Dietetyka – kilka definicji

Dietetyka – kilka definicji

Dieta

Dieta

Zwyczajowa – 

Zwyczajowa – 

NATURALNA; ŻYWIENIE – POWSZECHNY DLA DANEJ 

NATURALNA; ŻYWIENIE – POWSZECHNY DLA DANEJ 

SPOŁECZNOŚCI SPOSÓB ZASPOKAJANIA POTRZEB POKARMOWYCH Z 

SPOŁECZNOŚCI SPOSÓB ZASPOKAJANIA POTRZEB POKARMOWYCH Z 

WYKORZYSTANIEM FIZYCZNIE I EKONOMICZNIE DOSTĘPNYCH ŚRODKÓW 

WYKORZYSTANIEM FIZYCZNIE I EKONOMICZNIE DOSTĘPNYCH ŚRODKÓW 

ŻYWNOŚCIOWYCH (PRODUKTÓW, POTRAW); DIETA CHARAKTERYSTYCZNA DLA 

ŻYWNOŚCIOWYCH (PRODUKTÓW, POTRAW); DIETA CHARAKTERYSTYCZNA DLA 

STREF KLIMATYCZNYCH

STREF KLIMATYCZNYCH

Alternatywna – 

Alternatywna – 

ŚWIADOMA REZYGNACJA ZE STOSOWANIA NIEKTÓRYCH 

ŚWIADOMA REZYGNACJA ZE STOSOWANIA NIEKTÓRYCH 

RODZAJÓW PRODUKTÓW I METOD PRZYGOTOWANIA ICH DO SPOŻYCIA

RODZAJÓW PRODUKTÓW I METOD PRZYGOTOWANIA ICH DO SPOŻYCIA

Lecznicza – 

Lecznicza – 

ŻYWIENIE, W KTÓRYM Z PRZYCZYN ZDROWOTNYCH 

ŻYWIENIE, W KTÓRYM Z PRZYCZYN ZDROWOTNYCH 

DOKONANO CELOWEJ MODYFIKACJI POD WZGLĘDEM PODAŻY JEDNEGO LUB 

DOKONANO CELOWEJ MODYFIKACJI POD WZGLĘDEM PODAŻY JEDNEGO LUB 

KILKU SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, KONSYSTENCJI LUB TECHNIK KULINARNYCH

KILKU SKŁADNIKÓW ODŻYWCZYCH, KONSYSTENCJI LUB TECHNIK KULINARNYCH

Doświadczalna – 

Doświadczalna – 

Z WYKORZYSTANIEM SPECJALNIE SKOMPONOWANEGO 

Z WYKORZYSTANIEM SPECJALNIE SKOMPONOWANEGO 

POŻYWIENIA, OPARTEGO NA PÓŁOCZYSZCZONYCH LUB CZYSTYCH SKŁADNIKACH 

POŻYWIENIA, OPARTEGO NA PÓŁOCZYSZCZONYCH LUB CZYSTYCH SKŁADNIKACH 

ODŻYWCZYCH (NP. SKROBIA, WITAMINY, SOLE MIN.); WYKORZYSTYWANA W 

ODŻYWCZYCH (NP. SKROBIA, WITAMINY, SOLE MIN.); WYKORZYSTYWANA W 

BADANIACH ŻYWIENIOWYCH PROWADZONYCH NA ZWIERZĘTACH LUB Z 

BADANIACH ŻYWIENIOWYCH PROWADZONYCH NA ZWIERZĘTACH LUB Z 

UDZIAŁEM OCHOTNIKÓW

UDZIAŁEM OCHOTNIKÓW

 

 

 

 

POBIERANIE POKARMU

POBIERANIE POKARMU

JEST WARUNKIEM ISTNIENIA KAŻDEGO ŻYWEGO ORGANIZMU

JEST WARUNKIEM ISTNIENIA KAŻDEGO ŻYWEGO ORGANIZMU

ODBYWA SIĘ PERIODYCZNIE

ODBYWA SIĘ PERIODYCZNIE

JEST REGULOWANE PRZEZ ZŁOŻONY MECHANIZM FIZJOLOGICZNY, 

JEST REGULOWANE PRZEZ ZŁOŻONY MECHANIZM FIZJOLOGICZNY, 

KTÓRY ODPOWIADA ZA ODCZUWANIE 

KTÓRY ODPOWIADA ZA ODCZUWANIE 

GŁODU I SYTOŚCI 

GŁODU I SYTOŚCI 

WIĄŻĄCYCH SIĘ PRZEDE WSZYSTKIM Z ILOŚCIOWYM ASPEKTEM 

WIĄŻĄCYCH SIĘ PRZEDE WSZYSTKIM Z ILOŚCIOWYM ASPEKTEM 

SPOŻYCIA

SPOŻYCIA

ASPEKT JAKOŚCIOWY REGULACJI SPOŻYCIA WIĄŻE SIĘ Z POJĘCIEM 

ASPEKT JAKOŚCIOWY REGULACJI SPOŻYCIA WIĄŻE SIĘ Z POJĘCIEM 

APETYTU

APETYTU

, KTÓRE DOTYCZY PRZEDE WSZYSTKIM 

, KTÓRE DOTYCZY PRZEDE WSZYSTKIM 

PRZYJEMNOŚCIOWYCH ASPEKTÓW WYBORU POKARMU I SPOŻYCIA

PRZYJEMNOŚCIOWYCH ASPEKTÓW WYBORU POKARMU I SPOŻYCIA

APETYT 

APETYT 

MOŻE BYĆ RÓWNIEŻ ROZUMIANY JAKO ŁAKNIENIE 

MOŻE BYĆ RÓWNIEŻ ROZUMIANY JAKO ŁAKNIENIE 

JAKIEGOKOLWIEK POKARMU, STYMULOWANE UCZUCIEM GŁODU I 

JAKIEGOKOLWIEK POKARMU, STYMULOWANE UCZUCIEM GŁODU I 

HAMOWANE UCZUCIEM SYTOŚCI, CHOĆ GŁÓD I APETYT NIE 

HAMOWANE UCZUCIEM SYTOŚCI, CHOĆ GŁÓD I APETYT NIE 

ZAWSZE WYSTĘPUJĄ RÓWNOCZEŚNIE – „WILCZY APETYT”

ZAWSZE WYSTĘPUJĄ RÓWNOCZEŚNIE – „WILCZY APETYT”

 

 

 

 

GŁÓD I SYTOŚĆ - REGULACJA

GŁÓD I SYTOŚĆ - REGULACJA

PODWZGÓRZE

PODWZGÓRZE

ODPOWIADA ZA FUNKCJE WEGETATYWNE USTROJU – m.in. 

ODPOWIADA ZA FUNKCJE WEGETATYWNE USTROJU – m.in. 

REGULACJA  TEMPERATURY I INSTYNKTOWNE – PRAGNIENIE, 

REGULACJA  TEMPERATURY I INSTYNKTOWNE – PRAGNIENIE, 

AGRESJA, POPĘD PŁCIOWY

AGRESJA, POPĘD PŁCIOWY

OŚRODEK GŁODU

OŚRODEK GŁODU

 ZNAJDUJE SIĘ W 

 ZNAJDUJE SIĘ W 

CZĘŚCI BOCZNEJ 

CZĘŚCI BOCZNEJ 

– 

– 

POBUDZENIE WYZWALA ZACHOWANIA ZWIĄZANE Z 

POBUDZENIE WYZWALA ZACHOWANIA ZWIĄZANE Z 

POSZUKIWANIEM I SPOŻYWANIEM POKARMU; USZKODZENIE 

POSZUKIWANIEM I SPOŻYWANIEM POKARMU; USZKODZENIE 

POWODUJE 

POWODUJE 

AFAGIĘ

AFAGIĘ

OŚRODEK SYTOŚCI 

OŚRODEK SYTOŚCI 

ZNAJDUJE SIĘ W 

ZNAJDUJE SIĘ W 

CZĘŚCI BRZUSZNO-

CZĘŚCI BRZUSZNO-

PRZYŚRODKOWEJ 

PRZYŚRODKOWEJ 

– POBUDZENIE WSTRZYMUJE POBIERANIE 

– POBUDZENIE WSTRZYMUJE POBIERANIE 

POŻYWIENIA; USZKODZENIE POWODUJE 

POŻYWIENIA; USZKODZENIE POWODUJE 

HIPERFAGIĘ

HIPERFAGIĘ

KORA MÓZGOWA

KORA MÓZGOWA

PŁAT WĘCHOWY, WZROKOWY I SMAKOWY

PŁAT WĘCHOWY, WZROKOWY I SMAKOWY

 

 

 

 

OŚRODKI GŁODU I SYTOŚCI – SYGNAŁY 

OŚRODKI GŁODU I SYTOŚCI – SYGNAŁY 

MOTORYCZNE – 

MOTORYCZNE – 

(1)

(1)

 

 

ROZSZERZANIE I (2) OBKURCZANIE ŚCIAN 

ROZSZERZANIE I (2) OBKURCZANIE ŚCIAN 

ŻOŁĄDKA; 1. NACISK POKARMU NA ŚCIANY -> HAMOWANIE 

ŻOŁĄDKA; 1. NACISK POKARMU NA ŚCIANY -> HAMOWANIE 

SPOŻYCIA 2. SKURCZE -> POSZUKIWANIE POŻYWIENIA

SPOŻYCIA 2. SKURCZE -> POSZUKIWANIE POŻYWIENIA

MECHANORECEPTORY ŚCIANY ŻOŁĄDKA -> NERWY 

MECHANORECEPTORY ŚCIANY ŻOŁĄDKA -> NERWY 

ŻOŁĄDKOWE  -> NERW BŁĘDNY -> PODWZGÓRZE

ŻOŁĄDKOWE  -> NERW BŁĘDNY -> PODWZGÓRZE

METABOLICZNE – 

METABOLICZNE – 

KONCENTRACJA PRODUKÓW TRAWIENIA 

KONCENTRACJA PRODUKÓW TRAWIENIA 

WĘGLOWODANÓW, BIAŁEK I TŁUSZCZY WE KRWI (Glc., WKT, 

WĘGLOWODANÓW, BIAŁEK I TŁUSZCZY WE KRWI (Glc., WKT, 

AA, ciała ketonowe, kw. organiczne); WYSPECJALIZOWANE 

AA, ciała ketonowe, kw. organiczne); WYSPECJALIZOWANE 

NEURONY PODWZGÓRZA

NEURONY PODWZGÓRZA

HORMONALNE – 

HORMONALNE – 

TRZUSTKA (insulina) I PRZEWÓD 

TRZUSTKA (insulina) I PRZEWÓD 

POKARMOWY (CCK – ściana jelita); CHOLECYSTOKININA – 

POKARMOWY (CCK – ściana jelita); CHOLECYSTOKININA – 

INSTRUMENT KRÓTKOTERMINOWEJ KONTROLI SPOŻYCIA; CCK 

INSTRUMENT KRÓTKOTERMINOWEJ KONTROLI SPOŻYCIA; CCK 

-> NERW BŁEDNY -> RECEPTORY CCK W PODWZGÓRZU

-> NERW BŁEDNY -> RECEPTORY CCK W PODWZGÓRZU

TERMICZNE – 

TERMICZNE – 

TERMORECEPTORY + TSH; BRUNATNA TKANKA 

TERMORECEPTORY + TSH; BRUNATNA TKANKA 

TŁUSZCZOWA; 

TŁUSZCZOWA; 

TERMOGENEZA POSIŁKOWA

TERMOGENEZA POSIŁKOWA

 

 

 

 

OŚRODKI GŁODU I SYTOŚCI – SYGNAŁY

OŚRODKI GŁODU I SYTOŚCI – SYGNAŁY

NARZĄDY ZMYSŁÓW – 

NARZĄDY ZMYSŁÓW – 

PROCES EWOLUCJNY, ZAKUPY; 

PROCES EWOLUCJNY, ZAKUPY; 

PODWYŻSZENIE LUB OBNIŻENIE PROGÓW REAKCJI 

PODWYŻSZENIE LUB OBNIŻENIE PROGÓW REAKCJI 

PODŁOŻE PSYCHOLOGICZNE – 

PODŁOŻE PSYCHOLOGICZNE – 

BÓL, STRACH, 

BÓL, STRACH, 

ZDENERWOWANIE -> PRODUKCJA ENDOGENNYCH OPIATÓW 

ZDENERWOWANIE -> PRODUKCJA ENDOGENNYCH OPIATÓW 

-> PRZEDŁUŻENIE ODCZUWANIA PRZYJEMNOŚCI Z JEDZENIA

-> PRZEDŁUŻENIE ODCZUWANIA PRZYJEMNOŚCI Z JEDZENIA

INNE MODYFIKATORY – 

INNE MODYFIKATORY – 

CZYNNIKI KULTUROWE I SPOŁECZNE 

CZYNNIKI KULTUROWE I SPOŁECZNE 

(towarzystwo innych osób, zwyczaje w rodzinie, wierzenia 

(towarzystwo innych osób, zwyczaje w rodzinie, wierzenia 

religijne)

religijne)

REDUNDACJA – 

REDUNDACJA – 

RZEKOMY NADMIAR INFORMACJI -> 

RZEKOMY NADMIAR INFORMACJI -> 

TRUDNOŚĆ W USTALENIU FAKTYCZNEGO ZNACZENIA 

TRUDNOŚĆ W USTALENIU FAKTYCZNEGO ZNACZENIA 

POSZCZEGÓLNYCH CZYNNIKÓW ODPOWIEDZIALNYCH ZA 

POSZCZEGÓLNYCH CZYNNIKÓW ODPOWIEDZIALNYCH ZA 

ZABURZENIA W ODCZUWANIU GŁODU I SYTOŚCI

ZABURZENIA W ODCZUWANIU GŁODU I SYTOŚCI

 

 

 

 

APETYT

APETYT

WYBÓR

WYBÓR

MODYFIKATORY – 

MODYFIKATORY – 

WIEDZA, CENA, REKLAMA, RELIGIA, 

WIEDZA, CENA, REKLAMA, RELIGIA, 

TRADYCJA ŻYWIENIOWA -> JEMY TO CO LUBIMY

TRADYCJA ŻYWIENIOWA -> JEMY TO CO LUBIMY

INDYWIDUALNY STOSUNEK DO SMAKOWITOŚCI 

INDYWIDUALNY STOSUNEK DO SMAKOWITOŚCI 

POKARMU – 

POKARMU – 

KOMPLEKSOWE WRAŻENIA ODBIERANE 

KOMPLEKSOWE WRAŻENIA ODBIERANE 

PRZEZ ZMYSŁY POWONIENIA, SMAKU I POWIERZCHNIĘ JAMY 

PRZEZ ZMYSŁY POWONIENIA, SMAKU I POWIERZCHNIĘ JAMY 

USTNEJ (temperatura, konsystencja).

USTNEJ (temperatura, konsystencja).

WCZEŚNIEJSZE DOŚWIADCZENIA Z DANYM POKARMEM 

WCZEŚNIEJSZE DOŚWIADCZENIA Z DANYM POKARMEM 

MODYFIKUJĄ PERCEPCJĘ -> 

MODYFIKUJĄ PERCEPCJĘ -> 

TRZY PODSTAWOWE NARZĘDZIA 

TRZY PODSTAWOWE NARZĘDZIA 

STEROWANIA APETYTEM

STEROWANIA APETYTEM

 

 

 

 

TRZY PODSTAWOWE NARZĘDZIA 

TRZY PODSTAWOWE NARZĘDZIA 

STEROWANIA APETYTEM

STEROWANIA APETYTEM

ALLIESTEZJA –

ALLIESTEZJA –

 

 

ZMIANA ODCZUWANIA SMAKOWITOŚCI 

ZMIANA ODCZUWANIA SMAKOWITOŚCI 

POKARMÓW UKIERUNKOWANA NA PRZYWRÓCENIE HOMEOSTAZY 

POKARMÓW UKIERUNKOWANA NA PRZYWRÓCENIE HOMEOSTAZY 

ORGANIZMU -> MECHANIZM NIE JEST ZNANY

ORGANIZMU -> MECHANIZM NIE JEST ZNANY

SYTOŚĆ SPECYFICZNA – 

SYTOŚĆ SPECYFICZNA – 

POSTĘPUJĄCY W MIARĘ JEDZENIA 

POSTĘPUJĄCY W MIARĘ JEDZENIA 

SPADEK PRZYJEMNOŚCI ODCZUWANEJ W ODPOWIEDZI NA SMAK I 

SPADEK PRZYJEMNOŚCI ODCZUWANEJ W ODPOWIEDZI NA SMAK I 

ZAPACH AKTUALNIE SPOŻYWANEGO POKARMU PRZY 

ZAPACH AKTUALNIE SPOŻYWANEGO POKARMU PRZY 

JEDNOCZESNYM WZROŚCIE ZAINTERESOWANIA POKARMEM O 

JEDNOCZESNYM WZROŚCIE ZAINTERESOWANIA POKARMEM O 

ODMIENNEJ SMAKOWITOŚCI (receptory -> jony Cl

ODMIENNEJ SMAKOWITOŚCI (receptory -> jony Cl

-

-

); MOŻE 

); MOŻE 

PRZYCZYNIAĆ SIĘ DO NADKONSUMPCJI I ROZWOJU OTYŁOŚCI

PRZYCZYNIAĆ SIĘ DO NADKONSUMPCJI I ROZWOJU OTYŁOŚCI

WYUCZONE REAKCJE WARYNKOWE – 

WYUCZONE REAKCJE WARYNKOWE – 

NABYTE 

NABYTE 

PREFERENCJE I AWERSJE WZGLĘDEM SMAKOWITOŚCI 

PREFERENCJE I AWERSJE WZGLĘDEM SMAKOWITOŚCI 

OKREŚLONYCH POKARMÓW, WYKSZTAŁCANE I ZMINIAJĄCE SIĘ 

OKREŚLONYCH POKARMÓW, WYKSZTAŁCANE I ZMINIAJĄCE SIĘ 

POD WPŁYWEM INDYWIDUALNYCH DOŚWIADCZEŃ ŻYWIENIOWYCH 

POD WPŁYWEM INDYWIDUALNYCH DOŚWIADCZEŃ ŻYWIENIOWYCH 

(dzięki zdolności uczenia się na drodze sprzężeń zwrotnych -> 

(dzięki zdolności uczenia się na drodze sprzężeń zwrotnych -> 

reakcje warunkowe w ośrodkach podkorowych); NIE SĄ TRWAŁE

reakcje warunkowe w ośrodkach podkorowych); NIE SĄ TRWAŁE

 

 

 

 

APETYT – UWARUNKOWANIA WYBORU POKARMU

APETYT – UWARUNKOWANIA WYBORU POKARMU

REAKCJE WARUNKOWE

Upodobania (+) AWERSJE (-)

CZYNNIKI SPOŁECZNE

Kultura, religia, wiedza

CZYNNIKI PSYCHOLOGICZNE

Przyzwyczajenia, nałogi, naśladownictwo

CZYNNIKI FIZJOLOGICZNE

Hormony, neurotransmitery, 

głód-sytość

ALLIESTEZJA, SYTOŚĆ

SPECYFICZNA

WYGLĄD, SMAK I ZAPACH 

POKARMU

APETYT

Co chciałbym zjeść?