Diagnostyka prenatalna
Diagnostyka prenatalna
Badania prenatalne;
Badania prenatalne;
Nieinwazyjne:
Nieinwazyjne:
a) USG
a) USG
b) Test potrójny
b) Test potrójny
c) oznaczenie a-fetoproteiny
c) oznaczenie a-fetoproteiny
d) badanie komórek płodowych izolowanych z
d) badanie komórek płodowych izolowanych z
krwi matki
krwi matki
Inwazyjne:
Inwazyjne:
a) Amniocenteza
a) Amniocenteza
b) Biopsja kosmówki
b) Biopsja kosmówki
c) Kordocenteza
c) Kordocenteza
d) Fetoskopia
d) Fetoskopia
.
.
USG- zalecane między 11-14, ok. 20 i ok. 30
USG- zalecane między 11-14, ok. 20 i ok. 30
tygodnia ciąży
tygodnia ciąży
Pierwsze USG – potwierdzenie wieku ciąży,
Pierwsze USG – potwierdzenie wieku ciąży,
wczesna diagnostyka dużych wad
wczesna diagnostyka dużych wad
rozwojowych, ocena przezieralności fałdu
rozwojowych, ocena przezieralności fałdu
karkowego (NT), długości kości nosowe itp
karkowego (NT), długości kości nosowe itp
.
.
USG- zalecane między 11-14, ok. 20 i ok. 30
USG- zalecane między 11-14, ok. 20 i ok. 30
tygodnia ciąży
tygodnia ciąży
Pierwsze USG – potwierdzenie wieku ciąży,
Pierwsze USG – potwierdzenie wieku ciąży,
wczesna diagnostyka dużych wad
wczesna diagnostyka dużych wad
rozwojowych, ocena przezieralności fałdu
rozwojowych, ocena przezieralności fałdu
karkowego (NT), długości kości nosowe itp
karkowego (NT), długości kości nosowe itp
Badania przesiewowe
Badania przesiewowe
surowicy krwi matki
surowicy krwi matki
Oznaczamy poziom;
Oznaczamy poziom;
-
alfa-fetoproteiny (AFP)
alfa-fetoproteiny (AFP)
-
Podjednostke beta gonadotropiny
Podjednostke beta gonadotropiny
kosmówkowej (beta hCG)
kosmówkowej (beta hCG)
-
Estradiol
Estradiol
-
PAPP-A
PAPP-A
-
Inhibina A
Inhibina A
Amniocenteza
Amniocenteza
Pod kontrolą USG nakłuwa się jamę
Pod kontrolą USG nakłuwa się jamę
owodni i pobiera się z niej 10 do 20 ml
owodni i pobiera się z niej 10 do 20 ml
płynu owodniowego.
płynu owodniowego.
Badanie jest wykonywane między 12 a 18
Badanie jest wykonywane między 12 a 18
tygodniem ciąży.
tygodniem ciąży.
W płynie owodniowym znajdują się
W płynie owodniowym znajdują się
złuszczone komórki naskórka płodu, które
złuszczone komórki naskórka płodu, które
służą do wykonania kardiogramu
służą do wykonania kardiogramu
Niebezpieczeństwo poronienia 0,3-2,5%
Niebezpieczeństwo poronienia 0,3-2,5%
U kobiet Rh - niebezpieczeństwo
U kobiet Rh - niebezpieczeństwo
immunizacji
immunizacji
Biopsja kosmówki
Biopsja kosmówki
Pod kontrolą USG wprowadza się
Pod kontrolą USG wprowadza się
teflonowy cewnik do łożyska i pobiera
teflonowy cewnik do łożyska i pobiera
fragment kosmówki około 50 mg
fragment kosmówki około 50 mg
Pobranie wykonuje się pomiędzy 9 a 11
Pobranie wykonuje się pomiędzy 9 a 11
tygodniem ciąży, w szczególnych
tygodniem ciąży, w szczególnych
wypadkach w 6 tygodniu
wypadkach w 6 tygodniu
Szybko bez hodowli można wykonać
Szybko bez hodowli można wykonać
kariogram
kariogram
Ryzyko poronienia 1-4%
Ryzyko poronienia 1-4%
Niebezpieczeństwo immunizaciju kobiet
Niebezpieczeństwo immunizaciju kobiet
Rh-
Rh-
Kordocenteza
Kordocenteza
Pobranie krwi ze sznura pępowinowego
Pobranie krwi ze sznura pępowinowego
pod kontrolą USG
pod kontrolą USG
Możliwe zastosowanie od 18 tygodnia
Możliwe zastosowanie od 18 tygodnia
ciąży
ciąży
Z komórek krwi szybko otrzymujemy
Z komórek krwi szybko otrzymujemy
kariogram, poza tym oznaczamy szereg
kariogram, poza tym oznaczamy szereg
różnych parametrów np. grupa krwi,
różnych parametrów np. grupa krwi,
stężenie
stężenie
α
α
-fetoproteiny
-fetoproteiny
Kordocentezę można zastosować również
Kordocentezę można zastosować również
w celach terapeutycznych np.
w celach terapeutycznych np.
Przetaczanie krwi u płodów w chorobie
Przetaczanie krwi u płodów w chorobie
hemolitycznej
hemolitycznej
Fetoskopia
Fetoskopia
Przy użyciu endoskopu można oglądać płód,
Przy użyciu endoskopu można oglądać płód,
pobierać próbki krwi oraz wykonać biopsję
pobierać próbki krwi oraz wykonać biopsję
skóry i wątroby płodu
skóry i wątroby płodu
Badanie między 18 a 20 tygodniem ciąży
Badanie między 18 a 20 tygodniem ciąży
Ryzyko poronienia wynosi 5%
Ryzyko poronienia wynosi 5%
W 4% przypadków dochodzi do wyciekania
W 4% przypadków dochodzi do wyciekania
płynu owodniowego
płynu owodniowego
Wskazania do diagnostyki
Wskazania do diagnostyki
prenatalnej.
prenatalnej.
Wiek matki 35 lat
Wiek matki 35 lat
Poprzednie dziecko z wadą wrodzoną, późne
Poprzednie dziecko z wadą wrodzoną, późne
poronienie, śmierć noworodka
poronienie, śmierć noworodka
Obecność aberracji chromosomowej u rodzica
Obecność aberracji chromosomowej u rodzica
lub poprzedniego dziecka
lub poprzedniego dziecka
Wady cewy nerwowej w poprzednich ciążach i
Wady cewy nerwowej w poprzednich ciążach i
nieprawidłowe stężenie α-fetoproteiny
nieprawidłowe stężenie α-fetoproteiny
Obecność w rodzinie wad sprzężonych z płcią i
Obecność w rodzinie wad sprzężonych z płcią i
chorób metabolicznych
chorób metabolicznych
Nieprawidłowy obraz zarodka w badaniu USG
Nieprawidłowy obraz zarodka w badaniu USG
Narażenie na działanie czynników
Narażenie na działanie czynników
teratogennych
teratogennych
Kariotyp człowieka
Kariotyp człowieka
DNA jest upakowane w określonej liczbie
DNA jest upakowane w określonej liczbie
chromosomów
chromosomów
Każdy chromosom zbudowany jest z dwu
Każdy chromosom zbudowany jest z dwu
chromatyd połączonych centromerem
chromatyd połączonych centromerem
Centromer – miejsce przyczepienia wrzeciona
Centromer – miejsce przyczepienia wrzeciona
podziałowego, zawiera charakterystyczne
podziałowego, zawiera charakterystyczne
sekwencji DNA i kompleks białek zwanych
sekwencji DNA i kompleks białek zwanych
kinetochorem
kinetochorem
Wyróżniamy chromosomy metacentryczne,
Wyróżniamy chromosomy metacentryczne,
submetacentryczne, akrocentryczne i
submetacentryczne, akrocentryczne i
telocentryczne
telocentryczne
Rodzaje chromosomów
Rodzaje chromosomów
.
.
Telomery
Telomery
Telomery – końcowe fragmenty
Telomery – końcowe fragmenty
chromosomów niezbędne do utrzymania
chromosomów niezbędne do utrzymania
ich stabilności
ich stabilności
Są zbudowane z powtórzonych sekwencij
Są zbudowane z powtórzonych sekwencij
typu –TTAGGG-
typu –TTAGGG-
U noworodka długość telomerów wynosi 6-
U noworodka długość telomerów wynosi 6-
10 tys. nukleotydów i skraca się przy
10 tys. nukleotydów i skraca się przy
każdym podziale komórki
każdym podziale komórki
Po nadmiernym skróceniu telomerów
Po nadmiernym skróceniu telomerów
komórki przestają się dzielić
komórki przestają się dzielić
Nie skracają się w komórkach płciowych,
Nie skracają się w komórkach płciowych,
macierzystych czy komórkach szpiku
macierzystych czy komórkach szpiku
.
.
U człowieka wyodrębniono 22 pary chromosomów
U człowieka wyodrębniono 22 pary chromosomów
oraz chromosomy płci
oraz chromosomy płci
Prawidłowy kariotyp to 46XX lub 46XY
Prawidłowy kariotyp to 46XX lub 46XY
Podział chromosomów na 7 grup (od A do G)
Podział chromosomów na 7 grup (od A do G)
Gr A; 1,2,3 - metacentryczne
Gr A; 1,2,3 - metacentryczne
Gr B; 4,5 - duże, submetacentryczne
Gr B; 4,5 - duże, submetacentryczne
Gr C; 6 -12 i X – średnie, submetacentryczne
Gr C; 6 -12 i X – średnie, submetacentryczne
Gr D; 13-15- duże, akrocentryczne
Gr D; 13-15- duże, akrocentryczne
Gr E; 16-18- małe, submetacentryczne
Gr E; 16-18- małe, submetacentryczne
Gr F: 19-20 - najmniejsze, metacentryczne
Gr F: 19-20 - najmniejsze, metacentryczne
Gr G; 21,22,Y – małe, akrocentryczne
Gr G; 21,22,Y – małe, akrocentryczne
.
.
.
.
.
.
Kariotyp ; zastaw chromosomów
Kariotyp ; zastaw chromosomów
występujących w komórce somatycznej o
występujących w komórce somatycznej o
charakterystycznej liczbie i morfologii.
charakterystycznej liczbie i morfologii.
Prążkowy wzór chromosomów uzyskujemy
Prążkowy wzór chromosomów uzyskujemy
dzięki odpowiedniemu barwieniu.
dzięki odpowiedniemu barwieniu.
Odzwierciedla on nierównomierną
Odzwierciedla on nierównomierną
kondensację chromatyny.
kondensację chromatyny.
Najczęściej są to prążki G, po barwieniu
Najczęściej są to prążki G, po barwieniu
barwnikiem Giemzy.
barwnikiem Giemzy.
- Ciemne prążki zawierają zasady AT,
- Ciemne prążki zawierają zasady AT,
silnie skondensowaną heterochromatynę i
silnie skondensowaną heterochromatynę i
specyficzne białka niehistonowe bogate w
specyficzne białka niehistonowe bogate w
siarkę.
siarkę.
- Prążki jasne zawierają głównie GC,
- Prążki jasne zawierają głównie GC,
rozluźniona, aktywna euchromatyna
rozluźniona, aktywna euchromatyna
.
.
Prążki Q – barwienie fluorescencyjne, silne
Prążki Q – barwienie fluorescencyjne, silne
wybarwienie rejonów bogatych w pary AT,
wybarwienie rejonów bogatych w pary AT,
chromosomu Y, satelity i centromery
chromosomu Y, satelity i centromery
chromosomów akrocentrycznych
chromosomów akrocentrycznych
Prążki C – barwienie Ba(OH)
Prążki C – barwienie Ba(OH)
2
2
i odczynnikiem
i odczynnikiem
Giemzy wybarwienie rejonów cenrtomerów
Giemzy wybarwienie rejonów cenrtomerów
oraz rejony przycentromerowe
oraz rejony przycentromerowe
(przewężenia wtórne)
(przewężenia wtórne)
Prążki R –różne techniki otrzymywania
Prążki R –różne techniki otrzymywania
Odwrotność prążków G; pary AT-ciemne,
Odwrotność prążków G; pary AT-ciemne,
pary GC jasne. Możliwe ujawnienie
pary GC jasne. Możliwe ujawnienie
drobnych aberacji.
drobnych aberacji.
Barwienie Ag-NOR –barwienie
Barwienie Ag-NOR –barwienie
organizatorów jąderka w rejonach satelit
organizatorów jąderka w rejonach satelit
Barwienie DA/DAPI
Barwienie DA/DAPI
Wskazania do oznaczenia
Wskazania do oznaczenia
kariotypu
kariotypu
Występowanie cech fenotypowych
Występowanie cech fenotypowych
charakterystycznych dla określonego
charakterystycznych dla określonego
zespołu chromosomowego
zespołu chromosomowego
Występowanie zespołu wad rozwojowych
Występowanie zespołu wad rozwojowych
i/lub cech dysmorfii ze współistnieniem
i/lub cech dysmorfii ze współistnieniem
opóźnienia rozwoju psychoruchowego.
opóźnienia rozwoju psychoruchowego.
Niepowodzenia rozrodu; poronienia
Niepowodzenia rozrodu; poronienia
samoistne lub urodzenia dzieci z wadami
samoistne lub urodzenia dzieci z wadami
rozwojowymi, niepłodność o nieznanym
rozwojowymi, niepłodność o nieznanym
pochodzeniu
pochodzeniu
Brak cech dojrzewania płciowego
Brak cech dojrzewania płciowego
.
.
Pierwotny lub wtórny brak miesiączki
Pierwotny lub wtórny brak miesiączki
Znaczny niedobór wzrostu o nieznanej
Znaczny niedobór wzrostu o nieznanej
etiologii u kobiet
etiologii u kobiet
Nieprawidłowa budowa zewnętrznych
Nieprawidłowa budowa zewnętrznych
narządów płciowych, obojnactwo
narządów płciowych, obojnactwo
Występowanie strukturalnej aberracji
Występowanie strukturalnej aberracji
chromosomowej w rodzinie
chromosomowej w rodzinie
-
u rodziców dzieci obarczonych aberracją
u rodziców dzieci obarczonych aberracją
-
u potomstwa nosicieli zrównoważonej
u potomstwa nosicieli zrównoważonej
aberracji chromosomowej
aberracji chromosomowej
-
u rodziców i rodzeństwa nosicieli
u rodziców i rodzeństwa nosicieli
zrównoważonej aberracji chromosomowej
zrównoważonej aberracji chromosomowej
Hodowla tkankowa
Hodowla tkankowa
Przygotowanie hodowli; pobranie krwi
Przygotowanie hodowli; pobranie krwi
obwodowej, dodanie soli sodowej
obwodowej, dodanie soli sodowej
heparyny
heparyny
Do płynnej pożywki dodajemy;
Do płynnej pożywki dodajemy;
-
Glukozę, L-glutaminę (stymulacja wzrostu
Glukozę, L-glutaminę (stymulacja wzrostu
komórek)
komórek)
-
Surowicę FCS (Fetal Bovine Serum) w ilości 10
Surowicę FCS (Fetal Bovine Serum) w ilości 10
-30 % w pożywce
-30 % w pożywce
-
Antybiotyki i fungicydy
Antybiotyki i fungicydy
-
Mitogeny; Fitohemaglutynina (PHA) stymuluje
Mitogeny; Fitohemaglutynina (PHA) stymuluje
wzrost limfocytów T , a wirus Epsteina-Barr i
wzrost limfocytów T , a wirus Epsteina-Barr i
LPS- lipopolisacharyd z E.coli – limfocyty B
LPS- lipopolisacharyd z E.coli – limfocyty B
-
Czynniki wzrostu
Czynniki wzrostu
.
.
Warunki hodowli –temperatura 37 C, pH
Warunki hodowli –temperatura 37 C, pH
7,2-7,4
7,2-7,4
Długość trwania hodowli ok. 72h
Długość trwania hodowli ok. 72h
Dodanie inhibitora mitoz – Colcemid
Dodanie inhibitora mitoz – Colcemid
(analog kolchicyny)
(analog kolchicyny)
Dodanie do pożywki roztworu
Dodanie do pożywki roztworu
hipotonicznego (0,075 M KCL)
hipotonicznego (0,075 M KCL)
Utrwalenie napęczniałych komórek 100%
Utrwalenie napęczniałych komórek 100%
metanolem i lodowatym kwasem
metanolem i lodowatym kwasem
octowym w proporcjach 3:1
octowym w proporcjach 3:1
Umieszczenie zawiesiny na szkiełku
Umieszczenie zawiesiny na szkiełku
podstawowym
podstawowym
Barwienie
Barwienie