Filozoficzne podstawy 

Filozoficzne podstawy 

wychowania

wychowania

 Wykład 6

 Wykład 6

Program wykładów

Program wykładów

1.

Rozstrzygnięcia terminologiczne – doktryna 

pedagogiczna i myśl pedagogiczna

2.

Filozofia wychowania, pedagogika 

filozoficzna – związki i zależności między 

filozofią i edukacją

3.

Trwałość i zmienność idei w europejskiej 

myśli pedagogicznej

4.

Doktryna natywizmu i jej konsekwencje

5.

Doktryna realizmu i jej konsekwencje

6.

Doktryna naturalizmu i jej znaczenie 

dla teorii i  praktyki pedagogicznej

7.

Doktryna humanizmu i jej oblicza

8.

Doktryna historyzmu i jej znaczenie dla 

refleksji pedagogicznej

Geneza

Geneza



Naturalizm  ma  długą  tradycję  w  myśleniu  ludzkości  – 

korzenie sięgają  animizmu i wierzeń  plemiennych; 



Silnie  i  specyficznie  dla  swojej  szkoły  eksponowali  go 

stoicy (wychowanie zgodne z naturą)



Do klasycznych koncepcji nawiązywał w XVII w. J. Amos 

Komeński (twórca zasady poglądowości)



W 

tym 

nurcie 

kształtowały 

się 

poglądy 

encyklopedystów  francuskich  (1751-72).  Naturaliści 

XVIII  w.  głosili  prawo  natury    jako  wyraz  odkrycia  w 

naturze i rozumie człowieka  źródeł moralności.  (etyka 

świecka w miejsce religijnej). 



Najsilniejszy  wpływ  wywarł    J.  J.  Rousseau  (idea   

swobodnego  rozwoju  natury,  wychowanie  negatywne, 

kara  naturalna,  religia  naturalna,  człowiek  z  natury 

dobry i wolny).



W  skrajnej  postaci  naturalizm  wystąpił  w  życiu  i 

poglądach D. A. F. de Sade’a.

Geneza

Geneza



W XIX w. anarchista i miłośnik 
Emila Rousseau – Lew Tołstoj w 
Jasnej Polanie założył  szkołę 
opartą na zasadach naturalizmu. 



Wreszcie  do  tego nurtu należy 
cały naturalizm Nowego 
Wychowania XX wieku.



W naturze dostrzegano coś 
pierwotnego, powszechnego,  
danego – wynik zmysłowej 
obserwacji



Albo coś nadnaturalnego, 
będącego istotą rzeczywistości – 
wynik oglądu intelektualnego

Idea natury

Idea natury



W  pedagogice  historycznej  NATURA  była  źródłem 
doskonałego wychowania oraz najlepszym modelem.



Prawo natury prowadziło do teorii równości ludzi w ich 
naturalnej istocie (naturalny społeczny popęd, u Platona 
państwowa  natura  obywateli,    proletariacka  natura  w 
ZSRR, rasizm faszystów i nazistów .  



Totalitarna wykładnia – natura powszechnie identyczna



Liberalna wykładnia – odrębność osobnicza tolerowana, 
ale i drugorzędna. Względna stałość natury.



Naturalizm  może  mieć  wykładnię  indywidualistyczną, 
gdy odwołamy się do psychologii różnic indywidualnych, 
albo  solidarystyczną,  gdy  odwołamy  się  do  popędu   
społecznego i socjologii.

Naturalizm pedagogiczny

Naturalizm pedagogiczny



W  klasycznej  postaci  żąda  zgodności  wychowania  z  naturą 
(kosmosu,  ludzkiego  bytu,  racjonalności)  .  Od    zdefiniowania 
czym jest natura zależy  dookreślenie naturalizmu.



Dotąd  utarło  się  definiowanie  naturalizmu  w  wersji 
oświeceniowo-rousseańskiej 

 

jako 

swobodnego, 

biopsychicznego  wzrostu, mającego swój rytm i niezależnego 
od oddziaływań zewnętrznych. 



Naturalizm łączyć można z eugeniką  (Platon) a współcześnie  
można odnieść do bioetyki.



Łączy  się  z  natywizmem,  gdy  interesuje  się  zadatkami 
wrodzonymi, ale może być także wiązany z empiryzmem, gdy 
odwołuje się do społecznej natury człowieka. 



W  pedagogice  historycznej  dadzą  się  wyróżnić  trzy  odmiany 
definiowania natury:

-

n. przyrodnicza (Rousseau)

-

n. spirytualistyczna (Pestalozzi)

-

n. psychologiczna (Herbart)

Naturalizm w związku z powyższym nie może być utożsamiany z 

natywizmem.

Naturalizm XX wieku

Naturalizm XX wieku



Jeden z dwóch wielkich prądów XX wieku. 



W  pedagogice  związany  był  z  ewolucjonizmem  i 
behawioryzmem 

oraz 

eksperymentalizmem, 

psychologią  rozwojową  oraz  psychologią  różnic 
indywidualnych.



Najbardziej  charakterystyczne  dla  tej  postawy  są 
pajdocentryzm  (Key),  pedologia  (Binet,  Joteyko), 
hebelogia.    Wołoszyn  za  najcenniejszą  koncepcję 
naturalistyczną  uważa  pedagogikę  funkcjonalną 
Claprede’a . Inni reprezentanci to m. in. Montessori, 
Decroly, Ferriere, Bovet, Korczak. 



Zwolennikami 

naturalizmu 

byli 

zazwyczaj 

psychologowie,  psychiatrzy,  lekarze,    stąd  cechą 
naturalizmu    XX  wieku  jest  realizm,  redukcjonizm, 
subiektywizm.

Naturalistyczna filozofia edukacji

Naturalistyczna filozofia edukacji



Według Gutka naturalistyczna filozofia wychowania 
opiera się na 3 tezach:

1.

Celów edukacyjnych należy szukać w przyrodzie i 
ludzkiej naturze

2.

Natura jest poznawalna zmysłowo

3.

Edukacja oparta na ewoluującej naturze musi 
również przebiegać stopniowo

W dydaktyce naturalizm wyrażał się w swobodnym 

doborze treści i metod kształcenia, wychodzeniem 
od potrzeb i zainteresowań uczniów, 
dostosowaniem struktury szkoły do 
psychofizycznego potencjału ucznia (plan 
daltoński). 

Krytyka

Krytyka

1.

Subiektywizm wiedzie w ślepy zaułek – brak 
rozwiązania problemu kultury

2.

Nie udało się powiązanie indywidualizmu  i 
uspołecznienia

3.

Przeceniał cielesność kosztem  czynnika 
duchowego

4.

Monizm i redukcjonizm metodologiczny

5.

Redukcja życia duchowego do czynnika 
psychicznego, a tego do fizjologii

6.

Mitem była wiara w naturalne dobro człowieka

7.

Egoizm i miłość własna miały być podstawą etyki 
wychowawczej

8.

Rozwarcie więzi między swobodą i przymusem