnim i
starszym.
Pięcioletnie przeżycia na choroby nowotworowe są istotnie
statystycznie niższe od danych z innych krajów Europy.
Skrining onkologiczny
–
badanie osób bez objawów choroby w celu
wczesnego wykrycia nowotworu. Skriningiem obejmuje się tę część populacji w
której występuje największe ryzyko zachorowania na dany nowotwór.
Czym cechuje się badanie:
1.
Powinny być dostępne skuteczne metody leczenia wykrytego nowotworu.
2.
Niskie koszty, akceptowalne społecznie.
3.
Test powinien być prosty, tani i cechujący się wysoką czułością.
4.
Powinien obniżać wskaźnik umieralności dla określonego nowotworu.
5.
Wysoka czułość.
6.
Wysoka swoistość.
Czułość testu – jest to cecha mówiąca o zdolności do wykrywania choroby.
Swoistość testu – jest to cecha testu mówiąca o zdolności testu do identyfikacji osób
zdrowych.
Kiedy skrining ma sens:
Gdy jest masowy
Gdy jest długoterminowy
Onkologia. Podręcznik dla studentów i lekarzy. – pod redakcją Radzisława Kordka (…)
Rak piersi
Rak szyjki macicy.
Rak jelita grubego.
Rak gruczołu krokowego.
Mammografia:
◦
U kobiet w wieku 50-69 lat co 1-2 lata
(wg Polskiej Unii Onkologii),
◦
U kobiet w wieku 40-50 lat rozważamy mammografię w
przypadku występowania czynników ryzyka.
◦
Czułość mammografii – 80%, swoistość 60%
Badanie kliniczne piersi –
nie jest zalecane jako samodzielne
badanie skriningowe.
Samobadanie piersi –
ze względu na niska czułość i
swoistość,
nie jest zalecane jako badanie skriningowe.
USG piersi –
nie wykazano jej skuteczności jako badania
służącego skriningowi.
Badanie cytologiczne wymazów z ujścia szyjki macicy.
◦
Zaleca się badanie kobiet w wieku 30-60 lat co 3-5 lat.
Wziernikowanie z zastosowaniem 3-procentowego kwasu
octowego.
Badanie molekularne materiału z szyjki macicy na obecność
DNA agrestynych typów HPV
Badanie kału na krew utajoną
◦
co 1-2 lata, u osób z dodatnim testem należy wykonać kolonoskopię.
Zaleca się ja u wszystkich osób w wieku 50-74 lata.
Kolonoskopia
◦
Zalecana u wszystkich osób w wieku 50-74 lata.
◦
Badanie wykonujemy co 10 lat.
◦
U pacjentów z grup ryzyka badanie wykonujemy co 1-3 lata.
Sigmoidoskopia
◦
Zaleca się wykonanie badania co 5 lat.
Badanie stężenia PSA
- badanie powtarzamy co roku u
mężczyzn po 50 roku życia.
Występowanie w rodzinie 3 nowotworów w 2 pokoleniach
Krewny pierwszego stopnia chory na nowotwór
Nowotwór w młodym wieku (<50r.ż)
Rodzinne występowanie danych typów nowotworów
(jelito grube-sutek-jajnik)
Występowanie w rodzinie rzadkich typów nowotworów.
Zachowania ryzykowne:
Palenie papierosów
Picie alkoholu
Jedzenie produktów konserwowanych
Długotrwałe opalanie (nie stosowanie filtrów ochronnych).
Zachowania zmniejszające ryzyka
zachorowania:
Większy udział procentowy owoców i warzyw w diecie
Przechowywanie żywności w lodówce
Regularna aktywność fizyczna.
Utrata masy ciała
Stany gorączkowe
Nocne poty
Nasilające się osłabienie
Trudności w połykaniu
Uczucie pełności w nadbrzuszu
Mięsowstręt
Świeża krew w stolcu lub ciemnobrunatny, czarny stolec
Naprzemienne zaparcia i biegunki, częste parcie na stolec
Wzdęcia
Śluz w stolcu
Długotrwała chrypka
Krwiste odksztuszanie, Krwioplucie
Uporczywy kaszel lub zmiana charakteru kaszlu
Krwiomocz nie towarzyszący ostrym stanom zapalnym
Białawe zabarwienia i zgrubienia błony śluzowej, małe nie
bolesne owrzodzenia na wargach i języku
Powiększające się znamiona na skórze
Nieregularne krwawienia z dróg rodnych, krwawienie po
okresie menopauzy.
Częste parcie na pęcherz
Dysuria
Nieprawidłowe krwawienie z dróg rodnych
Stwardnienie, guzek w sutku.
Zasada 2-3 tyg.
Badanie per rectum,
Dokładne badanie piersi i jąder
Morfologia, OB, CRP, badania biochemiczne (LDH, AP,
lipaza, amlaza)
Hipercalcemia, hiponatremia.
Cholesterol (często obniżenie)
USG j. brzusznej
Test kału na krew utajoną po 50rż co 1-2lata
Badanie ginekologiczne co roku
PSA u zdrowych mężczyzn po 50rż co 1-2lata
Definicja
–
objawy towarzyszące nowotworom, niezależne
od miejscowego wzrostu lub rozsiewu nowotworu.
Zespoły neurologiczne:
1.
Obwodowa neuropatia (szpiczak, ca płuca, chłoniaki)
2.
Miastenia (grasiczak)
3.
Przekomomiasteniczny zespół Lamberta – Etona (ca
drobnokomórkowy płuca)
Zmiany skórne:
1.
Rogowacenie czarne (ca żołądka lub płuca)
2.
Bielactwo (czerniaki, chłoniaki)
3.
Pojawienie się licznych brodawek łojotokowych (ca żołądka,
płuca)
4.
Świąd (ziarnica złośliwa, nowotwór OUN)
5.
Zespoły pęcherzowe (chłoniaki)
Antygen rakowozarodkowy - CEA – rak jelita grubego i
odbytnicy
Alfa-frtoproteina –AFP – raki wątrobowokomórkowe,
nienasieniakowate nowotwory zarodkowe.
Beta-HCG – nienasieniakowate nowotwory zarodkowe,
ciążowa choroba trofoblastyczna.
CA 125 – rak jajnika
CA 15-3, CA 27-29 – rak sutka
CA 19-9 – rak trzustki i dróg żółciowych
Tyreoglobulina – zróżnicowany rak tarczycy (rak
brodawkowaty, pęcherzykowaty)
Kalcytonina – rak rdzeniasty tarczycy
PSA – rak stercza
