Proces gospodarczy
i jego elementy
Proces gospodarczy
i jego elementy
Proces gospodarczy
Jako całość obejmuje szereg kolejno po sobie
następujących procesów:
1. Produkcji
2. Wymiany
3. Konsumpcji
produkcja wymiana konsumpcja
To działalność
gospodarcza, w
wyniku
której wytwarza się
produkty: wyroby i
usługi
zaspokajające
potrzeby
ludzkie. Produkcja
wyrobów i usług jest
realizowana przez
różne
podmioty
Wyroby w drodze
wymiany poprzez
handel trafiają do
innych
podmiotów,
a w ostatnim
etapie
do konsumentów
.
Polega na spożyciu
(zużyciu) dóbr i
usług, czyli jest
procesem
zaspokajania
potrzeb.
Zaspokajanie potrzeb
przez dobra i usługi
doprowadziło do
specjalizacji
działalności
,
o
charakterze:
rolniczym,
przemysłowym,
usługowym,
handlowym
PRZEDSIEBIORCY
(PRZEDSIĘBIORSTW
A)
GOSPODARSTWA
DOMOWE I INSTYTUCJE
KONSUMPCJI ZBIOROWEJ
POPYT
PODAŻ
POPYT
RYNEK DÓBR I USŁUG
PRODUKCJA
WYMIAN
A
KONSUMPCJA
Gospodarstwo domowe
• To jednostka, niezależnie od liczby osób
składających się na nią, której głównym
celem jest zaspokajanie potrzeb swych
członków. Gospodarstwo posiada zasoby
dóbr konsumpcyjnych (mieszkanie,
wyposażenie, ubiór) i najczęściej stałe
źródła przychodów pieniężnych. Tworzący
je zespół jest zróżnicowany demograficznie.
Część zespołu przyczynia się do powstania
zasobu dóbr i źródeł przychodów, a część
tylko z nich korzysta (dzieci)
We współczesnym gospodarstwie
domowym dokonują się następujące
procesy:
• Aktywizacja własnych zasobów pracy (praca poza
gospodarstwem domowym w celu uzyskania
przychodów pieniężnych lub naturalnych oraz
praca na rzecz samego gospodarstwa)
• Organizacja i realizacja procesów konsumpcji
• Przygotowanie nowego pokolenia do pracy
Funkcje społeczne
gospodarstwa domowego:
• Prokreacyjna,
zapewniająca reprodukcję
społeczeństwa
• Wychowawcza,
polegająca na kształtowaniu
postaw i poglądów swoich członków
• Opiekuńcza,
zapewniająca opiekę i pielęgnację
swoim członkom
• Ekspresyjną,
tworząca szczególne więzi
uczuciowe (miłość, szacunek, życzliwość,
tolerancyjność), które wpływają na kształt
stosunków międzyludzkich
• Rekreacyjna,
umożliwiającą wypoczynek
członkom gospodarstwa
Źródła dochodów
w gospodarstwie domowym:
• Pracownicze
• Rolnicze
• Działalność gospodarczą pozarolniczą
• Emerytów i rencistów
• Bezrobotnych
• Mieszane
• Z majątku
ZASOBY
ludzkie
naturalne
• Tworzą ludzie i ich
psychofizyczne
predyspozycje
• O przydatności zasobów
ludzkich do produkcji
decydują kwalifikacje ludzi i
ich stan zdrowia
• Inwestowanie w
człowieka jest najbardziej
efektywne
• Są darem natury
• Obejmują ziemię i wszystko to,
co jest użyteczne dla człowieka w
jej wnętrzu (surowce mineralne)
oraz na jej powierzchni (przestrzeń,
gleba, woda, powietrze, ciepło
słoneczne)
• Jako czynnik produkcji mają
zróżnicowaną wartość, decyduje o
niej wielkość i struktura złóż
surowców mineralnych, żyzność
gleb, klimat, położenie
geograficzne, ukształtowanie
terenu, akweny wodne itp.
• Dzielą się na odnawialne (woda)
i nieodnawialne (surowce naturalne)
ZASOBY
rzeczow
e
finansow
e
•
Stanowią wartości
potrzebne w procesie
produkcji, a wytworzone przez
człowieka
• Zaliczamy tu środki
produkcji, składające się ze
środków pracy i przedmiotów
pracy
• Wzrasta wartość środków
rzeczowych w procesie
produkcji, natomiast maleje
udział i wartość przedmiotów
pracy
•
Składają się ze środków
pieniężnych
• Ich rola polega na tym,
ze w każdej chwili można je
zmienić poprzez zakup
zasobów naturalnych i
rzeczowych oraz pracy
ludzkiej
W procesie gospodarowania podmiotem działalności są ludzie
zwykle odpowiednio zorganizowani i tworzą podmioty
gospodarcze.
Podstawowymi podmiotami gospodarczymi są zazwyczaj
przedsiębiorstwa
, czyli ludzie dysponujący określonymi
środkami niezbędnymi do regularnego prowadzenia
działalności
gospodarczej.
Przedsiębiorstwem jest:
• Jednoosobowy zakład fryzjerski, krawiecki,
• Gospodarstwo rolne,
• Warsztat rzemieślniczy,
• Cegielnia
• Kopalnia,
• Huta,
• Fabryka samochodów,
• Hotel,
• Bank
• inne
W roli podmiotów gospodarczych występują
również:
• Gospodarstwa domowe
• Państwo
Własność
Zbiór efektywnie wykorzystywanych
uprawnień (praw własności) jakimi
dany podmiot własności (właściciel)
dysponuje w odniesieni do określonego
obiektu (przedmiotu) własności.
Klasyfikacja własności:
1.
Własność prywatna,
2.
Własność publiczna,
3.
Własność spółdzielcza,
Własność może występować w różnych formach
instytucjonalno-prawnych:
1.
Ze względu na odpowiedzialność majątkową:
•
Spółki z nieograniczoną odpowiedzialnością
(odpowiadają nie tylko do wysokości wniesionych
udziałów ale także całym swoim majątkiem)
•
Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (do
wysokości wniesionych udziałów)
•
Spółki komandytowa (forma mieszana)
2. Spółki prawa cywilnego
3. Spółki prawa handlowego
Granica możliwości produkcyjnych
Ważną cechą rzeczywistych gospodarek jest
ograniczoność zasobów z którą wiąże się
ograniczoność możliwości produkcyjnych
gospodarki, co w połączeniu ze stale rosnącymi
potrzebami zmusza do dokonywania wyborów
spośród wytwarzanych dóbr np. konsumpcyjnych,
inwestycyjnych, itd
Przykład
Załóżmy dla uproszczenia, że w danym kraju chcemy
wytwarzać tylko dwa dobra: chleb i maszyny
(potrzebne do produkcji chleba).
Poniższe zestawienie zawiera wszystkie uwzględnione
w naszym przykładzie warianty wykorzystania
zasobów gospodarczych kraju
warianty
A
B
C
D
E
F
G
H
I
J
Produkcja
chleba w
tys. ton
140
0
135
0
1300 120
0
1100 960 800 600 400
0
Produkcja
maszyn w
tys. szt.
0
100
140
200
250
300 350 400 440
50
0
Krawędź możliwości produkcyjnych
(krzywa, granica możliwości produkcyjnych)
(krzywa transformacji)
Produkcja
chleba
Produkcja
maszyn
0
1400
500
1200
200
400
600
K
L
●
●
A, J
– dwa skrajne warianty wykorzystania zasobów,
wyznaczają maksymalne ilości chleba lub maszyn,
możliwe do uzyskania w danych warunkach (tzn.
przy danym poziomie techniki i organizacji
produkcji oraz przy danych umiejętnościach ludzi).
B do I
– pewna (teoretycznie bardzo duża) liczba
pośrednich wariantów wykorzystania zasobów,
wyznaczają różne ilościowe stosunki produkcji
chleba i maszyn.
Na krzywej transformacji (granicą możliwości
produkcyjnych) znajdują się tylko warianty
ekonomicznie efektywne.
Są one efektywne w tym sensie, że są wobec
siebie niejako konkurencyjne, gdyż w każdym
przypadku
mniejsza ilość jednego dobra jest
równoważona większą ilością drugiego dobra.
K
– nieefektywny wariant oznaczający mniejszą
produkcje chleba i mniejszą produkcję maszyn a
tym samym niepełne wykorzystanie istniejących
zasobów gospodarczych.
L
– wariant nieosiągalny przy danych zasobach oraz
przy danym poziomie wiedzy i techniki
Krawędź możliwości produkcyjnych
Efektywność produkcji – występuje gdy
społeczeństwo nie może zwiększyć produkcji
jednego dobra, nie zmniejszając produkcji drugiego
dobra.
Gospodarka efektywna znajduje się na
krawędzi możliwości produkcyjnych.
1. Co produkować?
2. Ekonomiczna rzadkość
- „coś za coś”
1. Koszt alternatywny
2. Prawo malejących
przychodów.
Krawędź możliwości produkcyjnych
Artykuły
luksusowe
Żywność
Kraj ubogi
Kraj rozwinięty
Krawędź możliwości produkcyjnych
Inwestycje
Konsumpcja
Kraj A
Kraj B
Kraj C
Kraj A
Kraj B
Kraj C
Przesuwanie krzywej możliwości
produkcyjnych:
• Specjalizacja pracy
– wprowadzenie racjonalnego podziału
zadań pomiędzy uczestnikami procesu produkcyjnego z
reguły prowadzi do wzrostu wydajności, a tym samym do
wzrostu produkcji i przesunięcia krzywej możliwości
produkcyjnych w górę,
• Rozkładanie kosztów
– w celu uniknięcia zbędnego ryzyka
oraz zbytniego bądź niemożliwego dla danej grupy lub
pojedynczej osoby, obciążenia finansowego w
przedsięwzięciach wymagających dużego zaangażowania
kapitałowego.
• Substytucja zasobów
• Korzyści skali
– odnoszone są w postaci obniżki kosztów
jednostkowych w wyniku zwiększenia wielkości produkcji,
• Ułatwienia handlowe
– możliwość specjalizacji oraz
możliwość skali działania,
• Integracja międzynarodowa
Koszt alternatywny
to wartość najbardziej cennej
nie wykorzystanej alternatywy.
Jest koszt wypoczynku, pracy na działce,
studiowania czy robienia na drutach swetrów,
bo w tym czasie moglibyśmy robić coś innego.
Koszt alternatywny
jest więc nie wykorzystanym
wariantem zastosowania zasobów, a określony
jest wartością tego czego nie zrobiliśmy.
Koszt alternatywny
można też określić jako koszt
utraconych możliwości.
Może on być mierzony wielkością produkcji, z
której rezygnujemy w celu zwiększenia
produkcji innego rodzaju.
Dokonywanie określonego wyboru powinno
prowadzić do przyjęcia rozwiązania lepszego, to
jest takiego, które przynosi wyższe korzyści.
Rozwiązaniem nieracjonalnym byłaby natomiast
decyzja, w wyniku której koszt alternatywny
przewyższałby korzyści wynikające z przyjęcia
innego wariantu postępowania.
W praktyce dokonywanie wyboru dokonuje się na
zasadzie „
albo jedno, albo drugie
”
Koszt alternatywny
Koszt alternatywny:
• kupując coś nie kupujemy czegoś innego;
• lokując pieniądze na lokacie terminowej w
banku, nie możemy kupić za nie akcji lub
obligacji.
• Wykorzystując na coś ograniczone zasoby
nie mogę ich przeznaczyć na coś innego.
• Coś zatem tracę.
Koszt alternatywny to właśnie koszt
najlepszej utraconej możliwości.
Problem:
• Jaki jest koszt alternatywny Waszych
studiów?