KATEDRA MEDYCYNY SĄDOWEJ A.M. WE
WROCŁAWIU
ZAKŁAD PRAWA MEDYCNEGO
Prof. dr hab.
Barbara
Barbara
Świątek
PRAWO MEDYCZNE
Wykład 4.
Prawne aspekty badań
prenatalnych.
KATEDRA MEDYCYNY SĄDOWEJ A.M. WE
WROCŁAWIU
ZAKŁAD PRAWA MEDYCNEGO
Prof. dr hab.
Barbara
Barbara
Świątek
PRAWO MEDYCZNE
Wykład 4.
Prawne aspekty badań
prenatalnych.
PRAWNE ASPEKTY BADAŃ
PRENATLANYCH
PŁÓD, ZWANY W PRZEPISACH
PRAWNYCH DZIECKIEM POCZĘYTM,
JEST W ŚWIETLE PRAWA –PACJENTEM,
KTÓRY MA PRAWO DO ŚWIADCZEŃ
ZDROWOTNYCH, A JEGO MATKA MA
PRAWO DO INFORMACJI O JEGO STANIE
ZDROWIA
PRAWNE ASPEKTY BADAŃ
PRENATLANYCH
Zmiany przepisów, dotyczących badań prenatalnych:
Stary Kodeks Karny – art. 23b wpisany do kodeksu przez
Ustawę z dnia 07.01.1993 r. o planowaniu rodziny,
ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności
przerywania ciąży (Dz. U. Nr. 17. poz. 78).
Skreślenie z kodeksu art. 23b. przez znowelizowaną w
dniu 30.08.1996 r. w/w tzw. „ustawę antyaborcyjną”,
Nowelizacja ta Orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z
dnia 28.05. 1997 r. uznana została za niezgodną z
Konstytucją przez to, że narusza „gwarancje
konstytucyjne odnoszące się do ochrony zdrowia dziecka
poczętego i jego niezakłóconego rozwoju”,
Wprowadzenie Ustawą z dnia 08.07. 1999 r. (Dz. U. Nr.
64, poz. 729) art. 157a do Nowego Kodeksu Karnego
.
PRAWNE ASPEKTY BADAŃ
PRENATLANYCH
Stary Kodeks Karny, Art. 23b.:
§ 1. Dziecko poczęte nie może być przedmiotem działań
innych niż te, które służą ochronie życia i zdrowia jego
lub jego matki, z wyjątkiem działań określonych w
paragrafie 2.
§ 2. Dopuszcza się badania przedurodzeniowe, nie
zwiększające wyraźnie ryzyka poronienia w przypadku,
gdy:
1. dziecko poczęte należy do rodziny obciążonej
genetycznie,
2. istnieje podejrzenie występowania choroby genetycznej
możliwej do wyleczenia, zaleczenia bądź ograniczenia
jej skutków w okresie płodowym,
3. istnieje podejrzenie ciężkiego uszkodzenia płodu
.
PRAWNE ASPEKTY BADAŃ
PRENATLANYCH
Zakres jurysdykcji w/w artykułu:
*ściśle określone warunki, w których
badania prenatalne były prawnie
dopuszczalne,
*rodzaj dopuszczalnych prawnie badań
określono jako „nie zwiększające
wyraźnie ryzyka poronienia”.
PRAWNE ASPEKTY BADAŃ
PRENATLANYCH
Ustawa o zakładach opieki zdrowotnej z dnia 4
czerwca 1997 r. (Dz. U. Nr. 104, poz. 661)
Art. 19.1. „Pacjent ma prawo do:
• świadczeń zdrowotnych odpowiadających
wymaganiom wiedzy medycznej”.
PRAWNE ASPEKTY BADAŃ
PRENATLANYCH
Art. 157a Kodeksu Karnego:
§ 1. Kto powoduje uszkodzenia ciała dziecka poczętego
lub rozstrój zdrowia, zagrażający jego życiu,
podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo
pozbawienia wolności do lat 2.
§ 2. Nie popełnia przestępstwa lekarz, jeżeli
uszkodzenie ciała lub rozstrój zdrowia dziecka
poczętego są następstwem działań leczniczych,
koniecznych dla uchylenia niebezpieczeństwa
grożącego zdrowiu lub życiu kobiety ciężarnej albo
dziecka poczętego.
§ 3. Nie podlega karze matka dziecka poczętego, która
dopuszcza się czynu określonego w paragrafie 1
.
PRAWNE ASPEKTY BADAŃ
PRENATLANYCH
Przepisy dodatkowe
* Ustawa tzw. „antyaborcyjna”, nowelizacja z 1996 r,.
art. 1 pkt. 2a: „Organy administracji rządowej oraz
samorządu terytorialnego, w zakresie swoich
kompetencji określonych w przepisach
szczególnych, są zobowiązane zapewnić swobodny
dostęp do informacji i badań prenatalnych,
szczególnie wtedy, gdy istnieje podwyższone ryzyko
bądź podejrzenie wystąpienia wady genetycznej lub
rozwojowej płodu albo nieuleczalnej choroby
zagrażającej życiu płodu”.
PRAWNE ASPEKTY BADAŃ
PRENATLANYCH
*Kodeks Etyki Lekarskiej z 1994 r.:
Art. 38 pkt. 3.
Lekarz ma obowiązek zapoznać pacjentów, należących
do grupy zwiększonego ryzyka, z możliwościami
diagnostycznymi i terapeutycznymi współczesnej
genetyki lekarskiej, w tym diagnostyki
przedurodzeniowej. Przekazując powyższe
informacje lekarz ma obowiązek poinformować
zainteresowanych o ryzyku związanym z
przeprowadzeniem badań przedurodzeniowych”.
PRAWNE ASPEKTY BADAŃ
PRENATLANYCH
Nowy Kodeks Etyki Lekarskiej (2004) r.:
Art. 38 pkt. 3. – Lekarz ma obowiązek zapoznać
pacjentów , należących do grupy zwiększonego
ryzyka z możliwościami współczesnej genetyki
lekarskiej, a także diagnostyki i terapii
przedurodzeniowej. Przekazując powyższe
informacje lekarz ma obowiązek poinformować o
ryzyku związanym z przeprowadzeniem badań
przedurodzeniowych.
PRAWNE ASPEKTY BADAŃ
PRENATLANYCH
Art. 39.
Podejmując działania lekarskie u kobiety w ciąży lekarz
równocześnie odpowiada za zdrowie i życie jej
dziecka. Dlatego obowiązkiem lekarza są starania o
zachowanie zdrowia i życia dziecka również przed
jego urodzeniem.
Art. 39 a Lekarz nie może uczestniczyć w procedurach
klonowania ludzi dla celów reprodukcyjnych lub
terapeutycznych.
PRAWNE ASPEKTY BADAŃ
PRENATLANYCH
Ocena prawna badań prenatalnych:
Badania prenatalne są aktualnie
jednym z wielu, rzec by można
„normalnym” świadczeniem
zdrowotnym: na straży jego realizacji
stoi nawet, wpisany w ustawę nakaz
administracyjny
PRAWNE ASPEKTY BADAŃ
PRENATLANYCH
Realizacja kolejnych etapów badań
prenatalnych:
• pełna informacja,
• skierowanie przez lekarza
(ginekologa, pierwszego kontaktu,
genetyka) do specjalistycznego
ośrodka,
• wybór rodzaju badania przez
specjalistę
.
PRAWNE ASPEKTY BADAŃ
PRENATLANYCH
Jeżeli istnieją wskazania do przeprowadzenia
specjalistycznego badania, także
prenatalnego i lekarz nie kieruje na nie
pacjentki, dopuszcza się błędu
diagnostycznego z zaniechania.
Lekarz ginekolog - położnik nie ma podstaw
ani prawnych ani moralnych by odmówić
kobietom w ciąży wykonania badań
prenatalnych, także genetycznych. Bariery
stawiane matkom, przy badaniach
prenatalnych są łamaniem prawa
.
PRAWNE ASPEKTY BADAŃ
PRENATLANYCH
Odpowiedzialność lekarza: taka sama jak przy
popełnieniu każdego innego błędu
lekarskiego: karna, cywilna, zawodowa.
Ustawa o zawodzie lekarza z dnia 5 grudnia 1996 r. (Dz.
U. Nr. 28, poz. 152):
Art.4.
Lekarz ma obowiązek wykonywać zawód, zgodnie ze
wskazaniami aktualnej wiedzy medycznej, dostępnymi
mu metodami i środkami zapobiegania,
rozpoznawania i leczenia chorób, zgodnie z zasadami
etyki zawodowej oraz z należytą starannością.
PRAWNE ASPEKTY BADAŃ
PRENATLANYCH
Ustawa o zawodzie lekarza jw.
Art. 39.
Lekarz może powstrzymać się od wykonania świadczeń
zdrowotnych, niezgodnych z jego sumieniem, z
zastrzeżeniem art. 30 z tym, że ma obowiązek
wskazać realne możliwości uzyskania tego
świadczenia u innego lekarza lub w innym zakładzie
opieki zdrowotnej oraz uzasadnić i odnotować ten fakt
w dokumentacji medycznej.
Lekarz wykonujący swój zawód na podstawie stosunku
pracy lub w ramach służby, ma ponadto obowiązek
uprzedniego powiadomienia na piśmie przełożonego.
PRAWNE ASPEKTY BADAŃ
PRENATLANYCH
Klauzula sumienia jest kategoria ściśle
prawną. Dotyczyć może przekonań
konkretnego lekarza, który może,
powołując się na nie, odmówić
wykonania badania; nie może
natomiast odmówić skierowania
pacjentki na nie.
PRAWNE ASPEKTY BADAŃ
PRENATLANYCH
Pozwy przeciwko lekarzom o to, że
stawiając złą diagnozę lub odmawiając
przeprowadzenia badań, koniecznych
dla postawienia prawidłowej diagnozy,
uniemożliwiają rodzicom – wbrew
prawu – podjęcie świadomej decyzji o
urodzeniu lub nie ciężko chorego
dziecka, są na Zachodzie nazywane
sprawami o „złe urodzenie”.
PRAWNE ASPEKTY BADAŃ
PRENATLANYCH
Badania USG – występujące w praktyce
błędy diagnostyczne:
• nierozpoznanie bliźniaków –
„zroślaków”,
• rozpoznanie ciąży bliźniaczej przy
obecności jednego płodu,
• nieprawidłowa ocena masy ciała
płodu,
• nierozpoznanie przemieszczenia
trzewi jamy brzusznej do klatki
piersiowej.