Zagrożenia 

- Prąd elektryczny

Prąd przemienny o częstotliwości 50 Hz i napięciu 400/230 V 
jest najbardziej rozpowszechnionym środkiem przenoszenia 
energii elektrycznej. 

Prąd przemienny o częstotliwości od 15 do 100 Hz powoduje 
najgroźniejsze dla życia reakcje organizmu, stąd skutki rażenia 
nim rozpatruje się szczególnie wnikliwie. 

Działanie prądu elektrycznego na organizm ludzki może być:

- pośrednie, (

bez przepływu prądu przez ciało człowieka

),

- lub bezpośrednie. (

z przepływem prądu przez ciało człowieka

),

 

 

Napięcie dotykowe

Napięcie dotykowe jest to napięcie między dwoma punktami 
nie należącymi do obwodu elektrycznego, z którymi mogą się 
zetknąć jednocześnie obie ręce lub ręka i noga człowieka. 

Napięcie dotykowe spodziewane jest to największa wartość 
napięcia dotykowego w urządzeniach lub w instalacji 
elektrycznej w razie uszkodzenia izolacji, gdy wartość 
impedancji w miejscu zwarcia jest pomijalna. 

Napięcie rażeniowe dotykowe jest to spadek napięcia 
wzdłuż drogi przepływu prądu przez ciało człowieka (czyli 
spadek napięcia na rezystancji ciała, na drodze ręka-nogi lub 
ręka-noga albo ręka-ręka). 

 

 

Napięcie krokowe

Napięcie krokowe jest to napięcie między dwoma 
punktami na powierzchni ziemi lub na powierzchni 

stanowiska pracy, odległymi od siebie o 1 m (jeden krok).

 

Schematyczne przedstawienie powstawania:
- napięcia krokowego U

k

 i 

- napięcia dotykowego U

d

 

(

czerwonym kolorem

 oznaczono przewód pod napięciem i 

zwarcie do ziemi, 

niebieskim

 - rozkład napięcia od punktu uziemienia)

 

 

Działanie pośrednie 

Powoduje takie urazy, jak

: 

• oparzenia ciała wskutek pożarów wywołanych zwarciem 
elektrycznym lub spowodowane dotknięciem do nagrzanych 
elementów,

• groźne dla życia oparzenia ciała łukiem elektrycznym, a 
także metalizacja skóry spowodowana osadzaniem się 
roztopionych cząstek metalu,

• uszkodzenia wzroku wskutek dużej jaskrawości łuku 
elektrycznego

• uszkodzenia mechaniczne ciała w wyniku upadku z 
wysokości lub upuszczenia trzymanego przedmiotu.

 

 

Działanie bezpośrednie 

Może wywołać w organizmie wiele zmian:

 

• 

fizycznych,

• chemicznych

• biologicznych 

(a nawet śmierć człowieka) 

poprzez oddziaływanie na układ nerwowy oraz w 
wyniku elektrolizy krwi i płynów 
fizjologicznych.

 

 

Działanie bezpośrednie 

Porażenie elektryczne może objawiać się: 

• odczuwaniem bólu przy przepływie prądu, 

• kurczami mięśni (skurcz mięśni dłoni może uniemożliwić 
samouwolnienie się porażonego)

• zatrzymaniem oddechu, 

• zaburzeniami krążenia krwi

• zaburzeniami wzroku, słuchu i zmysłu równowagi

• utratą przytomności

• migotaniem komór sercowych (fibrylacja) - bardzo 
groźnym dla życia człowieka, gdyż zazwyczaj prowadzi ono do 
zejścia śmiertelnego 

• oparzeniami skóry i wewnętrznych części ciała, do 
zwęglenia włącznie. 

 

 

Działanie bezpośrednie 

Bezpośrednio po rażeniu prądem, tzn. po przerwaniu 
przepływu prądu, może wystąpić wstrząs elektryczny, 
objawiający się:

- przerażeniem, 

- bladością, 

- drżeniem ciała lub kończyn, 

- nadmiernym wydzielaniem potu, 

- stanem apatii lub euforii. 

Może również wystąpić:

- obrzęk mózgu 

- i utrata przytomności, połączona z zatrzymaniem krążenia 
krwi i brakiem oddechu. 

Skutki te mogą się ujawnić także po pewnym czasie - od kilku 
minut do kilku miesięcy. 

 

 

Skutki rażenia prądem 

elektrycznym 

Skutki rażenia prądem elektrycznym zależą od: 

• rodzaju prądu, a więc czy jest to rażenie: prądem 
przemiennym o małej częstotliwości (15 -100Hz), prądem 
przemiennym o dużej częstotliwości, krótkotrwałymi, 
jednokierunkowymi impulsami prądowymi, prądem stałym,

• wartości napięcia i natężenia prądu rażeniowego oraz 
czasu jego przepływu,

• drogi przepływu prądu przez ciało człowieka,

• stanu psychofizycznego porażonego,

• czasu przepływu prądu rażenia, 

• temperatury i wilgotności skóry, 

• powierzchni styku z przewodnikiem, 

• siły docisku przewodnika do naskórka. 

 

 

OCHRONA 

PRZECIWPORAŻENIOWA 

W celu ochrony człowieka przed skutkami porażenia prądem 
elektrycznym są stosowane następujące środki ochrony 
przeciwporażeniowej: 

-  środki nietechniczne takie, jak: 

• popularyzacja sposobów i zasad bezpiecznego użytkowania 
energii elektrycznej,

• szkolenie wstępne i okresowe wszystkich pracowników 
użytkujących urządzenia elektryczne i obsługujących urządzenia 
elektryczne

• wymagania kwalifikacyjne dla pracowników obsługujących 
urządzenia elektryczne, 

• organizacja pracy (instrukcje eksploatacji urządzeń 
elektroenergetycznych, pisemne polecenia wykonywania prac)

• egzekwowanie przestrzegania reguł bezpieczeństwa, 

• badania okresowe, 

• szkolenie w zakresie udzielania pierwszej pomocy przy porażeniach. 

 

 

OCHRONA 

PRZECIWPORAŻENIOWA 

W celu ochrony człowieka przed skutkami porażenia prądem 
elektrycznym są stosowane następujące środki ochrony 
przeciwporażeniowej: 

-  środki techniczne takie, jak: 

• ochrona przed dotykiem bezpośrednim (ochrona podstawowa),

• ochrona przed dotykiem pośrednim (ochrona dodatkowa), 

• ochrona przed dotykiem bezpośrednim i pośrednim - 
realizowana przez zasilanie napięciem bezpiecznym, 

• sprzęt ochronny (w tym środki ochrony indywidualnej) – dla 
zastosowań, w których wyżej wymienione nie mogą być wykorzystane 
(np. przy naprawie urządzeń elektroenergetycznych). 

 

 

OCHRONA 

PRZECIWPORAŻENIOWA 

Urządzenia elektryczne, z punktu widzenia ochrony 
przeciwporażeniowej, dzieli się na cztery klasy ochronności: 0, I, II i 
III. 

Klasy ochronności urządzeń elektrycznych 
1 - izolacja podstawowa, 2 - części czynne urządzenia, 3 - izolacja 
dodatkowa, 
4 - przewód ochronny, 5 - przewody zasilające 

 

 

UWALNIANIE PORAŻONEGO SPOD 

DZIAŁANIA PRĄDU ELEKTRYCZNEGO I 

JEGO RATOWANIE 

Uwolnienie porażonego spod działania prądu elektrycznego o 
napięciu do 1 kV może się odbyć jedną z następujących metod: 

• przez wyłączenie napięcia zasilającego

• przez odciągnięcie porażonego od urządzeń będących pod 
napięciem przez odizolowanie porażonego, uniemożliwiające przepływ 
prądu przez jego ciało. 

Napięcie zasilające można wyłączyć poprzez: 

• otwarcie właściwego łącznika lub usunięcie wkładki topikowej

• przecięcie przewodów od strony zasilania za pomocą narzędzi z 
izolowanymi rękojeściami, z zastosowaniem środków chroniących 
przed skutkami łuku elektrycznego (nie wolno stosować tego sposobu 
w pomieszczeniach zagrożonych wybuchem) 

• zwarcie przewodów od strony zasilania - sposób ten należy 
stosować tylko w liniach napowietrznych. Zwarcia wykonuje się za 
pomocą odpowiedniej zarzutki metalowej wcześniej podłączonej do 
uziemionej konstrukcji (sposób stosowany przez wykwalifikowanych 
monterów). 

 

 

UWALNIANIE PORAŻONEGO SPOD 

DZIAŁANIA PRĄDU ELEKTRYCZNEGO I 

JEGO RATOWANIE 

Uwalniając porażonych spod działania prądu elektrycznego o 

napięciu do 1 kV, należy stosować następujący zasadniczy i 

dodatkowy sprzęt ochronny: 
- rękawice gumowe, 
- kalosze, 
- dywaniki, 
- drążki, itp. 

W razie braku sprzętu ochronnego można stosować jako materiał 

izolacyjny zastępczy: 
- suche drewno, 
- tworzywa sztuczne, 
- suche materiały tekstylne.

Nie wymaga się stosowania sprzętu ochronnego lub innych nie 

przewodzących materiałów tylko podczas wyłączania za pomocą 

łączników i bezpieczników. 

 

 

UWALNIANIE PORAŻONEGO SPOD 

DZIAŁANIA PRĄDU ELEKTRYCZNEGO I 

JEGO RATOWANIE 

Uwolnienia porażonych spod działania prądu elektrycznego o 

napięciu powyżej 1 kV, można dokonać poprzez: 
- wyłączenie napięcia zasilającego za pomocą wyłącznika (po tej 

czynności sprawdzić brak napięcia i rozładować urządzenie, 

zachowując wymagane środki ostrożności)
- odciągnięcie porażonego od urządzeń będących pod napięciem 

tylko za pomocą odpowiedniego sprzętu ochronnego (mogą to 

wykonać tylko wykwalifikowani elektrycy). 

 

 

UWALNIANIE PORAŻONEGO SPOD 

DZIAŁANIA PRĄDU ELEKTRYCZNEGO I 

JEGO RATOWANIE 

Bezpośrednio po uwolnieniu porażonego spod napięcia należy: 
- szybko zbadać go wstępnie, żeby ocenić: 

• czy ma świadomość (przytomny lub nieprzytomny), 

• czy oddycha i jak (zwolniony lub przyspieszony oddech 
świadczy o złym stanie porażonego - norma: 10 - 24 oddechy na 
minutę), 

• czy pracuje serce i zachowana jest wydolność krążenia 
(bezpośrednio osłuchać okolicę serca na klatce piersiowej oraz 
zbadać tętna na tętnicy szyjnej). Jeżeli porażony krwawi, trzeba 
zatrzymać krwawienie, zakładając opatrunek uciskowy, 

• czy nie jest uszkodzony odcinek szyjny kręgosłupa (po 
upadku z wysokości), 

- zdecydować, jaki ma być zakres doraźnej pomocy i sposób jej 
udzielenia. 

 

 

UWALNIANIE PORAŻONEGO SPOD 

DZIAŁANIA PRĄDU ELEKTRYCZNEGO I 

JEGO RATOWANIE 

Sposób ratowania zależy od stanu porażonego: 

• gdy jest przytomny, należy rozluźnić ubranie w okolicy szyi, klatki 
piersiowej i brzucha oraz ułożyć porażonego wygodnie na prawym 
boku. Należy wezwać lekarza, a jeżeli jest to niemożliwe, zaleca się 
przeniesienie lub przewiezienie porażonego do lekarza, 

• gdy jest nieprzytomny i oddycha, należy ułożyć go na prawym 
boku (nie wolno na plecach!), okryć np. kocem, wezwać lekarza i cały 
czas obserwować, gdyż może nastąpić zatrzymanie oddechu, 

• gdy jest nieprzytomny i nie oddycha, należy położyć go na 
plecach, porozpinać uciskające części garderoby, oczyścić jamę ustną 
z resztek jedzenia, zapewnić dopływ świeżego powietrza, rozpocząć 
sztuczne oddychanie i masaż serca, gdy nie jest wyczuwany puls, oraz 
wezwać pogotowie ratunkowe. 

Rażonego człowieka można jeszcze uratować, jeżeli udzieli mu się 
skutecznej pomocy przed upływem od 3 do 5 min, tzn. przed upływem 
czasu, jaki bez dopływu tlenu może przeżyć kora mózgowa.