Stres -  przyjaciel czy 
wróg ?
 Strategie adaptacyjno – 
obronne.

Katedra i Zakład 
Medycyny i Epidemiologii
Środowiskowej ŚAM w Zabrzu

Małgorzata Kruszelnicka
Monika Marsik

 

 

Definicja stresu wg. Hansa 
Selye

Stres jest nieswoistą reakcją 
organizmu
          na wszelkie stawiane mu  
                          „żądania”.

 

 

Czym jest strategia?

Strategia to sposób 
prowadzenia jakiś  działań,  
inaczej perspektywiczny plan 
działania.

 

 

 

U progu dorosłości, każdy ma 

 już swój repertuar typowych

 strategii radzenia sobie 

 ze stresem.

 

 

Radzenie sobie, czyli 

reagowanie na stres jest zwykle 

całą serią

 zachowań, ich sekwencji, 

procesem.

Czym jest adaptacja?

 

zmienianie lub modyfikowanie czegoś w 
taki sposób, by mogło funkcjonować w 
innych warunkach i służyć innym celom
 dostosowanie czegoś do istnienia w inny 
sposób , w innym charakterze

 

osłabianie reakcji na bodziec oddziałujący 

jednostajnie, bez wzmocnienia
 przystosowanie się do nowego otoczenia , 
sytuacji

 

 

DLACZEGO stres jest pierwotną 

reakcja     adaptacyjną ???

 

 gdyż oznacz wzrost aktywności i 

poziomu mobilizacji organizmu,ilekroc 

istnieje taka potrzeba 
 na poziomie fizjologicznym owa
„ nieswoista reakcja organizmu” 

oznacza pobudzenie autonomicznego 

układu nerwowego oraz tzw.osi 

podwzgórze - przysadka – kora 

nadnerczy

 

 

REAKCJA STRESOWA

POBUDZENIE KORY 
NADNERCZY

UWALNIANIE 
ADRENALINY 
I NORADRENALINY

UWALNIANIE 
GLIKOKORTYKOSTEROIDÓ
W
( KORTYZOLU)

PRZYSPIESZONE TĘTNO SERCA,
ODDECH, WZROST CIŚNIENIA 
KRWI

WZROST POZIOMU
CUKRU WE KRWI

WIĘKSZA DOSTĘPNOŚĆ ENERGII
W GOTOWOŚĆI DO REAKCJI NA 
BODZIEC

BODZIEC

POBUDZENIE WSPÓŁCZULNEGO 
UKŁADU NERWOWEGO I 
RDZENIA NADNERCZY

 

 

Czym jest natomiast 
obrona?

-Jest to odpieranie ataku 

na kogoś lub na coś

- stanowi zabezpieczenie, 

ochronę przed czymś

 

 

Biochemiczny mechanizm reakcji na stresor 
,pełnił funkcję obronną u człowieka 
pierwotnego, gdyż pobudzał do walki w 
sytuacjach bezpośredniego zagrożenia 
życia.

Wraz z rozwojem cywilizacji zmienił 

się charakter oddziałujących na 

człowieka stresorów oraz nastąpiło 

ich znaczne nagromadzenie.

 

 

Nie mogąc rozładować reakcji 
stresowej człowiek ponosi 
negatywne konsekwencje nadmiaru 
uwalnianych hormonów stresowych.

 

 

Zazwyczaj w obliczu sytuacji 
stresowej ludzie:

- koncentrują się na problemie

-  

koncentrują się na rozładowaniu 

emocji
- podejmują działania unikowe

 

 

Umiejętność odreagowania 
sytuacji stresowych jest niezwykle 
cenna, choć trudna do zdobycia.

 

 

Możliwe jest 

jednak 

udoskonalanie 

metod radzenia 

sobie ze stresem, 

choć wymaga to 

trochę wysiłku i 

czasu.

 

 

W procesie radzenia sobie ze stresem 
człowiek wykorzystuje wiele zasobów 
zarówno osobistych wewnętrznych 
jak i zewnętrznych.

 

 

Strategia radzenia sobie ze 
stresem

Zasób 
wewnętrzny

                      

Umożliwiająca zmianę odbioru

               sytuacji stresowej

Zapewniająca dostęp do konkretnych 

Metod działania

Kontrola psychologiczna pozwalająca

Zmniejszyć poczucie bezradności

 

 

Cechy osobowości takie jak :

- optymizm

- obraz siebie

- wrogość wobec otoczenia

MODELUJĄ SKUTKI STRESU

 

 

Strategia radzenia sobie ze 
stresem

Zasób zewnętrzny

aromatoterapia

muzykoterapia

wizualizacja

ZASÓB ZEWNĘTRZNY

 

 

Stres może wyrządzić nam 
wiele szkody.       
Może nie tylko 
przeszkadzać w realizacji 
planów życiowych, ale i 
zachwiać naszym życiem.

 

 

Należy jednak pamiętać ,iż 

stres może być ważnym 

czynnikiem mobilizującym, 

prorozwojowym, zarówno w 

sferze zdrowia 

somatycznego jak i w sferze 

szeroko rozumianego 

zdrowia psychicznego.

 

 

Według twórcy teorii stresu – 

 Hansa Selye

Niemal każda czynność 

wywołuje stres, ale to 

osobowość człowieka 

nadaje jej znaczenie, 

które może być 

pozytywne lub negatywne

 

 

 STRESOR

REAKCJA 
STRESOWA

REAKCJA 
OBRONNA

STRATEGIA PASYWNA

STRATEGIA 
AKTYWNA
        walka i ucieczka

STRES PRZEWLEKŁY

STRES 
OSTRY

 

 

ZDOLNOŚĆ DO 

PRZETRWANIA JEST 

PRAWDOPODOBNIE 

NAJBARDZIEJ 

ZNAMIENNĄ CECHĄ 

CHARAKTERYZUJĄCĄ 

ŻYCIE.

 

 

Jakkolwiek żądanie zostaje nam postawione, to 

na nasze postępowanie składają się kolejno 

następujące zachowania

1. Początkowa alarmowa reakcja 

zaskoczenia i niepokoju z powodu 

naszego niedoświadczenia w 

konfrontacji z nową sytuacją

2. Stadium odporności ,kiedy 

nauczyliśmy się skutecznie i bez 

nadmiernych zaburzeń radzić sobie 

ze stojącym  przed nami zadaniem

3. Stadium wyczerpania, zużycia 

zapasów energii, prowadzące do 

zmęczenia

 

 

ANALOGIA

REAKCJA 
ALARMOWA

REAKCJA 
ODPORNOŚCI

REAKCJA 
WYCZERPANIA

Chwiejność 
dzieciństwa
z jego brakiem 
doświadczenia

Trwała odporność
wieku dojrzałego

Końcowe 
wyczerpanie
starości i śmierci

 

 

Badania 

potwierdzają, że 

efekty stresu w 

dużej mierze zależą 

od doboru strategii 

radzenia sobie w 

danej sytuacji 

stresowej.

 

 

Ze stresem należy 

sobie radzić , ucząc 

się łagodzić i skracać 

jego skutki, gdyż 

stawka jest wysoka- 

NASZE ZDROWIE I 

DOBRE 

SAMOPOCZUCIE

 

 

LITERATURA

- Skrypt z medycyny i epidemiologii  

środowiskowej  pod. red. Jadwigi 

Jośko   wyd. ŚAM Katowice 2005r. 

- Psychologia w medycynie – Peter 

Salmon

    gdańskie wyd. Psychologiczne 

Gdańsk   2002r.

 - Stres okiełznany- H.Selye PIW, 

Warszawa 1997r.

DZIĘKUJEMY ZA 
       UWAGĘ