Nowotwory układu moczowo-

płciowego

Rak nerki.

Stanowi 3% wszystkich nowotworów.
Siódme miejsce u mężczyzn, piąte u kobiet.
Mężczyźni chorują znacznie częściej.

Czynniki ryzyka:
-związki chemiczne
-palenie tytoniu

Nowotwory układu moczowo-

płciowego

Rak nerki.

Objawy kliniczne

1). Krwiomocz – u 40-60% przypadków – najczęściej 
bezbolesny. Może by okresowy.
2). Białkomocz
3). Bóle w okolicy lędźwiowej lub w podbrzuszu 
( o charakterze kolki nerkowej, wynikające z 
niedrożności moczowodów, powodowanej skrzepami 
lub zatorami 
z martwych komórek nowotworowych)
4).W zaawansowanym stadium : bóle w nadbrzuszu , 
objawy ogólne(ubytek masy ciała, wzrost 
temperatury), wyczuwalny guz

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak nerki – objawy cd.

5). Nadciśnienie tętnicze.
6).Niedokrwistość
7).poliglobulia(nadmierne wydzielanie przez komórki raka 

erytropoetyny

8).hiperkalcemia spowodowana przerzutami do kości lub 

parakrynnym wydzielaniem białka podobnego do 
parathormonu

9).jadłowstręt, wyniszczenie
10).leukocytoza, wysoki OB

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak nerki

Objawy wynikające z przerzutów
1. Kości – bóle kostne, złamania patologiczne
2. Płuca – kaszel, krwioplucie, duszność
3. OUN – objawy neurologiczne
4. Wątroba – wzrost bilirubiny,fosfatazy zasadowej, 

bóle 

      w prawym nadbrzuszu
5.   Węzły chłonne – powiększenie
6.   Nadnercza i druga nerka

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak nerki – diagnostyka

1.

USG ! jamy brzusznej 

2.

Tomografia komputerowa jamy brzusznej

3.

Rtg i TK klatki piersiowej

4.

Badania morfologiczne i biochemiczne ( parametry 

wątrobowe i nerkowe, LDH, stężenia wapnia)

5.

Badanie ogólne i posiew moczu

6.

Angiografia ( jeśli wymaga tego przygotowanie do 

zabiegu operacyjnego)

7.

KT głowy i scyntygrafia kości jeśli istnieją objawy 

sugerujące rozsiew po tych narządów

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak nerki – diagnostyka cd

Biopsja aspiracyjna cienkoigłowa(BAC) – nie jest zalecaną 

metodą , gdyż każdy guz nerki powinien by leczony 
operacyjnie. Biopsja guzów nerki jest ponadto 
obarczona dużym odsetkiem fałszywych rozpoznań.

Histopatologia – rak jasnokomórkowy- 80%

               

-  rak urotelialny ( 20% pierwotnych guzów    

                        

          nerki  
       - pozostałe typy hist.pat. występują znacznie 

                                                rzadziej                

 

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak nerki – leczenie

Leczenie operacyjne:

• radykalna nefrektomia (jeśli nie dotyczy jedynej nerki i przy 

prawidłowej funkcji drugiej nerki)

• operacja oszczędzająca- dotyczy tylko przypadków o 

ograniczonym zaawansowaniu lub guzów jedynej nerki.

• obustronna nefrektomia – gdy obie nerki są zajęte 

procesem nowotworowym. Po takim zabiegu pacjent musi 
mieć zapewnioną dializoterapię

• w wybranych przypadkach nefrektomia z usunięciem 

pojedynczych przerzutów

Nowotwory układu moczowo-płciowego

• Embolizacja tętnicy nerkowej
• Radioteramoablacja guza
• Radioterapia – stosuje się w niektórych 

przypadkach , gdy guz przechodzi poza torebkę 
nerki ( T3)

     - jako metoda paliatywna w przypadku 

przerzutów do kości i mózgu

• Leczenie systemowe –immunoterapia, 

chemioterapia, hormonoterapia – mają małą 
skuteczność

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak nerki – rokowanie (odsetek pięcioletniego 

przeżycia)

• I stopień – 70-90%
• II stopień – 55-70%
• III stopień – 20-30%
• IV stopień – około 5%

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak pęcherza moczowego
Epidemiologia – najczęściej u mężczyzn miedzy 50 – 

80 rż. 3-4 razy częściej u mężczyzn niż u kobiet. 

Czwarte miejsce w zestawieniu zachorowalności na npl 
u mężczyzn.
Czynniki ryzyka – palenie papierosów

- Narażenie zawodowe – aminy aromatyczne oraz wiele 

substancji używanych w produkcji barwników anilinowych, 
występujących w przemyśle gumowym, barwnikowym, 
samochodowym, metolowym, skórzanym, papierniczym, 
gazowym i chemicznym

- Przewlekłe stany zapalne, kamica, leczenie cyklofosfamidem

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak pęcherza moczowego
Objawy:
- Bezbolesny krwiomocz pojawiający się i znikający 

bez uchwytnej przyczyny

- Objawy dysuryczne z częstomoczem
- Niedokrwistość, bóle nerki, ból i obrzęki kończyn 

dolnych (w późniejszych stadiach choroby)

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak pęcherza moczowego
Diagnostyka:
-Badanie cytologiczne wycinków pobranych z 

pęcherza moczowego podczas cystosokopii 
( materiał powinien by pobrany z dna guza w celu 
oceny głębokości naciekania ściany pęcherza 
moczowego). Istotny jest podział na guzy  
powierzchowne i nienaciekające. 

-Usg jamy brzusznej i miednicy
- Badania obrazowe w celu oceny przerzutów

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak pęcherza moczowego
Leczenie (zależy od stadium zaawansowania 

klinicznego i stopnia złośliwości guza)

Metody leczenia:
 Endoskopowe:- elektroresekcja
 Dopęcherzowa immuno – i chemioterapia ( BCG, 

cytostatyki)

 Systemowe leczenie chemiczne
 Radioterapia
 Radykalna chirurgia - cystektomia

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak gruczołu krokowego
Drugie miejsce  w zestawieniach zapadalności, 

czwarte 

w zestawieniu przyczyn zgonów nowotworowych.
Czynniki ryzyka:
 Wiek – rzadko przed 40-ym rż, średni wiek 

zachorowalności przekracza 70lat.

 Występowanie rodzinne – 2 – 3 razy częściej
 Androgeny – kastraci i mężczyźni z niedoborami 

hormonalnymi chorują rzadko.

 Dieta bogata w tłuszcze zwierzęce ( Japończyny, 

Żydzi chorują rzadziej)

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak prostaty

Histopatologia – prawie zawsze gruczolakorak
Stopień zaawansowania i złośliwości ocenia skala 

Gleasona ( 9st)

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak prostaty

Diagnostyka:
 Badania przesiewowe – PSA, badanie per rectum. 

Badania powinny by wykonywanie raz w roku u 
mężczyzn powyżej 50rż

 Usg stercza przezbrzuszna i transrektalna
 Biopsja cienkoigłowa z oceną hist-pat.
 Badania obrazowe w celu wykazania rozsiewu 

nowotworowego

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak prostaty

Objawy
-   trudności w oddawaniu moczu, częstomocz
- dolegliwości związane z naciekaniem tkanek 

okolicznych 

    i przerzutami (bóle , złamania patologiczne, 

niedokrwistość, obrzęki kończyn dolnych)

-  wzrost PSA – kontrola progresji raka i skuteczności 

leczenia

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak prostaty

Leczenie i rokowanie:
 chirurgia – prostatektomia radykalna z 

limfadenektomią

 hormonalne – kastracja chirurgiczna, farmakologiczna
 radioterapia (brachyterapia, teleradioterapia)

W przypadku pacjentów powyżej 70rż można przyjąć 

postawę aktywnego obserwowania – leczenie 
operacyjne w tym przypadku może nie przedłużyć 
życia pacjentowi. 

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Nowotwory jądra

Jeden z najczęstszych nowotworów młodych mężczyzn 
( 20-40rż). Najczęściej są to nasieniaki 75% ( III dekada 

życia), nienasieniaki 25% (IV-VI dekada życia)

Czynniki ryzyka – npl jądra w wywiadzie , wnętrostwo.
Objawy : 
 niebolesne powiększenie jądra, 
 niekiedy zaczerwienienie skóry moszny
 objawy przerzutów

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak jądra

Diagnostyka – nie ma uznanych metod diagnostycznych
 Usg jąder
 Badanie hist.pat usuniętego jądra 
Ocena stopnia zaawansowania : 

 Morfologia badania biochemiczne
 Badanie stężenia markerów nowotworowych ( B-HCG, AFP) – 

powinno być wykonane przed orchidektomią

 Rtg klatki piersiowej i KT śródpiersia
 KT jamy brzusznej
 scyntygrafia kości jeśli występują objawy uszkodzenia kości

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak jądra

Leczenie :
 Orchidektomia – w każdym stopniu 

zaawansowania w przypadku nasieniaków

 Radioterapia – jako leczenie uzupełniające w 

przypadku wczesnych stopni zaawansowania 
nasieniaków. Nienasieniaki nie są wrażliwe na 
promieniowanie

 Chemioterapia  i leczenie skojarzone– w 

przypadkach zaawansowanych

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak szyjki macicy
Epidemiologia – trzecie miejsce w zestawieniu 

współczynników zachorowalności na npl. Szczyt 

zachorowań w V i VI dekadzie życia.

Czynniki ryzyka – badania dowodzą, że czynnik 

onkogenny jest przekazywany drogą płciową we 

wczesnym okresie życia kobiety.

 HPV typ 16 i 18
 Inne wirusy i bakterie – czynniki współdziałające w 

onkogenezie

 Wczesne rozpoczęcie życia seksualnego
 Duża liczba partnerów seksualnych

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak szyjki macicy

Czynniki ryzyka – cd.
 Partnerzy „ wysokiego ryzyka” ( poligamiczni, 

zakażeni HPV, szczególnie ci, których partnerki 

miały raka szyjki macicy lub dysplazję dużego 

stopnia)

 Zakażenie HIV lub inne upośledzenie systemu 

immunologicznego

 Palenie tytoniu
 Niski status ekonomiczny
 Liczne ciąże i porody
 Dieta uboga w owoce i warzywa

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak szyjki macicy
Bezpośrednim stadium przednowotworowym jest 

dysplazja śródbłonkowa. ( CIN I, II, III)

W przypadku CIN I – kontrola za rok
CIN II, CIN III – weryfikacja histopatologiczna i 

konizacja lub w niektórych przypadkach 
histerektomia

Nowotwory układu moczowo-płciowego 

Rak szyjki macicy
Objawy:

 Brak wczesnych objawów
 krwawienia kontaktowe, nieregularne krwawienia 

międzymiesiączkowe, upławy ( najwcześniejsze 
objawy)

 Krwawienia samoistne, bóle, obrzęki kończyn, objawy 

dysuryczne, niekiedy wodonercze lub objawy 
związane 

     z zajęciem dolnego odcinka przewodu pokarmowego 
     ( w późniejszym stadium)

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak szyjki macicy

Leczenie:

 W bardzo wczesnym stadium stadium – oszczędzające leczenie 

chirurgiczne ( amputacja szyjki, konizacja)

 I stopień – radykalna histerektomia z usunięciem przydatków i 

węzłów chłonnych. U młodszych pacjentek oszczędza się 
jajniki. 

    Zamiast zabiegu można stosować radioterapię

.

 II stopień – najczęściej radioterapia, często w skojarzeniu z 

chemioterapią. Leczenie operacyjne jest najczęściej 
nieradykalne

 III stopień – jednoczasowa radio – i chemioterapia
 IV-paliatywna chemioterapia lub leczenie objawowe

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak trzonu macicy
    Czwarte miejsce pod względem zachorowalności na 

nowotwory złośliwe kobiet. Najczęściej między 55 a 70rż

    Część przypadków ( 10-15% procent) dotyczy osób 

młodszych i związane jest z długotrwałymi cyklami 
bezowulacyjnymi.

Etiologia 
 egzo – i endogenny nadmiar estrogenów
 leczenie tamoksyfenem raka piersi
 wczesne menarche,i późna menopauza, niepłodność, 

otyłość, nadciśnienie tętnicze, cukrzyca, przebyte 
napromienianie na obszar miednicy, dobre warunki 
socjoekonomiczne

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak trzonu macicy

Objawy:
 Acykliczne krwawienia z dróg rodnych przed 

menopauzą

 krwawienia , plamienia i ropne upławy z dróg 

rodnych o różnym nasileniu w kobiet po 
menopauzie

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak trzonu macicy

Diagnostyka
 Badanie ginekologiczne
 Biopsja diagnostyczna( abrazja) endometrium 

oraz wyłyżeczkowanie kanału szyjki macicy

 Usg narządu rodnego
 Badania mające na celu ocenę rozległości zmian 

nowotworowych ( cystosokopia, rektoskopia, usg 
jamy brzusznej, KT lub NMR miednicy mniejszej i 
klatki piersiowej)

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak trzonu macicy

Leczenie:
- Metody chirurgiczna
- Radioterapia ( tele- i brachyterapia)
- Leczenie systemowe (hormonalne lub 

chemioterapię).

- Leczenie skojarzone ( radioterapia z chirurgią, 

radio lub/ i chirurgia z adiuwantnym leczeniem 
systemowym)

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak jajnika

Szósty co do częstości nowotwór u kobiet
Charakteryzują się dużą śmiertelnością związaną z 

późną rozpoznawalnością ( 75% chorych w chwili 
rozpoznania znajduje się w III lub lV stopniu 
zaawansowania klinicznego.

Występuje w każdym wieku.

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak jajnika

Czynniki ryzyka:

 Nieródki
 Rak jajnika w rodzinie
 Może rozwija się jako kolejne zmiany u pacjentki z rakiem 

sutka lub trzonu macicy

 rzadziej występuje u pacjentek stosujących hormonalną 

antykoncepcję

 Występuje częściej w krajach wysoko uprzemysłowionych
 Występowanie rodzinne: zespół wrodzonego raka jajnika, 

zespół raka piersi i jajnika ( mutacja BRCA1)

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak jajnika

Objawy :
 we wczesnych stadiach przebiega bezobjawowo
 w stadiach zaawansowanych – dolegliwości 

uciskowe w postaci objawów dysurycznych, 
zaparć , wzdęć, uczucia pełności w brzuchu, 
bólów w podbrzuszu, wodobrzusze

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak jajnika

Diagnostyka:

 Badanie ginekologiczne dwuręczne – przez pochwę i odbyt 
 badania obrazowe – ultrasonografia przezbrzuszna i 

przezpochwowa

 KT oraz NMR – w ramach uzupełnienia usg w wybranych 

przypadkach

 W przypadku wodobrzusza – pobranie płynu na badanie 

cytologiczne

 Laparoskopia diagnostyczna- u pacjentek z podwyższonym 

Ca125 i bez zmiany guzowatej w badaniach obrazowych

 Markery z surowicy krwi – Ca-125, w guzach zarodkowych – 

AFP, CEA, HCG

Nowotwory układu moczowo-płciowego

Rak jajnika

Leczenie:

 chirurgia – metoda z wyboru we wszystkich guzach jajnika

– zabieg radykalny
– zabieg cytoredukcyjny
– laparotomia zwiadowcza

 chemioterapia – 

-  uzupełnienie radykalnego leczenia operacyjnego oraz po 

zabiegach cytoredukcyjnych

- jako jedyna forma leczenia w przypadkach zaawansowanych
- chemioterapia cytoredukcyjna przez planowanym zabiegiem 

operacyjnym