Gospodarka wodno - 

elektrolitowa

Skład ustroju

• masa komórkowa   - 42%
• przestrzeń pozakomórkowa  - 33%

- woda pozakomórkowa   20%
- trzecia przestrzeń             5%

• tłuszcz     - 25%

Regulacja homeostazy

• izohydria (jony H+)
• izotonia (ciśnienie osmotyczne)
• izojonia
• fizjologiczne przestrzenie wodne

Woda pozakomórkowa

• zewnątrznaczyniowa  - 16%
• wewnatrznaczyniowa, czyli osocze 

– 4%

       (krew to 7% masy ciała = ok. 5 

l,

           elementy morfotyczne 3%)

tętnica                                
żyła 
p

h

>p

o

 + p

k

                     

p

h

<p

o

+p

k

      
  H

2

O                                 

H

2

O

p

h  - 

ciśnienie hydrostatyczne

p

o

 – ciśnienie osmotyczne

p

k

 – ciśnienie onkotyczne

Objętości płynu 

pozakomórkowego

• Uraz ( oparzenia, zmiażdżenie)
• Choroby przewodu pokarmowego

 - nudności
 - biegunka
 - III przestrzeń np. w niedrożności 
pp

Objętości płynu 

pozakomórkowego

• przewlekle stany septyczne
• głodzenie
• nowotwory przewodu 

pokarmowego

• ostra niedomoga nerek

Skład jonowy osocza:

KATIONY:
Na +     - 142 

mmol/l

K+        -   5 mmol/l
Ca++    -   5 mmol/l
Mg++   -   3 mmol/l

 ANIONY:
Cl-     103 mmol/l
HCO3 -   27 mmol/l
Białka  - 17 mmol/l
Kwasy organiczne - 5
Fosforany – 2 mmol/l
Siarczany – 1 mmol/l

Skład jonowy płynu 

komórkowego:

KATIONY:
K +     - 150 mmol/l
Mg++  -   40 

mmol/l

Na+    -   5 mmol/l

 ANIONY:
Fosforany   130 

mmo/l

Białka  - 45 mmol/l
HCO3  -   10 mmol/l
Inne     -     10 

mmol/l

Dobowe zapotrzebowanie 

  

Na

około 8,6 g NaCl
= 150 mmol Na+
= 1000 ml 0,9% 

roztworu NaCl

K

 

Około 4,5 – 7,5 g 

KCl

= 60 – 100 mmol
= 1mmol/kg
średnio 60 mmol/l

Regulacja wydzielania 

aldosteronu

                           spadek RR, hyponatremia,   

 
                                          

renina                       

 

                                  

angiotensyna I i II

                                 aldosteron                               

(-)

 

w nerkach: zatrzymanie sodu, zatrzymanie HCO

3

, 

wzrost wydalania K+ i H+, oszczędzanie Na i 

wydalanie K w ślinie, pocie, soku jelitowym

 

wzrost RR

Hyponatremia (Na < 135 

mmol/l)

OBJAWY:
• ogólne osłabienie, uczucie 

wyczerpania

• bóle głowy, nudności, wymioty, brak 

apetytu, zaburzenia orientacji

• drgawki, śpiączka

chory blady, „nalany”, osłabiony, 
słabo reaguje na otoczenie

Hypernatremia (Na > 145 

mmol/l)

OBJAWY:
• zwiększenie pobudliwości nerwowej
• wzmożenie odruchów ścięgnistych i 

napięcia mięśni

• drgawki, śpiączka

chory podrażniony, pobudzony, 

zaczerwieniony, z często 

podwyższoną temperaturą, ma 

halucynacje, delirium

Zaburzenia wodno - 

elektrolitowe

 

 Ht    Hb

  białko    Na

deficyt osocza

     N

    N

     płynu 
pozakomórkow
ego

    N

    płynu 

pozakomórkow
ego

    N

nadmiar wody

  N

deficyt wody

  N

Postępowanie w 

zaburzeniach wodno-

elektrolitowych

Rodzaj 

zaburzenia

Postępowan

ie

deficyt osocza

odwodnienie 

izotoniczne

osocze

     płynu 
pozakomórkow
ego

odwodnienie 

izotoniczne

0,9% NaCl

    płynu 

pozakomórkow
ego

przewodnienie 

izotoniczne

ograniczenie 

Na

nadmiar wody

przewodnienie 

hipotoniczne

ograniczenie 
H

2

O

deficyt wody

odwodnienie 

hipertoniczne

5% glukoza

Hipokaliemia ( <3,8 

mmol/l)

OBJAWY:
• zaburzenia rytmu ( skurcze dodatkowe)
• osłabienie siły mięśni, porażenia wiotkie
• niedrożność porażenna jelit
• parestezje, apatia, senność
• zatrzymanie akcji serca w skurczu
• w EKG spłycenie T, obniżenie ST, fala U

Hyperkaliemia ( >5,5 

mmol/l)

OBJAWY:
• zaburzenia rytmu (bradykardia)
• osłabienie siły mięśni, parestezje, 

arefleksja

• porażenie mięśni
• zatrzymanie akcji serca w rozkurczu
• w EKG wysokie i szpiczaste T, 

poszerzenie ORS, skrócenie ST, zanik P

                                           
2 Na+            3 K+              
                     1 H+               
          
      

              

błona komórkowa

Zaburzenia równowagi kwasowo - 

zasadowej

rodzaj

  HCO

3

  pCO

2

   pH

kwasica 
metabolicz

na
kwasica 
oddechowa
alkaloza 
metabolicz

na
alkaloza 
oddechowa