Syllabus

                    

  Prawo Międzynarodowe 

Publiczne 

PMP

Semestr letni

• rok akademicki 2010/2011

            

Metoda nauczania

prezentacja 

• poglądów piśmiennictwa 
• orzecznictwa 
• z zakresu prawa międzynarodowego 

publicznego

Cel przedmiotu

student zdobywa wiedzę  dotyczącą 

• czynników oddziaływujących na relacje 

prawne między państwami, organizacjami 

międzynarodowymi i narodami

słuchacze uzyskuje podstawowe informacje 

• znajdujące zastosowanie w pracy 

wymagającej znajomości prawa 

międzynarodowego i mechanizmów 

prawnej współpracy w ramach istniejącej 

społeczności międzynarodowej

Zakres przedmiotowy zajęć

• Źródła prawa międzynarodowego
• Podmioty prawa międzynarodowego
• Organizacje międzynarodowe
• Prawo traktatów
• Prawo dyplomatyczne i konsularne
• Prawo morza
• Prawo lotnicze i kosmiczne
• Odpowiedzialność międzynarodowa państw
• Rozstrzyganie sporów międzynarodowych

Zagadnienia wstępne 

• zarys rozwoju prawa międzynarodowego

• pojęcie prawa międzynarodowego 

• funkcje prawa międzynarodowego

• prawo międzynarodowe a prawo 

wewnętrzne; miejsce prawa 

międzynarodowego w krajowym porządku 

prawnym

• miejsce prawa międzynarodowego w 

polskim porządku prawnym 

• cechy współczesnego procesu tworzenia 

PM 

 

prawo międzynarodowe publiczne 

stanowią normy regulujące 

• stosunki międzynarodowe 
• oraz wzajemne stosunki między 

państwami a innymi podmiotami i 
organizacjami międzynarodowymi 

• oraz innymi uczestnikami stosunków 

międzynarodowych mającymi zdolność do 
działania w stosunkach międzynarodowych

prawo międzynarodowe prywatne

nie jest prawem międzynarodowym, ale prawem 
wewnętrznym różnych państw

Źródła prawa prywatnego mają charakter 
Wewnętrzny

są to ustawy o prawie prywatnym międzynarodowym, 
kodeksy cywilne i handlowe, rozrzucone ustawy itp.

w przeciwieństwie do prawa publicznego

Zasłużeni naukowcy

Hugo von Grot holenderski prawnik

jest nazywany ojcem prawa narodów

napisał: „trzy księgi o prawie wojny i pokoju” 

w 1625r w którym określił zakres prawa 
międzynarodowego, pisał o prawie morza, 
prawie dyplomatycznym

• w 1609r powstało  dzieło „O prawie łupów” 

gdzie w rozdz. 11 „o wolności mórz” napisał, 
że morze jest otwarte dla wszystkich

• uważał że nie można zawłaszczyć żadnych 

szlaków morskich

Funkcja PMP

Regulowanie stosunków 

zewnątrzpaństwowych

• ustala ogólne zasady postępowania państw 

we wzajemnych stosunkach

• ustala reguł postępowania na obszarach nie 

takich jak morze pełne, przestrzeń kosmiczna

• podlegających niczyjej suwerenności
• reguluje stosunki między państwami 

udzielenie pomocy gospodarczej, wojskowej

• ustala formy wzajemnych stosunków 

dyplomatycznych i konsularnych

• reguluje sprawy zasięgu władzy terytorialnej 

poszczególnych państw

Źródłami pmp są

przeważnie umowy międzynarodowe
zwyczaje i uchwały 
prawotwórcze organizacji 

międzynarodowych 

osobno omówiono art. 38 MTS

Normy bezwzględnie obowiązujące

Ius cogens

są powszechnie zaakceptowane przez społeczność 
międzynarodową.

3 typy norm ius cogens

• zakaz niewolnictwa
• zakaz dyskryminacji rasowej
• zakaz ludobójstwa

wyrok MTS z 1970r w sprawie statku 

„Barcelona” Barcelona Traction

we współczesnym PMP zobowiązania te 

(erga 

omnes-) wynikają 
• np. z postawienia poza prawem aktów 

agresji i ludobójstwa, 

• a także zasad i norm dotyczących praw 

fundamentalnych jednostki ludzkiej 
włączając w to ochronę przed 
niewolnictwem i dyskryminacją rasową

funkcje prawa międzynarodowego 

określa 

sytuację państwa w społeczności 

międzynarodowej

zasady postępowania państw w wzajemnych 

stosunkach

reguluje konkretne stosunki między państwami

ustala 

formy wzajemnych stosunków
zasięg terytorialny władzy poszczególnych 

państw

reguły postępowania na terenach niczyich res 

nullas

prawo międzynarodowe 

a prawo wewnętrzne 

teoria 

• dualizmu
•  
• monizmu

teoria dualizmu

przyjmują że PMP i  prawo wewnętrzne 

• stanowią zupełnie niezależnymi systemami 

prawa, 

• które nie mają punktów stycznych, 
• żeby PMP było używane wewnątrz państwa 

należy je przekształcić w normy prawa 

wewnętrznego 

Teoria monizmu

twierdzą, że PMP i prawo wewnętrzne 

• tworzą jeden spójny system prawny, 
• przyjmują, że hierarchicznie PMP jest 

podporządkowane prawu wewnętrznemu

Kelsenowska szkoła prawa 
uznaje prawo wewnętrzne za pochodne 

PMP

uważając je za suwerenne

Źródła prawa międzynarodowego 

• Klasyfikacja źródeł - art. 38 Statutu MTS 
 

•  prawo traktatów

• prawo zwyczajowe 

• Źródła pozostałe

Prawo zwyczajowe 

właściwości praktyki oraz intensywność 

praktyki

• konstrukcja „persistent objector”; 
• istota opinio iuris oraz przejawy
• traktat a zwyczaj powszechny 

Prawo traktatów

Konwencja Wiedeńska z 1969r.

• zawarcie umowy 
• kompetencja traktatowa w zapisach 

Konstytucji RP

• etapy zawierania umowy
• rejestracja umów
• zastrzeżenia
• ważność umowy 
• stosowanie umów (w czasie, w przestrzeni) 
• umowy a państwa trzecie, interpretacja 

umów

Sprawy rozpatrywane przez MTS

• The Paquette Habana Case ICJ (1900)

• The Case o the S.S. Lotus ICH (1927)

• North Sea Continental Shelf Cases ICJ (1969)

• Asylum Case ICJ (1950)

• Anglo-Norwegian Fisheries Case ICJ (1951)

• Case Concerning  the Gabcikovo-Nagymaros Project ICJ 

(1955)

Państwo jako podmiot prawa 

międzynarodowego

• Znamiona państwowości; suwerenność / zasada 

suwerennej równości; prawa zasadnicze / prawa 

nabyte; 

• Kompetencje/jurysdykcja państwa – kompetencja 

terytorialna (realizowana na terytorium państwa / 

poza własnym terytorium), kompetencja 

personalna; inne, obok terytorialnej i personalnej 

kryteria (zasady) konfigurowania 

kompetencji/jurysdykcji; 

• Powstanie państwa i przekształcenia jakim 

podlega: sposoby powstania i upadku państw; 

sposoby nabycia terytorium, sukcesja państw, 

uznanie 

Prawo dyplomatyczne i konsularne 

relacje dyplomatyczne

• prawo legacji
• ustanowienie i zerwanie stosunków 

dyplomatycznych

• immunitety i przywileje dyplomatyczne

relacje konsularne 

• ustanowienie misji konsularnej
•  immunitety i przywileje konsularne

Sprawy rozpatrywane przez MTS

• In re P. (Diplomatic Immunity: Jurisdiction) [1998] 

1 F.L.R. 1026 (Fam. and C.A.)

• United States Diplomatic and Consular Staff in 

Tehran (US v. Iran) Merits, 1980 ICJ Reports 3

• United States Diplomatic and Consular Staff (USA 

v. Iran) 1982 ICJ Reports

Prawo międzynarodowe handlowe

• Przedmiot i zakres międzynarodowego prawa 

handlowego. 

• Kompleksowy charakter międzynarodowego 

prawa handlowego i jego źródła. 

• Międzynarodowe prawo handlowe a prawo 

zwyczajowe i precedensowe. 

• Podmioty transakcji międzynarodowych. 

• Spółki handlowe i ich rodzaje. 

• Specyficzne rodzaje spółek kapitałowych. 

• Przedsiębiorstwa spółdzielcze i ich cechy. 

• Rejestr, firma i znak towarowy. 

• Transakcje międzynarodowe i arbitraż handlowy

prawo morza

• Międzynarodowe prawo morza a prawo morskie. 
• Źródła prawa morza i jego kodyfikacja. 
• Status prawny obszarów morskich i ich 

delimitacja. Morskie badania naukowe i ich 
uwarunkowania prawne.

• Ochrona środowiska morskiego. 
• Bezpieczeństwo żeglugi morskiej. 
• Obecność wojskowa państw na morzach

. 

organizacje międzynarodowe 

• Organizacje międzyrządowe są tworzone przez 

państwa i działają na podstawie umów 
międzynarodowych 

• Organizacje pozarządowe nie działają na 

podstawie umów międzynarodowych, 

• lecz na podstawie porozumień nieformalnych lub 

o charakterze wewnątrzprawnym

• Organy organizacji i jej uchwały 

prawo lotnicze i kosmiczne

• Międzynarodowe prawo lotnicze a prawo kosmiczne 

(ang. outer space) 

• Pojęcie przestrzeni kosmicznej, koncepcje jej 

delimitacji i proponowane unormowania. Doktryna 

wspólnego dziedzictwa ludzkości a prace 

kodyfikacyjne ONZ. 

• Źródła prawa kosmicznego. 
• Zakres jurysdykcji państw w przestrzeni kosmicznej i 

na ciałach niebieskich. 

• Wolność kosmosu dla celów pokojowych. 

Użytkowanie kosmosu dla celów wojskowych. 

• Międzynarodowa kontrola przestrzeni kosmicznej i 

zasady odpowiedzialności międzynarodowej. 

kontraktowa i deliktowa 

odpowiedzialność państw 

zasady ogólne

• przypisanie czynu państwu czynu
• odpowiedzialność obiektywna i wymóg 

posiadania interesu prawnego 

problem actio popularis w prawie 

międzynarodowym

szkoda i wina

• przestępstwa i delikty międzynarodowe
• obowiązek kompensacyjny 
• sposoby naprawienia skutków naruszenia 

Dyplomatyczne i sądowe metody 

rozstrzygania sporów międzynarodowych

Środki odwetowe
Retorsje 

• działalność odwetowa, jaka podejmuje jedno 

państwo, w odpowiedzi na sprzeczne z jego 

interesami lub nieprzyjazne działanie drugiego 

państwa, takimi samymi lub podobnymi 

środkami

Represalia 

 

• działalność odwetowa, jaki jedno państwo 

podejmuje w odpowiedzi na bezprawną 

działalność drugiego państwa, takimi samymi 

środkami 

Sprawy rozstrzygane przez MTS

• Guinea v. Mine, Swiss Office of Poursuiters 

for Debts and Bankruptcy, 

ILM 1987 nr 26, s. 

382, 

• Benevenutiand Bonfant c.  du 

Gouvernement Republique du Congo 

ILM 

1981 nr 20, s. 878

Guinea v. Mine, Swiss Office of Poursuiters 

for Debts and Bankruptcy

w sprawie tej przeciwko Gwinei 

• powód uzyskał zajęcie majątku pozwanej 

strony na terytorium Szwajcarii 

• Trybunał wezwał powoda do zaprzestania 

tego postępowania przed sadem krajowym

• Na tej podstawie władze Szwajcarii 

zaprzestały egzekucji

w podobnej sytuacji francuski SN 

Cour de Cassation

• unieważniając wyrok zadu apelacyjnego w 

Rennes, 

• stwierdził, że postanowienia dotyczące 

Trybunału Arbitrażowego 

• nie stoją na przeszkodzie powoda w 

postępowaniu egzekucyjnym przeciwko 
obcemu państwu we Francji

Międzynarodowe konflikty zbrojne 

prawo do obrony 

ius ad bellum

• prawo wojenne 
• Konwencja haska z 1907 
• art. 12(1) Umowy Ligi Narodów
• używanie siły w relacjach 

międzypaństwowych i limitacja jej użycia 

• prawo do obrony 

preventive self-defence

Sprawy rozpatrywane przez MTS

• Nicaragua v. USA ICJ Reports 1986

• Corfu Channel Case, ICJ Reports 1994

Nicaragua v. USA ICJ Reports 1986

• MTS zajmował się relację reguł 

dotyczących tego samego przedmiotu 

normowanych traktatem (umową) i 

powszechnym prawem zwyczajowym

• Chodziło o zasadę formułującą zakaz 

interwencji (ingerencji) w sprawy 

wewnętrzne drugiego państwa 

• oraz zasadę zakazującą użycia siły lub 

groźby użycia siły przeciwko całości 

terytorialnej lub niepodległości państwa

Źródła prawa międzynarodowego 

i materiały do studiowania

• Konwencja wiedeńska o prawie traktatów z 

dnia 23.05.1969 r.

Dz. U. 90.74.439-zał. - weszła w życie dnia 

01.08.1990 r.

• Konwencja wiedeńska o prawie traktatów 

między państwami a organizacjami 

międzynarodowymi lub organizacjami 

międzynarodowymi z dnia 21.03.1986 r

Organizacja Narodów Zjednoczonych 

United Nations

• Narody Zjednoczone
•

Karta Narodów Zjednoczonych

•  

Statut Międzynarodowego Trybunału 
Sprawiedliwości 

Prawo traktatów

 

• Konwencja wiedeńska o prawie traktatów, 

23.05.1969

• Konwencja o prawie traktatów między 

państwami a organizacjami 
międzynarodowymi lub organizacjami 
międzynarodowymi, Wiedeń 21.03.1969 

• Konstytucja Rzeczpospolitej Polski 

art. 87-94 Konstytucji - źródła prawa

międzynarodowa odpowiedzialność 

państwa

• UN GA Res 56/83 "Międzynarodowa 

odpowiedzialność państw" z dnia 

28.01.2002 r.

• Konwencja wiedeńska o odpowiedzialności 

cywilnej za szkodę jądrową

z dnia 21.05.1963 r. - Dz. U. 90.63.370 weszła w życie 
dnia 23.04.1990 r.

• Umowa między Rządem Republiki 

Federalnej Niemiec a Rządem Stanów 

Zjednoczonych Ameryki Północnej o 

Fundacji „Pamięć, Odpowiedzialność i 

Przyszłość” z dnia 17.07.2000 r

.

prawo morza 

law of sea

Konwencje genewskie o prawie morza - 29.4.1958 
Konwencje o morzu terytorialnym i strefie 

przyległej z dnia 29.04.1958 r

Konwencja ONZ o prawie morza, Montego Bay 
10.12.1982  

Aneks nr 6 do Konwencji stanowi Statut 
Międzynarodowego Trybunału Prawa Morza 

Konwencja o morzy pełnym z dnia 29.04.1958 r. – 

Dz. U. 63.33.187. – weszła w życie dnia 30.09.1962 r

Konwencja o szelfie kontynentalnym dnia 
29.04.1958 r. 

 Dz. U. 64.28.179, weszła w życie dnia 10.06.1964 r.

prawo lotnicze kosmiczne i 

telekomunikacyjne

• Konwencja o międzynarodowej żegludze 

powietrznej, Chicago 7.12.1944r.

• Traktat o zasadach określających 

działalność państw w zakresie badania i 

wykorzystania przestrzeni kosmicznej, 

Londyn- Moskwa-Waszyngton 27.01.1967r.

• Konwencja o odpowiedzialności 

międzynarodowej za szkody wyrządzone 

przez statki kosmiczne, Londyn-Moskwa - 

Waszyngton 29.03.1972r.

państwa jako podmioty prawa 

międzynarodowego publicznego, terytorium 

państwa, jurysdykcja, obywatelstwo

Konwencja w sprawie zredukowania i 
wyeliminowania  przypadków bezpaństwowości, 
Nowy Jork 28.08.1961
Konwencja europejska o immunitecie państwa z 
dnia  16.05.1972 r.
Traktat między Rzeczypospolitą Polską a 
Federacją  Rosyjską o przyjaznej i dobro 
sąsiedzkiej współpracy z dnia  22.05.1992 

r. - Dz. U. 93.61.291 - wszedł w życie dnia  08.05.1993 

r

.

prawo międzynarodowe prywatne 

• Ustawa z dnia 12 listopada 1965 r. - Prawo 

prywatne międzynarodowe

• Konwencja o jurysdykcji i wykonywaniu 

orzeczeń sądowych w sprawach cywilnych i 

handlowych, Lugano 16.9.1988 

• Konwencja ONZ w sprawie międzynarodowej 

sprzedaży towarów, Wiedeń 1980 

• Konwencja o uznawaniu i wykonywaniu 

zagranicznych orzeczeń arbitrażowych, Nowy 

Jork 1958 

• Prawo modelowe UNCITRAL-u w sprawie 

międzynarodowego arbitrażu handlowego, 

1985 

Literatura podstawowa

Bierzanek R., Symonides J., Prawo międzynarodowe 

publiczne, Warszawa 2005

Czapliński W., Wyrozumska A., Prawo 

Międzynarodowe Publiczne. Zagadnienia 

systemowe, Wydawnictwo Beck, Warszawa 

2007

Doliwa-Klepacki Z. /red./, Encyklopedia organizacji 

międzynarodowych, Warszawa 1997

Flemining M. /red./, Międzynarodowe prawo 

konfliktów zbrojnych, Warszawa 1991

Gilas J., Prawo międzynarodowe, Toruń 1999
S. Sawicki, Góralczyk W., Prawo Międzynarodowe 

Publiczne w zarysie, Warszawa, PWN 2009

Zalecana literatura obcojęzyczna 

z zakresu prawa międzynarodowego

 

• Brownlie I., Principles of Public International Law, 

6th ed. Oxford Oxford University Press 2003

• Henkin L., International Law; Politics and values, 

Martinus Nijhoff Publishers 1995

• Herdegen M., Vőlkerrecht, C.H. Beck München 

2004

• Jennings R. Watts, A. (eds.), Oppenheim’s 

International Law 9th (Ed), Harlow Longman 1992

• Shaw M.N., International Law, 4th ed. London 

Cambridge, Cambridge University Press 2005

• Vitzhum W. G., Völkerrecht, 3 Auflage, Walter de 

Gruyter, Berlin-New York, 2004

Sugerowane czasopisma:

• American Journal of International La

• International and Comparative Law 

Quarterly

• International Law Reports

• Journal de droit international

• Netherlands Yearbook of International Law

• Recueil des Cours de l'Académie de Droit 

International de la Haye

• Rabels Zeitschrift für ausländisches und 

internationales Privatrecht

• Sprawy Międzynarodowe 

Egzamin

Egzamin składa się z dwóch części

a)10 pytań testowych jednokrotnego wyboru
 
b) Pytanie opisowe – do wyboru jedna tematyka z 

trzech zagadnień