Systematyczne 

wprowadzenie do etyki

 Wykład X-XI

Teorie powinności:

deontologia

DEONTOLOGIA – trzy typy 

norm 

niekonsekwencjalnych

• A. normy dyktujące obowiązki oparte na 

szczególnym stosunku (duties of special 

relationships);

• B. normy zakazujące postępowania w 

określony sposób, nawet w celu 

maksymalizacji powszechnego dobra 

(agent-centred restrictions; constraints);

• C. normy zezwalające na urzeczywistnianie 

swoich własnych celów bez maksymalizacji 

powszechnego dobra (agent-centred 

prerogatives; options).

ad C. normatywna kategoryzacja 

czynów w tradycyjnym 

konsekwencjalizmie

 

ocena 

konsekwencjalna 

kategoria 

normatywna 

A jest jedynym 

czynem optymalnie 

pożytecznym w danej 

sytuacji 

czyn A jest właściwy i 

obowiązkowy 
(right, obligatory) 

A jest jednym z 

czynów optymalnie 
pożytecznych

czyn A jest właściwy 

(right) 

A nie jest czynem 

optymalnie 

pożytecznym

czyn A jest 

niewłaściwy (wrong) 

ad B. motywy prowadzące do uznania 

niekonsekwencjalnych zakazów

 

prosty argument pożytecznej krzywdy 
   ┐
konsekwencjalizm utylitarny → 

konsekwencjalizm moralistyczny

wyostrzony argument pożytecznej 

krzywdy ┐

konsekwencjalizm moralistyczny → 

deontologia zakazów odniesionych 

do podmiotu działającego 

deontologia a etyka 

nieprzekraczalnych praw 

A. utylitarne pojęcie prawa: A narusza prawa B = A 

robi z B coś, czego ze względu na ogólny pożytek 

nie należy robić

B. deontologiczne pojęcie prawa: A narusza prawa B 

→ A robi z B coś, czego nie wolno jest robić nawet 

dla największego pożytku

• 1. wariant treściowo uboższy (czysto 

deontologiczne pojęcie prawa): A narusza prawa 

B = A robi z B coś, czego nie wolno jest robić 

nawet dla największego pożytku 

• 2. wariant treściowo bogatszy: A narusza prawa B 

≠ A robi z B coś, czego nie wolno jest robić nawet 

dla największego pożytku 

deontologia praw: konflikty 

między prawami a 

interesami 

• 1. A w interesie własnym lub dla dobra 

innych robi z B coś, czego nie wolno jest 

robić nawet dla większego pożytku.

• 2. A w interesie samego B robi z nim coś, 

czego nie wolno jest robić nawet dla 

większego pożytku.

• 3. B w swoim własnym interesie robi ze 

sobą coś, czego nie wolno jest robić nawet 

dla większego (własnego) pożytku.

• 4. B w interesie innych robi ze sobą coś, 

czego nie wolno jest robić nawet dla 

większego (własnego) pożytku.

deontologia praw: 

szanowanie praw a czynienie dobra

 

• 1. mocna teoria bezwzględnego priorytetu: zasadzie 

poszanowania praw powinniśmy w każdym przypadku 

przyznawać pierwszeństwo, bez względu na 

następstwa

• 2. osłabiona teoria bezwzględnego priorytetu: 

zasadzie poszanowania praw powinniśmy w każdym 

przypadku przyznać pierwszeństwo, chyba że 

następstwa są katastrofalne

• 3. teoria względnej przewagi: zasada poszanowania 

praw ma większą wagę niż zasada pożyteczności, ale 

jej przewaga jest jedynie względna; stosunkowo lekkie 

naruszenie prawa może być usprawiedliwione, nawet 

gdyby następstwa jego nienaruszenia nie były 

katastrofalne

modele randomizowanych 

badań klinicznych 

• (1) świadoma zgoda → (zwyczajna) 

randomizacja → terapia A albo 
terapia B

• (2) randomizacja uprzednia 

(prerandomizacja) → „świadoma 
zgoda” → terapia A albo terapia B

[random – losowy]