1
1
2
Częste picie napojów alkoholowych,
niekoniecznie wysokoprocentowych,
obciążające organizm określoną dawką
działającego toksycznie etanolu w
dłuższym okresie czasu prowadzi u 20%
osób nadużywających alkoholu do
rozwoju choroby alkoholowej, inaczej
zespołu uzależnienia od alkoholu,
inaczej alkoholizmu.
Istotą uzależnienia alkoholowego jest
utrata kontroli nad ilością
wypijanego alkoholu, a nie jego
obiektywna ilość.
3
4
Standardowa porcja
Alkoholu:
Jedna standardowa porcja alkoholu
to 10 g 100% alkoholu
zawiera się w około:
250 ml piwa (5%) = 100 ml wina (12%) = 30 ml wódki (40%)
czyli:
•
butelka piwa (0,5 l) to 2 porcje alkoholu,
•
butelka wina (0,75 l) to 7,5 porcji alkoholu,
•
butelka wódki (0,5 l) to 17 porcji alkoholu.
Im więcej standardowych porcji alkoholu spożyje pijący podczas
jednej okazji picia, tym większe będzie stężenie alkoholu
w jego organizmie.
1. Silna natrętna potrzeba spożywania alkoholu (głód alkoholu).
2. Upośledzona zdolność kontrolowania picia alkoholu (trudności w unikaniu
rozpoczęcia picia, trudności w zakończeniu picia albo problemy z
kontrolowaniem picia do wcześniej założonego poziomu).
3. Picie alkoholu w celu złagodzenia albo zapobieżenia alkoholowemu zespołowi
abstynencyjnemu oraz subiektywne poczucie skuteczności takiego
postępowania.
4. Objawy abstynencyjne (drżenia mięśniowe, nadciśnienie tętnicze, tachykardia,
nudności, wymioty, biegunki, bezsenność, rozszerzenie źrenic, wysuszenie
śluzówek, wzmożona potliwość, zaburzenia snu, nastrój drażliwy lub obniżony,
lęk).
5. Zmieniona (najczęściej zwiększona) tolerancja alkoholu (ta sama dawka
alkoholu nie przynosi oczekiwanego efektu, potrzeba spożywania większych
dawek alkoholu dla wywołania oczekiwanego efektu).
6. Zawężenie repertuaru zachowań związanych z piciem alkoholu do 1-2 wzorców.
7. Postępujące zaniedbywanie alternatywnych do picia przyjemności, zachowań i
zainteresowań.
8. Picie alkoholu mimo oczywistej wiedzy o jego szczególnej szkodliwości dla
zdrowia pijącego.
5
palimpsesty (tzw. „urwane filmy”)
ciągi oplicze - najczęściej
kilkudniowe do wielomiesięcznych
ciągów picia dzień po dniu
nieudane próby abstynencji
powikłania zespołu zależności
alkocholowej (ZZA), tj. delirium
tremens
padaczka poalkoholowa
polineuropatia alkoholowa
6
7
Szacuje się, że w Polsce
jest ok. 600-800 tys. Osób
uzależnionych od alkoholu.
Wśród konsumentów
alkoholu jest więcej mężczyzn
niż kobiet. Do spożywania trunków przyznało
się 91% badanych panów, gdy 19% pań
deklarowało, że są abstynentkami.
8 razy częściej uzależniają się mężczyźni.
Mężczyźni piją najwięcej między 20-30 r.ż.,
kobiety 30-40 r.ż.
8
9
Według badań
najwięcej Polaków
spożywających alkohol
jest w grupie osób w
wieku 18-24 lata (98%)
oraz wśród
mieszkańców największych miast (89%).
W 2012 r. spożycie 100 proc. alkoholu w przeliczeniu na
jednego mieszkańca Polski wyniosło 9,16 (i było o 0,09)
niższe niż w roku poprzednim.
Zmieniła się struktura spożywanych napojów alkoholowych.
W Polsce w ostatnich dwóch dekadach znacząco zmieniła się
struktura spożywanego alkoholu. Wzrosło spożycie piwa,
spadła konsumpcja wódki i win.
10
Uważa się, że uzależnienie jest zespołem
etiologicznie różnorodnym, wywoływanym
przez złożone wzajemne oddziaływanie
czynników genetycznych (40–50%) i
środowiskowych (50–60%).
Czynniki środowiskowe:
a) czynniki psychologiczne:
- teorie behawioralne
- modelowanie
b) czynniki społeczne
Czynniki genetyczne
11
ŚRODOWISKOWE
Czynniki psychologiczne
Teorie behawioralne
- tłumaczą występowanie alkoholizmu:
koncepcją warunkowania instrumentalnego, gdzie
wzmocnienia pozytywne, to przyjemne skutki picia alkoholu,
kontynuowane mimo świadomości niekorzystnych następstw,
natomiast wzmocnieniami negatywnymi są przykre
konsekwencje wynikające z zespołu abstynencyjnego, co
ponownie skłania do picia.
Modelowanie
– wzorce picia alkoholu wynikają z obserwacji
rodziny i krewnych i są przenoszone na kolejne pokolenia.
Czynniki społeczne
Rozpowszechnienie się określonego wzorca spożycia alkoholu w
danym środowisku a także przekonań na temat jego wpływu na
samopoczucie, funkcjonowania oraz sprawność szeroko
pojmowaną (fizyczna, seksualna, umysłowa). Istotna jest tu
również dostępność alkoholu, jego cena a także grupa
społeczna z jakiej się pochodzi.
GENETYCZNE -
dziedziczeniu podlega biochemiczne podłoże,
na którym może rozwinąć się alkoholizm
12
Proces diagnostyczny alkoholizmu nie jest wcale prosty. Jak odróżnić
uzależnienie od alkoholu od picia ryzykownego albo picia
szkodliwego?
Dla wstępnego rozpoznania ważnym terminem jest
„picie ryzykowne”.
Rozpoznanie tego sposobu używania alkoholu może być sygnałem
ostrzegawczym. Jest to pierwsza jaskółka zwiastująca możliwość
pojawienia się uzależnienia od alkoholu, jeżeli oczywiście dalsze
picie w taki sposób będzie kontynuowane. Wszystko teraz zależy od
tego jak długo organizm będzie przyzwyczajał się. Jeżeli zostanie
zlekceważony etap picia ryzykownego, szanse na znalezienie się
wśród osób uzależnionych osób zdecydowanie rosną.
13
Ryzykowne spożywanie alkoholu – picie nadmiernych ilości
alkoholu (jednorazowo i w określonym okresie czasu) nie
pociągające za sobą aktualnie negatywnych konsekwencji, przy
czym można oczekiwać, że konsekwencje te pojawią się, o ile
obecny wzór picia alkoholu nie zostanie zmieniony.
14
Kategorię
„picie szkodliwe”
wprowadzono dla pełnego opisu
problemów pojawiających się u osoby uzależnionej. Jest to
model picia alkoholu powodujący powstawanie szkód
zdrowotnych, w formie zaburzeń:
stanu somatycznego (np. marskość wątroby z powodu
przewlekłego picia)
psychicznego (np. stany depresyjne spowodowane
nadmiernym piciem)
zaburzeń zachowania (np. napadów agresji, wszczynania
bójek pod wpływem alkoholu), które prowadzą do
niesprawności i wpływają niekorzystnie na relacje
międzyludzkie.
Aby rozpoznać szkodliwe używanie alkoholu opisany wzór picia
powinien
Utrzymywać się przez co najmniej miesiąc lub
występować w sposób powtarzający się w ciągu 12
miesięcy.
Niektóre schorzenia, można wykryć na podstawie badań
dodatkowych np. laboratoryjnych czy obrazowych. W
przypadku choroby alkoholowej takie badania mają tylko
pomocnicze znaczenie. Znane są testy, na podstawie, których
z dużym prawdopodobieństwem możemy podejrzewać
Alkoholizm, niektóre z nich pacjent może wykonać
samodzielnie, inne wykonuje personel medyczny, najbardziej
znane to Michigan Alcoholism Screning Test (MAST), CAGE,
Karty Jellinka, Test Baltimorski i uważany obecnie za
najbardziej wartościowy wśród testów przesiewowych AUDIT.
Test AUDIT (Alcohol Use Disorder Identification Test – Test
Rozpoznawania Problemów Alkoholowych) to badanie
przesiewowe, czyli nie ma bezwzględnej wartości
diagnostycznej, ale jest pomocny w określeniu
prawdopodobieństwa występowania problemów alkoholowych
(w tym uzależnienia od alkoholu) u osoby badanej.
Test składa się z dwóch części, tj. z wywiadu alkoholowego
i badania klinicznego.
15
1. pełna morfologia krwi
2. badanie aktywności enzymów wątrobowych i wskaźników
wydolności wątroby
3. wykonujemy badanie lipazy i amylazy w moczu i surowicy
w przypadku Ostrego Zapalenia Trzustki o alkoholowej
etiologii.
4. oznaczamy glikemię - obniżenie glukozy we krwi może
wystąpić najczęściej po wypiciu alkoholu na pusty żołądek co
powoduje zahamowanie syntezy glukozy, podwyższenie jest
dość typowym objawem w obrazie alkoholowego zespołu
abstynencyjnego.
5. konieczne jest oznaczenie „elektrolitów” - występuje
obniżenie poziomu: wapnia, potasu, sodu, magnezu i
fosforanów (spowodowane zwykle złym odżywianiem się
chorego).
6. podwyższona aktywność CPK jest
wskaźnikiem uszkodzenia mięśni ( w mechanizmie częstych
urazów i uszkodzenia spowodowanego alkoholem).
16
W zależności od ilości i częstotliwości picia alkoholu możemy
mówić o różnych typach picia. Alkohol można pić w różny
sposób.
Najpopularniejsze jest picie towarzyskie. Jest to picie
okazjonalne, często rzadziej niż raz na tydzień, zazwyczaj w
granicach 1-2 drinków, w gronie przyjaciół. Takie picie jest
nieszkodliwe. Oczywiście „niewinność” takiego picia znika,
kiedy mając we krwi jeszcze zbyt wysoki poziom alkoholu
wsiądziemy za kierownicę.
Nieco ryzykowniejszym poziomem picia jest picie
umiarkowane. Jest to picie kilka razy w tygodniu, w ilościach
1-2 drinki.
Niewątpliwie niekorzystnym typem picia jest picie intensywne.
Oznacza ono w zasadzie kilka drinków dziennie, ale może
sięgać kilkunastu. Z reguły picie takie prowadzi do
przejściowego zaburzenia funkcji motorycznych i
poznawczych. Jeżeli picie takie przekracza te normy, oznacza
to, że trzeba je zakwalifikować jako picie problemowe. Jest ono
definiowane jako „jakakolwiek konsumpcja alkoholu, która
prowadzi do istotnego ryzyka uszkodzenia fizycznego,
problemów psychologicznych, wypadków, kłopotów z prawem
lub innych problemów społecznych”.
17
Faza wstępna prealkoholowa, trwająca od
kilku miesięcy do kilku lat, zaczyna się od
konwencjonalnego stylu picia. Człowiek
odkrywa, że picie alkoholu nie tylko daje
przyjemne doznania, ale także łagodzi przykre
stany emocjonalne. Wzrasta tolerancja na
alkohol.
Faza ostrzegawcza zaczyna się w momencie
pojawienia się luk pamięciowych – palimpsestów.
Faza krytyczna rozpoczyna się od utraty
kontroli nad piciem.
Faza chroniczna, przewlekła zaczyna się wraz
z wystąpieniem wielodniowych ciągów.
18
W fazie tej dochodzi do uzależnienia
psychicznego. Picie towarzyskie
przeradza się w miarę czasu w picie na
rozładowanie napięć, stresów, poprawy
samopoczucia. Pijący zaczyna szukać
sytuacji, w których prawdopodobnie
będzie alkohol. Z reguły jeszcze nie
upija się i ma zachowaną kontrolę nad
piciem.
Stopniowo zwiększa się jego
tolerancja na alkohol. Ma mocną głowę.
Nie ponosi jeszcze emocjonalnych
skutków swego picia.
19
W fazie tej coraz częściej
szuka się okazji do picia
.
Na przyjęciach pijący
sam inicjuje kolejki
,
”podkręca tempo” picia
aby dostosować ilość
wypijanego alkoholu do swych zwiększonych
zapotrzebowań.
Po wypiciu polepsza się jego samopoczucie.
Alkohol przynosi mu ulgę, rozpręża się
.
Nie można odmówić sobie alkoholu.
Często aby nie pokazać się w swoim otoczeniu,
pije w sposób ukryty (np. dopijanie przed
imprezą).
Często zaczyna
urywać się film
. Nie pamięta co się
z tą osobą działo (co mówił, co robił) nawet po
niewielkiej ilości alkoholu.
20
Faza ta charakteryzuje się tym, że zaraz po spożyciu nawet niewielkiej
ilości alkoholu zjawia się przeważnie pragnienie dalszego picia,
Rozwija się w pełni
utrata kontroli nad rozpoczętym piciem
. Utraty
kontroli zaczynają zdarzać się coraz częściej, wydłuża się czas picia i ilość
wypijanego alkoholu.
Szuka się usprawiedliwienia przede wszystkim dla
siebie, a następnie dla swego otoczenia,
Pojawiają się wyrzuty sumienia
„kac moralny”
„klin” przynosi ulgę
zaniedbywanie rodziny
konflikty małżeńskie
nieobecności w pracy
zaniedbywanie wyglądu zewnętrznego
zaburzenia popędu seksualnego
poczucie pustki, bezradności
Pojawiają się nietypowe wcześniej zachowania, jak np.: niezadowolenie,
agresywność, itp.
Zaczyna się obarczać winą swe otoczenie. Czasami wskutek nacisku
społeczeństwa, podejmuje abstynencję (tydzień, miesiąc, nawet 6 i 9
miesięcy). Jednak okresowo powraca do picia. Zaczyna bardziej izolować
się od świata zewnętrznego. Próbuje „pokonać” alkohol, udowadniając w
różny sposób, że panuje nad nim.
21
Picie zaczyna być ciągłe. Czasami upijanie się kilka razy w ciągu dnia.
Przełomowym momentem jest tu
regularne picie ranne.
Giną resztki oporu,
wstydu. Upijanie się w pracy, na ulicy. Stan taki trwa całymi tygodniami,
miesiącami, aż do objawów zatrucia.
Pojawiają się objawy zespołu abstynencyjnego (bóle głowy, osłabienie, drżenie,
nudności, wymioty, zaburzenia nastroju, zaburzenia snu, jadłowstręt, biegunki,
kołatanie serca, poty, lęki). Czasami przeradzają się one w objawy psychoz
alkoholowych. Przykre objawy abstynencyjne ustępują po wypiciu alkoholu.
picie poranne
„kac gigant”
spadek tolerancji na alkohol
sięganie po alkohol niekonsumpcyjny
rozpad więzi rodzinnej
kradzieże w celu kupienia alkoholu
degradacja zawodowa i społeczna
otępienie alkoholowe
alkohol jedynym celem w życiu
padaczka alkoholowa
choroby somatyczne polineuropatia,
marskość wątroby
skrajne wyczerpanie organizmu
22
W ten sposób wytwarza się
błędne koło picia.
Dla tych, którzy doszli do
tego momentu uzależnienia
są tylko dwa wyjścia:
Śmierć - pijąc
Trzeźwe życie - nie pijąc.
23
LECZENIE
Osoby uzależnione od alkoholu mogą
być w Polsce objęte pomocą
w zakresie leczenia tego zaburzenia
nieodpłatnie, tzn. również wtedy, gdy
nie są ubezpieczone. Zatem placówki
leczenia uzależnienia (otrzymujące
na leczenie pacjentów środki z NFZ)
nie mają prawa odmówić opieki
osobom uzależnionym z powodu
braku ubezpieczenia.
Do poradni leczenia uzależnienia
pacjenci mogą się zgłaszać bez
skierowania od lekarza pierwszego
kontaktu z dowodem osobistym lub
innym dokumentem
potwierdzającym tożsamość.
Skierowanie jest wymagane
natomiast przy przyjęciu na oddziały
całodobowe i dzienne. Po takie
skierowanie można się zgłosić do
poradni leczenia uzależnienia.
-
redukcja szkód, które wynikają
ze spożycia alkoholu,
-
nauczenie pacjenta życia w
abstynencji,
-
poprawa funkcjonowania
pacjenta.
Powszechnie uznaje się, że osoby z
zaburzeniami spowodowanymi
używaniem alkoholu wymagają
pomocy
medycznej
, gdy występują np. ostre
objawy zespołu odstawienia, zatrucie
organizmu czy psychozy alkoholowe,
psychoterapeutycznej
w związku z
przyczynami osobowościowymi i
konsekwencjami psychicznymi
alkoholizmu i
oddziaływań
rehabilitacyjnych
o charakterze
somatycznym, społecznym i zawodowym.
27
Podjęcie leczenia odwykowego znacząco
zwiększa szansę na utrzymanie
abstynencji przez osobę uzależnioną
Podstawową metodą leczenia
uzależnienia w zakładach lecznictwa
odwykowego jest psychoterapia.
Farmakoterapia jest stosowana jako
metoda pomocnicza i wykorzystywana
głównie w leczeniu alkoholowych
zespołów abstynencyjnych, czasem jako
wsparcie psychoterapii.
28
umacnianie się w dążeniu do trzeźwości przez korzystanie z
ambulatoryjnych form wsparcia
praca nad rozwojem osobistym w grupach samopomocowych
„AA”
umiejętne konstruowanie i rozładowywanie napięć
psychicznych w sytuacji stresowej
troska o swoje zdrowie i kondycję fizyczną
nawiązywanie kontaktów z rodziną
korzystanie z form pomocy psychologicznej
powrót do pracy zarobkowej i rezygnacja z pasożytniczego
trybu życia
twórcze wykorzystanie czasu wolnego
uczenie się bycia na trzeźwo w różnych sytuacjach
towarzyskich
dbanie o integrację rodziny, tworzenie ciepłego klimatu dla
potomstwa
sukcesy w pracy służące odbudowie poczucia własnej wartości
angażowanie się w pomaganie tym którzy potrzebują pomocy
29
Farmakoterapia w leczeniu
uzależnionych od alkoholu jest rzadko
stosowana. Trudno bowiem wskazać leki,
które mogłyby utrzymać abstynencję.
Takim lekiem jest
disulfiram
(Anticol) –
wywołuje zmiany w metabolizmie alkoholu, co powoduje
bardzo przykre odczucia (duszność, czerwienienie się,
nudności i wymioty).
Ostatecznie większe zastosowanie mają
leki zapobiegające nawrotom, w tym
najbardziej skuteczne
naltrekson i akamprozat.
30
Pomaga w
zwalczaniu
głodu
alkoholowego
Pozwala w zwalczaniu
nieprzyjemnych doznań
psychicznych i
fizycznych
występujących w
zespole abstynencyjnym
Psychoterapia stanowi jedną z ważnych, a
właściwie najważniejszą formę oddziaływań
leczniczych w procesie zdrowienia, który polega
na uczeniu się życia nie tylko związanego z
zaprzestaniem picia, ale przede wszystkim
„trzeźwego” w obszarze życia emocjonalnego,
poznawczego, motywacyjnego i społecznego.
Jest to proces długotrwały, wymagający czasami
ogromnego wysiłku i wielu lat życia.
Podstawowe cele psychoterapii to:
zachowanie trwałej abstynencji,
poprawa zdrowia psychicznego i fizycznego,
nabycie umiejętności potrzebnych do rozwiązywania
problemów emocjonalnych i społecznych.
31
Opieka środowiskowa jest instytucją polityki społecznej
państwa mającą na celu umożliwianie osobom i
rodzinom przezwyciężania trudnych sytuacji
życiowych, których nie są one w stanie pokonać
wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i
możliwości.
Przychodnie, ośrodki zdrowia prowadzą wczesne rozpoznawanie
ryzykownego i szkodliwego picia alkoholu przez osoby nie
uzależnione oraz podejmują interwencje w celu ograniczenia picia
alkoholu przez tych pacjentów. Stosują procedury przesiewowe, które
służą wczesnemu wykrywaniu uzależnienia od alkoholu i kierowanie
podejrzanych do konsultacji w poradniach leczenia odwykowego.
32
Zespół Leczenia Środowiskowego jest to
nowa forma opieki dla osób z zaburzeniami
psychicznymi i uzależnieniami.
Celem opieki środowiskowej jest poprawa stanu
zdrowia pacjenta – zapobieganie nawrotom
choroby, uzależnienia i zmniejszenie liczby
hospitalizacji z tychże powodów . Osiągniecie
tego założenia jest możliwe dzięki stosunkowo
częstym kontaktom z pacjentem, jego rodziną
i najbliższym otoczeniem. Każdy pacjent przyjęty
do Zespołu ma swojego terapeutę, z którym
realizuje indywidualny program terapeutyczny.
Rehabilitacja taka ma również za zadanie
poprawę funkcjonowania psychospołecznego -
zdobycie większej samodzielności, pokonywanie
izolacji społecznej, uwrażliwianie członków
rodziny pacjenta na objawy nawrotów choroby.
33
Spotkania odbywają się zarówno w
domu pacjenta, jak i w siedzibie
Zespołu. Terapeuci utrzymują stały
kontakt z pacjentem, jego rodziną oraz
innymi instytucjami np. szpital, opieka
społeczna, organizacje społeczne. W
skład Zespołu wchodzi lekarz
psychiatra, psycholog, pielęgniarka,
terapeuta środowiskowy i pracownik
socjalny.
34
utrzymanie bieżącego kontaktu z pacjentami,
w tym udzielanie porad lekarskich
farmakoterapia, której zadaniem jest usuwanie
skutków ubocznych i poprawa funkcjonowania
społecznego pacjenta,
psychoedukacja, której celem ma być
zwiększenie aktywności pacjenta w procesie
własnego leczenia, rewidowanie poglądów na
temat istoty choroby, jej przyczyn,
rozróżniania objawów i metod leczenia,
psychoterapia indywidualna i grupowa,
prowadzenie profilaktyki zapobiegającej
nawrotowi choroby
35
poznawanie pacjenta pod kątem rodzaju schorzenia,
osobowości,
uczestnictwo i obserwacja zajęć grupowych w
pracowniach oraz pomoc instruktorom terapii
zajęciowej w realizacji zajęć warsztatowych,
prowadzenie badań psychologicznych z wykorzystaniem
narzędzi w postaci testów
bezpośrednie rozmowy z pacjentem i jego rodziną w
sprawach trudności emocjonalnych i kontroli relacji
między nimi,
interwencje w sytuacjach konfliktowych, w przypadkach
trudności wychowawczych, nadpobudliwości
emocjonalnych niwelujących nieprawidłowe
zachowania,
prowadzenie zajęć terapeutycznych indywidualnych i
grupowych o charakterze integracyjno – socjalizacyjnym
według autorskiego programu,
współpraca z rodzinami pacjentów, służenie im
psychologiczną poradą i wsparciem.
36
współudział w leczeniu osoby z uzależnieniem alkoholowym poprzez uczestnictwo
w planowaniu i realizacji terapii w wymiarze indywidualnym i społecznym;
prowadzenie stałej oceny jej postępów oraz wybór adekwatnych oddziaływań
medycznych i psychospołecznych;
stała dostępność dla pacjenta i jego rodziny, zapewniająca ciągłość i udostępnienie
właściwych form opieki zdrowotnej i oparcia społecznego;
prowadzenie interwencji środowiskowych dotyczących pacjenta, jego rodziny oraz
szerzej rozumianej społeczności lokalnej;
integracja i koordynacja dostępności oddziaływań różnych placówek i specjalistów
zapewnienie dostępu i efektywnego wykorzystania świadczeń oferowanych przez
system opieki;
współpraca z innymi ośrodkami i informowanie ich o sytuacji pacjenta;
edukowanie otoczenia pacjenta w sprawach dotyczących problemów związanych z
chorobą alkoholową, objawami jej nawracania;
tworzenie i rozwijanie sieci oparcia społecznego; przeciwdziałanie wykluczeniu
społecznemu osób uzależnionych od alkoholu.
37
rozpoznawanie sytuacji rodzinnej
pacjenta i udzielanie pomocy w
zapewnieniu potrzeb socjalno –
bytowych pacjentów, w koniecznych
przypadkach także ich rodzinom,
przeciwdziałanie negatywnym
zjawiskom patologicznym w środowisku
oraz profilaktyka opiekuńcza,
współpraca z rodzinami pacjentów
38
Kształtowanie terapeutycznej relacji z pacjentem
uzależnionym od alkoholu wymaga od pielęgniarki aby
znała, rozumiała siebie, swoje silne i słabe strony, a
także szanowała godności pacjenta i jego prawa do
stanowienia o sobie.
Ważnym elementem pracy pielęgniarki jest postawienie
diagnozy pielęgniarskiej poprzedzonej gromadzeniem
danych o pacjencie i środowisku oraz analizowaniem i
systematyzowaniem danych, dzięki czemu pielęgniarka
może zdiagnozować, zarówno problemy zdrowotne
pacjenta, jak i psychiczne, których źródłem może być
sam pacjent, jak i najbliższe otoczenie – rodzina.
Pielęgniarka ocenia poziom wiadomości pacjenta
dotyczących: choroby alkoholowej, mogących wystąpić
powikłań, objawów choroby, wpływu choroby na
najbliższą rodzinę, sytuacji zawodowej, aktywności
fizycznej, dotychczasowych prób leczenia.
39
40
Pielęgniarka określa sprawność intelektualną i
motoryczną pacjenta oraz jego motywację do
terapii, zdobywania nowych wiadomości i
doświadczeń.
Pielęgniarka powinna:
nawiązać kontakt werbalny z osobą uzależnioną,
obserwować pacjenta i przekazywać swoje
spostrzeżenia członkom zespołu terapeutycznego,
informować pacjentów o konieczności
uczestnictwa w mitingach AA,
omówić historię ruchu Anonimowych Alkoholików,
omówić zasady działania Klubów Abstynenckich.
41
Wspólnie z zespołem terapeutycznym prowadzi zajęcia
w zakresie:
- istoty choroby alkoholowej,
- stanów po odstawieniu alkoholu, zaburzeń
somatycznych, ogólnego wyczerpania – późnych
następstw alkoholizmu,
- umiejętności nazywania i wyrażania uczuć
- pomoc w rozwijaniu uczuć sfery wyższej,
- pomoc w radzeniu sobie z innymi problemami
związanych z codziennym funkcjonowaniem człowieka,
- pomoc w nawiązywaniu kontaktów z ludźmi, rodziną i
zespołem terapeutycznym,
Pielęgniarka kształtuje u pacjenta postawę:
- akceptacji siebie w tej chorobie
- współpracy z zespołem terapeutycznym
- odpowiedzialności za własne życie i postępowanie
- dążenia do podnoszenia jakości swojego życia
- dążenia do poprawy relacji z rodziną i bliskimi
Aktywny udział pacjenta jest zależny
od jego poziomu wiedzy na temat
radzenia sobie z problemem
alkoholowym. W dużej mierze zależy
on od
motywacji
pacjenta do procesu
terapii.
Pacjent musi być w pełni
przygotowany, zmotywowany i
gotowy do udziału w planie
terapeutyczno-edukacyjnym.
42
43
współpracuje z zespołem terapeutycznym
wykazuje się odpowiedzialnością za swoje dalsze życie,
dąży do podnoszenia jakości swojego życia
uświadamia sobie, że jest osobą uzależnioną
analizuje swoje dotychczasowe próby kontroli picia i
akceptuje fakt, że nie będzie już potrafił spożywać
alkoholu w sposób, w jaki pił, zanim się uzależniła
podejmuje decyzję o rozstaniu z alkoholem
uczy się skutecznych sposobów radzenia sobie z
głodem alkoholowym i nawrotami choroby
uczy się, jak bez pomocy alkoholu, leków i innych
substancji chemicznych, skutecznie radzić sobie ze
swoimi emocjami, problemami, życiowymi zadaniami i
relacjami z innymi ludźmi
44
Wszystko to jest możliwe do osiągnięcia, o ile osoba,
która zaczyna leczenie, zdecyduje się w nie
zaangażować, a nie tylko będzie biernie uczestniczyć
w terapii.
Zaangażowanie
zaś wymaga nie tylko
aktywnego poznawania swojego uzależnienia, ale
przede wszystkim podejmowania działań zgodnie z
zaleceniami terapeutów i lekarzy. Wymaga
cierpliwego, systematycznego uczestnictwa w
zajęciach terapeutycznych co najmniej przez
kilkanaście miesięcy, oczywiście z malejącą
częstotliwością w miarę czynionych postępów. Ważne
jest, aby okresowo zgłaszał się do poradni odwykowej
w miejscu, w którym mieszka.
Praca Zespołu leczenia środowiskowego
koncentruje się na trzech różnych rodzajach
oddziaływań – opiece domowej, opiece
ambulatoryjnej, oraz kontakcie z
najbliższym otoczeniem pacjentów,
szczególnie ich rodzinami. Zespół większość
prac wykonuje w środowisku pacjentów.
W ramach opieki nad pacjentem i jego
rodziną realizuje kompleksowy program
terapeutyczny porady diagnostyczne i
terapeutyczne, kontrolne pacjenta i
członków rodziny;
45
Współpraca z rodziną pacjenta odgrywa olbrzymią i często
niedocenianą rolę. Na początku rodzina, obarczona
funkcjonującymi w społeczeństwie negatywnymi stereotypami
poznawczymi i uprzedzeniami, przeżywa szok związany z faktem
zachorowania swojego bliskiego.
W dalszym przebiegu choroby, dotknięta społecznym
napiętnowaniem, dźwiga brzemię opieki i odpowiedzialności.
W pierwszym okresie potrzebuje informacji i pomocy
psychologicznej, na dalszym etapie potrzebna jest
psychoedukacja i systematyczne udzielanie wsparcia (grupa
wsparcia dla rodzin, grupa psychoedukacyjna lub
terapeutyczna). Ważne jest aby z czasem rodzina była zdolna
aktywnie uczestniczyć w leczeniu i rehabilitacji chorego,
stanowić środowisko wspomagające o walorach terapeutycznych.
Rodziny tworząc grupy samopomocy, aktywnie uczestniczą w
rehabilitacji uzależnionego, stanowiąc dla niego podstawowe
źródło społecznego oparcia, dostarczając cennych informacji
zwrotnych (rozpoznawanie zwiastunów nawrotu).
46
Należy uświadomić rodzinę, aby nie wdawała się z osobą
uzależnioną od alkoholu w niepotrzebne kłótnie, gdyż kłótnia
z uzależnionym od alkoholu może źle wpłynąć na rodzinę i
samego chorego,
Rodzina koniecznie powinna zaakceptowanie fakt
uzależnienia członka rodziny i przestać się wstydzić. Często
bowiem jest tak, że uzależnienie bliskiej osoby traktowany
jest jako "hańba" dla jego rodziny. To bardzo złe podejście do
sprawy,
Dużym błędem jest picie alkoholu z osobą uzależnioną.
Rodzina nie powinna stwarzać sytuacji do picia w domu ani
nie pozwalać na przebywanie uzależnionego w miejscach
gdzie jest alkohol,
Rodzina powinna angażować uzależnionego w prace domowe,
powinna dawać możliwości wykazania się. Szukanie zajęć i
spędzanie aktywnie wolnego czasu może sprawić, że
uzależniony nie będzie myślał o alkoholu,
47
48
Motywowanie do leczenia, monitorowanie stanu zdrowia i
szybkie reagowanie w wypadku pogorszenia stanu zdrowia
o tym powinna również pamiętać rodzina,
Jeśli osoba uzależniona zaczyna się leczyć, nie należy
liczyć na natychmiastowe efekty leczenia. Jest to choroba
przewlekła, leczenie również wymaga czasu, a nawroty są
prawdopodobne. Bardzo potrzebne jest w tym czasie
wspieranie osoby, która się leczy. Abstynencja to wielkie
cierpienie i wyrzeczenie dla alkoholika, szczególnie w
początkowej fazie. Rodzina powinna pomóc mu w tym,
wspierać go uprzejmością, miłością, zrozumieniem.
Rodzina powinna zapoznać się z istotą choroby, jej
objawami, a także powinna umieć rozpoznać zwiastuny
nawrotu choroby. Powinna znać zasady terapii odwykowej.
Rodzina wraz z uzależnionym powinna brać udział w:
- mityngach AA, okresowych wizytach w Poradni
Odwykowej w miejscu zamieszkania
49
Rodzinom, w których ktoś pije alkohol w sposób
patologiczny, niezbędna jest
pomoc profesjonalistów
.
Musi ona być udzielona zarówno osobie chorej jak i jego
najbliższym. Będąc bowiem w bliskim kontakcie z osobą
uzależnioną od alkoholu sami stajemy się
ofiarami
koalkoholizmu czyli wpółuzależnienia
od destruktywnych
zachowań alkoholika. Syndrom ten nie znika samoistnie
po tym jak alkoholik zaprzestanie picia. Najczęściej
natomiast jest czynnikiem podtrzymującym osobę
uzależnioną w jej pijackich nawykach i ułatwiającym jej
nawrót w stronę alkoholu.
Zatem jednoczesne poddanie się terapii osoby
uzależnionej i członków rodziny daje większe szanse na
powodzenie przedsięwzięcia, którego głównym celem
jest to, by
OSOBA UZALEŻNIONA ZOSTAŁA
WYLECZONA A CHORA RODZINA ZACZĘŁA
FUNKCJONOWAĆ NA ZDROWYCH ZASADACH
.
Fundacja Rozwoju Profilaktyki, Edukacji i Terapii
Problemów Alkoholowych
Celem statutowym Fundacji jest prowadzenie i
wspieranie działań, programów oraz placówek
służących profilaktyce i rozwiązywaniu
problemów alkoholowych oraz gromadzenie
środków i zasobów materialnych w celu
utrzymywania i wspierania tych działań,
programów i placówek. Fundacja prowadzi
szeroką działalność w obszarze profilaktyki i
rozwiązywania problemów alkoholowych o
zasięgu ogólnopolskim, współpracując w tym
zakresie z administracją państwową,
samorządową, organizacjami pozarządowymi,
uczelniami wyższymi, szkołami, placówkami
opiekuńczo-wychowawczymi.
50
Misją
Towarzystwa Profilaktyki i
Przeciwdziałania Uzależnieniom
jest
zapobieganie uzależnieniom i związanym
z tym różnym formom patologii
społecznej dzieci, młodzieży i osób
dorosłych oraz zwiększenie skuteczności
działań w tym zakresie.
Stowarzyszenie zajmuje się m.in.
profilaktyką środowiskową, ekologią
społeczną, przeciwdziałaniem
uzależnieniom oraz pracą wychowawczą
i profilaktyczną.
51
Głównym celem działania Państwowej
Agencji Rozwiązywania Problemów
Alkoholowych jest inicjowanie i
doskonalenie działań związanych z
profilaktyką i rozwiązywaniem problemów
alkoholowych w Polsce oraz pomoc i
współdziałanie z organizacjami
pozarządowymi i administracją
samorządową, ustawowo zobowiązaną do
realizowania programów profilaktycznych i
naprawczych w społecznościach lokalnych.
52
53
Aktualnie w Polsce działa wiele
organizacji pozarządowych zajmujących się
rozwiązywaniem problemów alkoholowych
(zarejestrowanych jest ponad 500 takich
organizacji).
54
PUNKT INFORMACYJNO – KONSULTACYJNY DS.
ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW ALKOHOLOWYCH
- prowadzenie wstępnych rozmów informacyjno-terapeutycznych z
osobami z problemem alkoholowym i ich rodzinami.
- Telefon Zaufania dla osób z problemem alkoholowym
- prowadzenia działalności bieżącej Ośrodka Profilaktyki i Rozwiązywania
Problemów alkoholowych oraz gminnej komisji rozwiązywania problemów
alkoholowych.
ZAJĘCIA GRUPOWE EDUKACYJNO – WSPIERAJĄCE
- Grupa edukacyjno-wspierająca dla osób uzależnionych
- Trening umiejętności służących trzeźwieniu dla osób uzależnionych
- Grupa edukacyjno-wspierająca dla osób współuzależnionych
GMINNA KOMISJA ROZWIĄZYWANIA PROBLEMÓW
ALKOHOLOWYCH
- Zadaniem gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych jest
kreowanie lokalnej polityki wobec alkoholu. W jej skład wchodzą
specjaliści przygotowani do nowoczesnych działań w sferze różnorodnych
problemów alkoholowych..
- Na gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych spoczywa
obowiązek podejmowania czynności zmierzających do orzeczenia o
zastosowaniu wobec osoby uzależnionej od alkoholu obowiązku poddania
się leczeniu odwykowemu.
GRUPY WSPARCIA DLA OSÓB UZALEŻNIONYCH
- Grupy wsparcia dla osób uzależnionych wspomagają oddziaływania
terapeutyczne, stanowią także wzmocnienie dla osób, które ukończyły
podstawowy program terapii
Różnorodność form opieki nad
chorymi z pozwala na
zachowanie płynności leczenia
od ambulatoryjnego poprzez
leczenie środowiskowe i
oddziały dzienne do
stacjonarnych dla chorych
wymagających intensywnego
leczenia i opieki w warunkach
całodobowych
55
ANONIMOWI
ALKOHOLICY
Anonimowi Alkoholicy są
wspólnotą mężczyzn i kobiet,
którzy podczas spotkań dzielą
się nawzajem
doświadczeniem, siłą i
nadzieją, aby rozwiązać swój
wspólny problem i pomagać
innym w drodze do trzeźwości.
Jedynym warunkiem
uczestnictwa we wspólnocie jest
chęć zaprzestania picia.
Podstawowym celem AA jest
trwać w trzeźwości i pomagać
innym alkoholikom w jej
osiągnięciu.
ALWERNIA:
Stowarzyszenie założone przez Ojców
Kapucynów przy kościele pw.
Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny
w Bydgoszczy , które pomaga osobom
uzależnionym od alkoholu, osobom
współuzależnionym oraz wszystkim,
którym jakiekolwiek inne uzależnienie, czy
to od internetu, telewizji, pornografii,
seksu, itp. burzy relacje rodzinne, nie
pozwala na nawiązanie prawidłowych
kontaktów z rówieśnikami, wpływa
negatywnie na stan emocjonalny i fizyczny.
MONAR:
•
Ośrodek działający w Bydgoszczy przy
ul. Świętej Trójcy 15. prowadzi grupy
wsparcia dla osób po terapii (dla tzw.
NEOFITÓW).
Oferta terapeutyczna obejmująca:
-program radzenia sobie "na trzeźwo",
-treningi umiejętności interpersonalnych,
-praca nad komunikacją i asertywnością
-warsztaty aktywnego poszukiwania pracy
PORADNIA TERAPII UZALEŻNIENIA OD
ALKOHOLU I WSPÓŁUZALEŻNIENIA W
BYDGOSZCZY:
Poradnia działająca przy ul.
Dworcowej 67. w Bydgoszczy oferuje
program zdrowienia dla osób
uzależnionych od alkoholu, z
zaburzeniami nawyków i popędów tj.
uzależnień behawioralnych,
współuzależnionych oraz Dorosłych
Dzieci Alkoholików. Realizuje także
programy korekcyjne dla kierowców,
którzy utracili prawo jazdy przez
alkohol.
61
Uzależnienie od alkoholu
jest chorobą ośrodkowego układu
nerwowego polegającą na nieprawidłowym wzorcu spożywania
alkoholu, prowadzącym do szkód zdrowotnych, psychologicznych i
społecznych.
Uzależnienie jest
chorobą ciała, umysłu i ducha.
Ten prosty przekaz
wskazuje jednocześnie drogę do zdrowienia. W równej mierze należy
leczyć ciało, a więc konsekwencje nadmiernego spożywania alkoholu,
które ujawniają się w dysfunkcji poszczególnych układów
(pokarmowego, krążenia, nerwowego i innych) oraz psychikę, w taki
sposób, aby nie tylko przywrócić człowiekowi zdolność do kierowania
swoim życiem, ale też poprawić jego jakość.
Alkoholizm jest schorzeniem rozpowszechnionym w dzisiejszym
świecie, ale wciąż jest tematem wstydliwym.
Rozpoczęcie przez chorego leczenia nie gwarantuje braku nawrotów
do picia. Wymaga się jednak od samego chorego dużej cierpliwości i
chęci do działania a przede wszystkim od jego rodziny dużego
wsparcia i siły.
Pielęgniarka jest najbliżej z samym chorym i jego rodziną, przebywa
najczęściej w ich środowisku i spędza najwięcej czasu wspólnie z
nimi. Dzięki temu pielęgniarka może szybko zauważyć zaniedbanie i
pierwsze symptomy choroby. Tak więc jej rola jest znacznie istotna w
terapii uzależnienia u chorego.
62
Woronowicz B., Pomoc uzależnionym i ich rodzinom
- rola ruchów samopomocowych, AL-ANON Grupy
rodzinne, 2002 r.
Załuska M., Prot K., Bronowski P., Psychiatria
środowiskowa jako środowiskowa opieka nad
zdrowiem psychicznym, Instytut Psychiatrii i
Neurologii, Warszawa 2007
Problemy w małżeństwie z alkoholikiem, Poznań
2007
Cierpiałkowska L., Ziarko M., Psychologia uzależnień
– alkoholizm, Wydawnictwa Akademickie i
Profesjonalne, Warszawa 2010
Margasiński A. Rodzina alkoholowa z uzależnionym
w leczeniu, Oficyna Wydawnicza Impuls, Kraków 2010
Górna K., Jaracz K., Rybakowski F. i wsp.
Pielęgniarstwo Psychiatryczne, Wydawnictwo
Lekarskie PZWL, Warszawa 2012
63
Dziękujemy za
uwagę ;)
65
