Metoda wczesnej diagnostyki (vojta, NDT 

Bobath, wzorce Prechtla)

Rozpoznanie zaburzeń rozwoju w pierwszych miesiącach 

życia

    dziecka może nastręczać znacznych trudności, dlatego 

ważny jest
wywiad ciążowo – porodowy i obserwacja pierwszych 
tygodni życia ( zaburzenia snu, karmienia, trudności w 
ubieraniu i noszeniu dziecka.)

Zaburzenia w rozwoju ruchowym mogą objawiać się 

nieprawidłowym napięciem mięśni i ułożeniem ciała oraz 
nieprawidłowym nasileniem i wygaszaniem odruchów.

Ważne, aby nie skupiać się tylko na jednej nieprawidłowości 

i sprawdzić, czy występują one we wszystkich pozycjach i 
jaki jest ich związek z emocjami dziecka.

Wczesne rozpoznanie dysfunkcji 

psychoruchowych pozwala na szybkie 
wprowadzenie stymulacji rozwojowej  i 
funkcjonalnej. 

Wykrycie zaburzeń rozwoju w wieku 

niemowlęcym wymaga użycia odpowiednich 
metod badawczych, wykorzystujących 
występowanie odruchów i reakcji 
specyficznych dla danego wieku dziecka.

Opracowana przez Vaclava Vojtę w 1988 – 

neuropediatrę czeskiego.

Zwrócił on uwagę, że rozwój motoryczny 

zdrowych niemowląt przebiega równolegle z 

rozwojem posturalnym, a wrodzone wzorce 

motoryczne i posturalne rozwijają się po 

urodzeniu w ściśle określonej kolejności i czasie. 

Metoda ta nawiązuje do automatyzmu pełzania 

występującego u noworodka. Vojta uważa tę 

czynność za kluczową dla dalszych etapów 

rozwoju lokomocji, a jego wieloletnie obserwacje 

wskazują, iż ontogeneza motoryczna przebiega 

równolegle do ontogenezy posturalnej.

Dotyczy głównie niemowląt z grupy ryzyka i 

podstawowym jego zadaniem jest zapobieganie 
rozwojowi zespołu mózgowego porażenia 
dziecięcego.

Metoda ta polega na proprioceptywnej stymulacji 

stref wyzwalania znajdujących się na ciele 
niemowlęcia i wywoływaniu odpowiedzi 
odruchowej w postaci kompleksów odruchowych, 
składających się z wielu elementów. Poszczególne 
elementy tej odpowiedzi są identyczne z wzorcami 
spontanicznej motoryki zdrowego dziecka.

Składa się z 3 części:

1.

Ocena odruchów prymitywnych i 
automatyzmów noworodkowych.

2.

Ocena reaktywności posturalnej, tj. 
automatycznej umiejętności kontroli ciała w 
przestrzeni za pomocą siedmiu prób.

3.

Ocena prawidłowego rozwoju niemowlęcia i 
jego motoryki spontanicznej.

Odruchy skórne:
- Odruch chwytny dłoni (norma – 6 m.ż) i stóp (norma – 

9 m.ż)

- Odruch Galanta (4 m.ż)

Odruch wyprostny:
-Odruch nadłonowy (3 m.ż)
-Odruch skrzyżowany (3 m.ż)
-Podparcie (2-3 m.ż)
-Noworodkowy automatyzm chodu (3 m.ż)

Odruchy ustno- twarzowe:
-odruch Babkina (6 tydzień życia)
-odruch ssania (3-4 m.ż)
-odruch z warg i kątów ust (zanika w 3-4 m.ż)
-odruch akustyczno-twarzowy (od 10 dnia 

życia)

-odruch optyczno-twarzowy (od 3 m.ż)

1. Próba trakcyjna  lub podciągania za rączki w 

modyfikacji Vojty -> ocena ułożenia głowy i 
kończyn dolnych

2. Próba zawieszenia poziomego (wg Landaua)-> 

obserwacja utrzymania głowy i kręgosłupa, 
ułożenia kończyn dolnych i górnych

3. Próba zawieszenia pachowego  -> ocena ułożenia 

kończyn dolnych

4. Próba wychylenia bocznego (wg Vojty)-> ocena 

ułożenia górnoleżącego stawu barkowego 
ramienia ręki, ułożenie tułowia i górnoleżącej 
kończyny dolnej

5. Próba poziomego zawieszenia (wg Collis)-> 

obserwacja dolnoleżących kończyn górnych i dolnych 

oraz ułożenie głowy

6. Próba pionowego zawieszenia (wg Peipera-Isberta)-> 

ocena ułożenia głory, kręgosłupa, obręczy barkowej, 

kończyn górnych i dłoni

7. Próba pionowego zawieszenia (wg Collis)-> 

każdorazowa ocena wolnej kończyny dolnej prawej i 

lewej.

Próby te, wykonywane są w ściśle określonej kolejności 

w celu uzyskania właściwej oceny jakościowej i 

ilościowej automatycznego sterowania położeniem 

ciała w przestrzeni.

* Poprawną technikę badania
* Skrupulatną obserwację i opis przebiegających 

reakcji dziecka na zmianę położenia ciała

* Idealną znajomość motoryki spontanicznej 

dziecka stosownej dla wieku

* Umiejętność analizowania uzyskanej 

odpowiedzi na prowokację w odniesieniu do 
wzorca idealnego i uchwycenia 
nieprawidłowych wzorców częściowych. 



Początki tej metody sięgają lat czterdziestych XX 
wieku, twórcami byli Berta i i Karel Bobath.



Metoda ta była kilkakrotnie modyfikowana, a 
następnie została wzbogacona o wczesną 
diagnostykę przez Elizabeth Koening i Mery 
Quinton.



Usprawnianie metodą Bobathów polega na 
nauczeniu dziecka ruchów zbliżonych do 
prawidłowych, które są funkcjonalne i niezbędne 
do samodzielnego życia przez wykorzystanie 
wzorców posturalnych i motorycznych

-przygotowanie do ruchu (utrzymanie pełnego 

zakresu ruchów w stawach, zapobieganie 

przykurczom i deformacjom, przygotowanie 

sensoryczne)

-normalizację napięcia posturalnego
-hamowanie nieprawidłowej aktywności odruchowej
-torowanie automatycznych reakcji nastawczych – 

reakcji równoważnych (poprzez manipulację 

punktami kluczowymi

-ułatwianie wykształcenia prawidłowych wzorców 

funkcjonalnych

Głównym punktem w koncepcji NDT Bobath 

jest obserwacja tego, co dziecko jest w stanie 
wykonać, a czego nie potrafi. Usprawnianie 
jest terapią funkcjonalną i koncentruje się 
m.in. na:

-budowaniu liniowości
-utrzymaniu dynamicznej kontroli postawy
-rozwoju aktywności wraz z poprawą jakości 

oraz koordynacji wzorców ruchu

-rozwijaniu koordynacji ruchowej

Prowadzi ćwiczenia układając swoje ręce na 

punktach kontroli ruchu, torując liniowość, 

stabilizując poszczególne funkcje ciała oraz 

inicjując ruch. 

Stosuje się wiele technik stymulacji czuciowej i 

proprioceptywnej (tapping, placing, rotacja, 

trakcja, pressure, utrzymywanie i przenoszenie 

ciężaru ciała) oraz wspomagania (układanie na 

brzuchu, boku i plecach, nauka obrotów, pełzania, 

siedzenia).

W metodzie ważne są strefy wspomagania: za 

głowę, za obręcz barkową i za obręcz miedniczą.

Wszystkie techniki stosowane w tej metodzie 

polegają na tym, że w trakcie aktywności 
ruchowej dziecka, terapeuta swoimi rękoma 
stale dostosowuje układ posturalny do wzorca 
ruchowego, kontrolując z zewnątrz jego 
przebieg. Daje to dziecku możliwość 
poruszania się w zakresie, kierunku czy tempie 
przedtem nieosiągalnym, a więc w obszarze 
dla niego nierozpoznanym sensorycznie. Dla 
osiągnięcia nowych umiejętności można 
wykorzystać tylko to, co się wcześniej 
doświadczyło.

Nie zawiera gotowego zestawu ćwiczeń. Strategia 

postępowania usprawniającego oparta jest na 
wnikliwej analizie problemu klinicznego, precyzyjnej 
ocenie, zarówno rozwoju psychomotorycznego jak i 
potencjału rehabilitacyjnego. Podstawowym celem 
usprawniania neurorozwojowego jest wykształcenie 
prawidłowego mechanizmu antygrawitacyjnego w 
oparciu o prawidłowe odruchy postawy, 
umożliwiające najpierw zdobycie i rozwój 
prawidłowych wzorców posturalnych, motorycznych, 
a następnie właściwe przystosowanie ich do 
czynności funkcjonalnych życia codziennego.

Musi wybiegać poza testowanie różnych odruchów postawy 

w różnych pozycjach. Bardziej cenna dla celów 

diagnostycznych i prognostycznych jest obserwacja pod 

kątem:

-hamowania wpływu aktywności odruchów prymitywnych i 

tonicznych

-stopniowej dominacji wpływu reakcji nastawczych i 

równoważnych

-rozdzielenia globalnych synergii mięśniowych oraz ich 

funkcjonalnej selekcji

-aktywności antygrawitacyjnej
-sposobu, w jaki wzorce ruchowe i posturalne są ze sobą 

połączone, jak są używane w spontanicznej aktywności, a 

przede wszystkim, jak przystosowują się do warunków 

zewnętrznych oraz jak są wykorzystywane dla celów 

funkcjonalnych

* Metoda oceny ruchów globalnych wg Prechtla, 

austriackiego neurologa dziecięcego, 
opracowana w 1990 roku

* Stanowi uzupełnienie badania neurologicznego
* Jest prostą, nieinwazyjną, obiektywną i szybką 

metodą całościowej oceny niemowlęcia

* Daje ona możliwość wczesnego stwierdzenia 

istniejących nieprawidłowości

* Odgrywa ważną rolę w prognozowaniu 

przyszłego rozwoju psychoruchowego dziecka

Wyodrębnia 3 okresy rozwoju w zakresie 

wzorca ruchu globalnego od 36 do 58 
tygodnia życia i wskazuje na ruchy 
odbiegające od normy (ruch drżący, 
trzepoczący, chaotyczny, sztywny, 
hipokinezja).

Prawidłowe globalne wzorce ruchu są to ruchy 

obejmujące całe ciało, w które wkomponowane 
są również ruchy rotacji. Przez to, że są one 
uogólnione i trwają długo, można je łatwo 
obserwować. Wystąpienie ich w prawidłowej 
postaci jest niezbędne dla powstania ruchów 
dowolnych, manipulacji i umiejętności 
przezwyciężania sił grawitacji.

Zaburzenia w zakresie ruchów globalnych 

powodują, że wzorce ruchowe występujące 
później nie rozwijają się lub są złej jakości.

Nieprawidłowe formy ruchów globalnych 

przejawiają się jako ubogi repertuar 
globalnych wzorców ruchów. Mają również złą 
synchronizację, są sztywne, szarpane, brak 
im płynności, lekkości i może im towarzyszyć 
wzmożone napięcie mięśniowe.

Chaotyczne globalne wzorce ruchów prezentują 

dużą amplitudę ruchów wszystkich części 
ciała.

Zaproponowana przez Prechtla wczesna 

obserwacja i i ocena ruchów dziecka jest 
jedną z najdokładniejszych metod 
wykrywających nieprawidłowości w rozwoju 
dziecka, zaletą tej metody jest jej 
nieinwazyjność, ponadto jest bezbolesna i 
bezstresowa dla dziecka, a co najważniejsze 
skuteczna w 98% Pomaga ona również przy 
ustalaniu wskazań do podjęcia usprawniania, 
co jest tzw. zapobieganiem wtórnym. 
Badaniu poddane mogą zostać maluchy od 
urodzenia do końca piątego miesiąca życia. 

Aby ocenić jakość prezentowanych globalnych 

wzorców ruchu, prof. Prechtl nagrywał na 
taśmie wideo zachowania małych dzieci 
(wcześniaków, noworodków i niemowląt we 
wczesnym okresie ich życia), a następnie 
przeprowadzał dokładną analizę 
spontanicznych wzorców ruchu.

Ta szybka i nie uciążliwa metoda pozwala 

określić, czy sposób w jaki porusza się 
dziecko w określonym dla niego wieku, jest 
prawidłowy czy nieprawidłowy.

1.Dytrych G. ,,Metody usprawniania dzieci z zespołem Downa’’, 

Rehabilitacja w praktyce, 2011, 6, wyd. ELAMED

2.Górnicki B., Dębiec B. ,,Vademecum Pediatrii’’, wyd. PZWL, Warszawa 

1993

3.Kiwierski J. ,,Rehabilitacja medyczna’’, wyd. PZWL, Warszawa 2007
4.Olszewski J. ,,Fizjoterapia w wybranych dziedzinach medycyny’’ wyd. 

PZWL, Warszawa 2011

5.Sadowska L. ,,Neurokinezjologiczna diagnostyka i terapia dzieci z 

zaburzeniami rozwoju psychoruchowego.’’ Wyd. AWF Wrocław, 2001

6. Sadowska L. ,,Rehabilitacja w wieku rozwojowym’’ w: Kwolek A. 

,,Rehabilitacja medyczna’’ , Tom. II, wyd. Urban & Partner, Wrocław 

2007

7. Teckin J.S. ,,Fizjoterapia pediatryczna’’ wyd. PZWL, Warszawa 1996
8.http://www.logopedia.pl/index.php?

option=com_content&task=view&id=947&Itemid=72 (9.05.2012)

9. 

http://szwiling.com/dla-profesjonalistow/artykuly/metoda-prechtla/

 

(9.05.2012)