wypowiedzi
opisowe
-
wypowiedź
oznajmująca,
stwierdzająca że tak a takjest lub tak a tak
nie jest, której można przypisać wartość
prawdy lub fałszu. Zdania oznajmujące, o
których można sensownie powiedzieć, że są
prawdziwe lub fałszywe. Wartość prawdy lub
fałszu to wartość logiczna zdania. Schemat
logiczny: „Jest tak, że X”
pozaopisowe
wypowiedzi pozaopisowe
wypowiedzi dyrektywalne – mające wpływać
na zachowania osób, do których są
skierowane. Pełnią funkcję sugestywną – jako
bodziec do określonego zachowania.
wypowiedzi wyrażające oceny – za ich
pośrednictwem
wyraża
się
stanowisko
aprobaty lub dezaprobaty wobec czegoś lub
kogoś. Według nonkognitywistów, również nie
można przypisywać im wartości logicznej,
według kognitywistów oceny mają wartość
prawdy lub fałszu. Schemat: „X zasługuje na
aprobatę (dezaprobatę) ze względu na cechę
Y”.
oceny prakseologiczne
(instrumentalne)
Wyrażają
one
zazwyczaj
aprobatę
lub
dezaprobatę dla pewnego stanu rzeczy, jako
środka
prowadzącego
do
osiągnięcia
przyjętego celu, korzyści. Np. „ten nóż jest
dobry (tzn. ostry)”, „sport jest dobry dla
zdrowia”.
Uważa się (niezależnie od sporu kognitywizm-
nonkognitywizm), że można im przypisać
wartość prawdy lub fałszu.
wypowiedzi ocenne w prawie
Niezależnie
od
wersyfikacji
logicznej,
wypowiedzi ocenne mogą być sprawdzane w
inny sposób, mianowicie przez uzgodnienie
kryterium oceny.
Nauka i praktyka prawa ustalają sposoby
interpretacji wielu obecnych w tekstach
prawnych wypowiedzi ocennych, np. „ważne
powody”, „dobra wiara”, „osoba bliska”,
„względy
słuszności”,
„nieuczciwa
konkurencja”.
wypowiedzi ocenne w prawie
art.357
1
k.c. Jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany
stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z
nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze
stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały
przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu
interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia
społecznego, oznaczyć sposób wykonania
zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec
o rozwiązaniu umowy. Rozwiązując umowę sąd może
w miarę potrzeby orzec o rozliczeniach stron, kierując
się zasadami określonymi w zdaniu poprzedzającym.
wypowiedzi dyrektywalne
normy postępowania
dyrektywy celowościowe (teleologiczne) –
wskazują co należy uczynić, aby osiągnąć
zamierzony, określony stan rzeczy.
reguły sensu czynności konwencjonalnych -
nakazują pewnym czynnościom,
wypowiedziom, przypisywać sens czynności
konwencjonalnej. Konstruują czynność
konwencjonalną.
czynność konwencjonalna
czynność psychofizyczna (lub czynność
konwencjonalna niższego rzędu), której
reguły sensu każą przypisywać określony
sens kulturowy.
Użycie wypowiedzi wywołuje skutek, który
nie istniał przed ich użyciem, „how to do
things with words”. Schemat logiczny:
„Czynię X”
Czynności konwencjonalne odgrywają
ogromną rolę w prawie, np. wydanie aktu
normatywnego, zawarcie umowy, wydanie
wyroku, zawarcie małżeństwa, powołanie,
odwołanie ze stanowiska.
przykłady czynności
konwencjonalnych
art. 1 § 1 k.r.io. Małżeństwo zostaje zawarte, gdy
mężczyzna i kobieta jednocześnie obecni złożą przed
kierownikiem urzędu stanu cywilnego oświadczenia,
że wstępują ze sobą w związek małżeński.
art. 73 § 1 k.r.io. Uznanie ojcostwa następuje, gdy
mężczyzna, od którego dziecko pochodzi, oświadczy
przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego, że jest
ojcem
dziecka,
a
matka
dziecka
potwierdzi
jednocześnie albo w ciągu trzech miesięcy od dnia
oświadczenia mężczyzny, że ojcem dziecka jest ten
mężczyzna.
wypowiedź nakazująca lub zakazująca określonym
podmiotom - jako jej adresatom – aby w
określonych okolicznościach postąpiły/postępowały
w określony sposób, zawiera:
określenie adresata
określenie postępowania wyznaczonego adresatowi
określenie okoliczności, w jakich adresat ma się w
wyznaczony sposób zachować
ewentualnie: jakie będą negatywne konsekwencje,
gdy adresat nie zachowa się w sposób wskazany
przez normę
normy postępowania
normy postępowania
normy postępowania
normy postępowania
adresat
• w normach indywidualnych określony
nazwą indywidualną (przypisana jemu i
tylko jemu)
• w normach generalnych określony
nazwą rodzajową (poprzez wskazanie
cech, które posiada).
wyznaczone postępowanie
• określony, niepowtarzalny czyn - w
normach konkretnych
• zachowanie powtarzalne – w normach
abstrakcyjnych
normy generalno-abstrakcyjne
(ogólne)
normy indywidualno-konkretne
• normy autonomiczne i normy
heteronomiczne
• zastosowanie normy
• realizowanie normy
• przekroczenie, naruszenie normy
• obowiązywanie normy, uzasadnienie
obowiązywania tetyczne i aksjologiczne,
normy efektywne.
elementy budowy normy prawnej
Hipoteza – określa adresata normy i
okoliczności, w których powinien on zachować
się w sposób wskazany przez normę. Określa
zakres zastosowania normy.
Dyspozycja – określa wzór powinnego
zachowania się, formułuje nakazy, zakazy,
dozwolenia – nakłada obowiązku bądź przyznaje
uprawnienia. Określa zakres normowania normy.
Sankcja – określa konsekwencje, jakie nastąpią
w sytuacji, gdyby adresat zachował się
niezgodnie z normą, a więc ja naruszył.
koncepcje dwuelementowe normy
H → D
Jeżeli zachodzą warunki opisane w hipotezie,
adresat normy powinien zachować się tak,
jak mówi dyspozycja.
art. 415 k.c. Kto z winy swojej wyrządził
drugiemu szkodę (H), obowiązany jest do jej
naprawienia. (D)
H → S
Jeżeli zachodzą warunki określone w hipotezie,
to organ państwa powinien wymierzyć
podmiotowi
wskazanemu
w
hipotezie
przewidziane sankcje.
art. 148 § 1 k.k. Kto zabija człowieka, podlega
karze pozbawienia wolności na czas nie
krótszy od lat 8, karze 25 lat pozbawienia
wolności
albo
karze
dożywotniego
pozbawienia wolności.
koncepcja trójczłonowa
H → D/S
Jeżeli
zachodzą
warunki
określone
w
hipotezie, to adresat powinien zachować się
tak, jak wskazuje dyspozycja, bądź zostanie
mu wymierzona przez organ państwa
określona sankcja.
Na podstawie 183 § 1 k.k.: Jeżeli ktoś
pozostaje w związku małżeńskim (H), to nie
powinien zawierać powtórnego związku
małżeńskiego (D), bądź zostanie wymierzona
mu kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy
do lat 5 (S).
normy sprzężone
Każda norma prawna składa się z dwóch reguł:
reguły sankcjonowanej: H
1
→ D,
reguły sankcjonującej: H
2
→ S.
Jeżeli zachodzą warunki określone w
hipotezie reguły sankcjonowanej (H
1
), to
adresat tej reguły powinien zachować się tak,
jak mówi dyspozycja (D).
Jeżeli zachodzą warunki określone w
hipotezie normy sankcjonującej (H
2
), której
treścią jest niespełnienie dyspozycji normy
sankcjonowanej (D), to zostanie mu
wymierzona sankcja (S).
normy sprzężone
treścią
hipotezy
normy
sankcjonującej
(H
2
)jest niespełnienie dyspozycji normy
sankcjonowanej (D).
adresatem normy sankcjonowanej może być
każdy podmiot prawa, adresatem normy
sankcjonującej jest zawsze organ państwa –
jako upoważniony do wymierzania sankcji.
art. 178a. § 1. k.k. Kto, znajdując się w stanie
nietrzeźwości lub pod wpływem środka odurzającego,
prowadzi pojazd mechaniczny w ruchu lądowym,
wodnym lub powietrznym, podlega grzywnie, karze
ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do
lat 2 .”
normy sprzężone
Art. 296b.§ 1. k.k. Kto, organizując profesjonalne zawody
sportowe lub w nich uczestnicząc, przyjmuje korzyść
majątkową lub osobistą albo jej obietnicę w zamian za
nieuczciwe zachowanie, mogące mieć wpływ na wynik
tych zawodów, podlega karze pozbawienia wolności od 3
miesięcy do lat 5.
Art. 301. § 1. Kto będąc dłużnikiem kilku wierzycieli
udaremnia lub ogranicza zaspokojenie ich należności
przez to, że tworzy w oparciu o przepisy prawa nową
jednostkę gospodarczą i przenosi na nią składniki
swojego majątku, podlega karze pozbawienia wolności
od 3 miesięcy do lat 5.
kryteria wyróżnienia norm jako
zasad prawnych
ocena danej normy jako pełniącej zasadnicza rolę
w danym systemie prawa, gałęzi prawa lub
nawet instytucji prawnej. wiąże się z tym
zagadnienie tzw. wewnętrznej hierarchii aktów
normatywnych, niektóre przepisy – mimo że
mają taką sama moc prawna jak pozostałe –
odgrywają jednak szczególną rolę w procesie
stosowania i wykładni prawa.
miejsce
przepisu
w
hierarchii
aktów
normatywnych, przede wszystkim w konstytucji
i ustawach, przede wszystkich ustawach
podstawowych dla danej gałęzi prawa
miejsce przepisu w wewnętrznej systematyce aktu
normatywnego,
najczęściej
w
przepisach
ogólnych.
funkcja normy w procesie wykładni i stosowania
prawa. Podstawowa reguła wykładni systemowej
nakazuje interpretować wszystkie normy prawne
mając na względzie zasady systemu prawnego,
przede wszystkim zasady konstytucyjne,
mają zwykle charakter optymalizacyjny, nakazując
realizację określonego w nich stanu rzeczy w
możliwie największym stopniu,
zasady są bardziej pojemne, niedookreślone,
wielość reguł można przedstawić jako
konkretyzację zasady; zasady zasługują na
akceptację, bo przyczyniają się do uzasadnienia
reguł,
reguły są stosowane według schematu „wszystko
albo nic” (all-or-nothing fashion), natomiast
zasady wskazują rację argumentacyjną, która
może być silniejsza lub słabsza, stosowane są
wg schematu „mniej... bardziej...”
zasady mają więc wymiar wagi, ważności,
w przypadku kolizji między regułami jedna z nich
nie może obowiązywać – rozstrzygają
metanormy walidacyjne, zasady natomiast
obowiązują zawsze (oczywiście jeśli spełniają
test of fitness) – uznanie jednej zasady za
ważniejszą w danym przypadku nie oznacza jej
derogacji;
rozstrzygnięcie kolizji zasad następuje zawsze ad
casum, podczas gdy w przypadku reguł jest to
możliwe in abstracto.
zasady
Art. 2 Konstytucji
Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym,
urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej.
Art. 20 Konstytucji
Społeczna gospodarka rynkowa oparta na wolności działalności
gospodarczej, własności prywatnej oraz solidarności, dialogu i
współpracy partnerów społecznych stanowi podstawę ustroju
gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej.”
Art. 32 ust. 1 Konstytucji
Wszyscy są wobec prawa równi. Wszyscy mają prawo do równego
traktowania przez władze publiczne.
Art. 53 ust. 1 Konstytucji
Każdemu zapewnia się wolność sumienia i religii.
Art. 54 ust. 1 Konstytucji
Każdemu zapewnia się wolność wyrażania swoich poglądów oraz
pozyskiwania i rozpowszechniania informacji.
normy programowe
Nie wskazują wprost, jak powinien się zachować
adresat normy prawnej, ale wskazują, jaki cel
powinien osiągnąć, pozostawiając kwestię wyboru
środków dla realizacji tego celu do jego dyspozycji.
Art. 6 ust. 1 Konstytucji
Rzeczpospolita Polska stwarza warunki upowszechniania i równego
dostępu do dóbr kultury, będącej źródłem tożsamości narodu
polskiego, jego trwania i rozwoju.
Art. 75 ust. 1 Konstytucji
Władze publiczne prowadzą politykę sprzyjającą zaspokojeniu
potrzeb mieszkaniowych obywateli, w szczególności przeciwdziałają
bezdomności, wspierają rozwój budownictwa socjalnego oraz
popierają działania obywateli zmierzające do uzyskania własnego
mieszkania.”
Art. 68 ust. 2 Konstytucji
Obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej, władze
publiczne zapewniają równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej
finansowanej ze środków publicznych. Warunki i zakres udzielania
świadczeń określa ustawa.
normy imperatywne
ius cogens, iuris cogentis, bezwzględnie
wiążące (obowiązujące), których działanie nie
może być ani wyłączone, ani ograniczone,
ani zmienione wolą stron.
art. 119 k.c. Terminy przedawnienia nie mogą
być skracane ani przedłużane przez czynność
prawną.
art. 158 k.c. Umowa zobowiązująca do
przeniesienia
własności
nieruchomości
powinna być zawarta w formie aktu
notarialnego. To samo dotyczy umowy
przenoszącej własność, która zostaje zawarta
w celu wykonania istniejącego uprzednio
zobowiązania do przeniesienia własności
nieruchomości; zobowiązanie powinno być w
akcie wymienione.
normy dyspozytywne
ius
dispositivum,
względnie
wiążące
(obowiązujące), które stosuje się tylko wtedy,
gdy strony nie uregulowały swych stosunków
w odmienny sposób niż to przewiduje dany
przepis, a więc gdy strony nie przyjęły innych
postanowień lub nic nie postanowiły w danej
kwestii. Określają więc one zakres wolności
stron w regulowaniu swoich stosunków.
art. 642 § 1 k.c. W braku odmiennej umowy
przyjmującemu
zamówienie
należy
się
wynagrodzenie w chwili oddania dzieła.
art. 668 § 1 k.c. art. 668 Najemca może rzecz
najętą oddać w całości lub części osobie
trzeciej do bezpłatnego używania albo w
podnajem, jeżeli umowa mu tego nie
zabrania. W razie oddania rzeczy osobie
trzeciej zarówno najemca, jak i osoba trzecia
są odpowiedzialni względem wynajmującego
za to, że rzecz najęta będzie używana
zgodnie z obowiązkami wynikającymi z
umowy najmu.
normy semiimperatywne
jednostronnie
bezwzględnie
wiążące.
Gwarantują one minimum uprawnień, ale nie
ograniczają
zakresu
tych
uprawnień,
zapewniają
możliwość
zwiększania
uprawnień, ale nie dopuszczają możliwości
ich ograniczania. W jednym kierunku działaja
jak ius dispositivum w drugim jak ius cogens.
art. 764
1
§ 1. k.c. Umowa zawarta na czas
nieoznaczony może być wypowiedziana na
miesiąc naprzód w pierwszym roku, na dwa
miesiące naprzód w drugim roku oraz na trzy
miesiące naprzód w trzecim i następnych
latach trwania umowy. Ustawowe terminy
wypowiedzenia nie mogą być skracane.
art. 96 § 2 k.s.h. Pozbawienie partnera prawa
reprezentowania spółki może nastąpić tylko z
ważnych
powodów
uchwałą
powziętą
większością trzech czwartych głosów w
obecności co najmniej dwóch trzecich ogólnej
liczby partnerów. Umowa spółki może
przewidywać surowsze wymogI Powzięcia
uchwały.