BLOK 3
Hipoterapia cz 1.
BLOK 3
Hipoterapia cz 1.
Historia hipoterapii
•
Działanie lecznicze jazdy konnej
opisywał Hipokrates.
•
Pierwsze celowe użycie 1870.
•
Na dobre zaczęto używać koni w
terapii w Skandynawii, po epidemiach
polio w 1946 roku.
Historia hipoterapii
•
Pierwszym spektakularnym
efektem było zdobycie srebrnego
medalu olimpijskiego w Helsinkach
w jeździectwie w konkurencji
ujeżdżania przez Liz Hartel (DK)
1952– pacjentka po polio.
Historia hipoterapii
•
1954 Norah Jacques wprowadza w Anglii
jazdę konną dla dzieci z dysfunkcją
ruchu.
•
W 1964 Istnieje już towarzystwo
krzewiące metodę Jacques,
•
W 1965-66 rozpoczyna się działalność
hipoterapeutyczna w Kanadzie i USA
•
W 1968 powstają tam specjalne
towarzystwa
Historia hipoterapii
•
W 1976 roku w Bazylei odbył się –
pierwszy międzynarodowy kongres,
na którym podkreślano, olbrzymi
wpływ kontaktu z koniem u dzieci z
okołoporodowym i późniejszym
uszkodzeniem mózgu.
Definicja
•
Hipoterapia -
ogół zabiegów
terapeutycznych, do których wykorzystuje
się konia.
•
Hipoterapia stanowi jedną z form
rehabilitacji wieloprofilowej.
Uniwersalność metody polega na
jednoczesnym oddziaływaniu ruchowym,
sensorycznym, psychicznym i społecznym.
Odziaływanie
hipoterapii
•
Kodowanie w mózgu prawidłowego wzorca ruchu
miednicy podczas chodu.
•
Normalizacja napięcia mięśniowego.
•
Doskonalenie równowagi, koordynacji, orientacji w
przestrzeni, schematu własnego ciała, poczucia
rytmu.
•
Stymulacja i normalizacja czucia powierzchniowego.
•
Zwiększenie poczucia własnej wartości.
•
Zmniejszenie zaburzeń emocjonalnych
•
Rozwijanie pozytywnych kontaktów społecznych.
Formy Hipoterapii
•
Terapia ruchem konia - pacjent, bez wykonywania
jakichkolwiek ćwiczeń, poddawany jest ruchom konia.
•
Fizjoterapia na koniu - poza terapeutycznym
oddziaływaniem ruchu konia - gimnastyka lecznicza
na koniu, prowadzona przez fizjoterapeutę:
– model neurofizjologiczny - najważniejsza jest prawidłowa
pozycja siedząca i prawidłowy ruch, ich jakość, szczególnie
wskazana dla pacjentów w wieku przedszkolnym,
– model funkcjonalny - najważniejsza jest funkcja, na drugim
planie postrzeganie prawidłowości pozycji i ruchu,
szczególnie wskazana dla dzieci starszych, powyżej 5 roku
życia.
Formy Hipoterapii
•
Terapia kontaktem z koniem - której istotą jest
emocjonalny kontakt pacjenta z koniem,
sytuacja terapeutyczna, a nie sama jazda
(pacjent może w ogóle nie siedzieć na koniu).
•
Psychopedagogiczna jazda konna i woltyżerka
- zespół działań podejmowanych w celu
usprawnienia intelektualnego, poznawczego,
emocjonalnego i fizycznego:
– na koniu,
– przy koniu.
Jazda konna
Ponadto wyróżnia się jazdę konną
dla osób niepełnosprawnych
(sportową i rekreacyjną), która nie
stanowi części hipoterapii, ale jest
z nią ściśle związana i może mieć
aspekt terapeutyczny.
Wskazania pierwotne
•
Początkowo używano koni do
terapii dla dzieci z upośledzeniem
czynności ruchu,
•
Etiologie
– neurologiczne, ortopedyczne,
porażenie mózgowe, dziecięce
skoliozy, wady postawy, amputacje.
Wskazania dla dzieci
•
Zespoły neurologiczne
– Mózgowe porażenie dziecięce; kontrola głowy i
czynna pozycja siedząca (Hemiparesis spastica,
Diparesis spastica, Tetraparesis spastica).
– Stany po urazach czaszkowo-mózgowych.
– Minimalne uszkodzenia mózgu (ADHD).
– Choroby mięśni min. 3 punkty w skali Lovetta.
– Dzieci niedowidzące i niewidome.
•
Choroby psychiczne.
Wskazania dla dzieci
•
Zespoły ortopedyczne
– Wady postawy.
– Skoliozy I stopnia wg Coba.
– Stany po amputacji i wady rozwojowe kończyn.
•
Inne
– Zespoły genetyczne, np. Zespół Down'a
(z obowiązkowym zdjęciem rtg - bocznym i
czynnościowym - odcinka szyjnego kręgosłupa).
– Przepukliny oponowo - rdzeniowe, w zależności od
wysokości uszkodzenia, obrazu klinicznego,
współwystępowania wodogłowia.
– Zespoły psychologiczne: zaburzenia emocjonalne,
upośledzenia umysłowe, niedostosowanie społeczne.
Wskazania dla
dorosłych
•
Stwardnienie rozsiane (SM).
•
Stany po udarze mózgu (wylewy,
zatory).
•
Stany po urazach czaszkowo -
mózgowych.
•
Uzależnienia
•
Patologie społeczne.
Przeciwwskazania
bezwzględne
•
Uczulenie na sierść, pot lub zapach konia.
•
Nie wygojone rany.
•
Nietolerancja formy leczenia przez pacjenta, np.
niepohamowany lęk.
•
Schorzenia okulistyczne - wymagana konsultacja.
•
Pogorszenie stanu w zespołach neurologicznych, stanach
po urazach czaszkowo-mózgowych, ADHD, chorobach
mięśni.
•
Brak kontroli głowy w rozwoju motorycznym.
•
Podwyższona temperatura.
•
Ostre choroby infekcyjne.
Przeciwwskazania
względne
•
Padaczka.
•
Upośledzenie umysłowe w stopniu głębokim.
•
Zaburzenia mineralizacji kości (osteoporoza,
osteogenesis inmperfecta, imperfecta).
•
Utrwalone deformacje i zniekształcenia,
przykurcze, ograniczenia zakresu ruchu
układu kostno-stanowego, np. zwichnięcia w
stawach biodrowych.
Korzyści somatyczne
•
Od samego początku zwracano
uwagę na korzyści somatyczne
– rozluźnienie mięśni spastycznych,
– wzrost siły,
– poprawa koordynacji i odruchów
równoważnych,
– poprawa czynności układu krążenia i
oddychania,
Korzyści psychiczne
•
Podstawowe korzyści psychiczne
towarzyszące terpaii to:
– wzmocnienie poczucia samodzielności,
– odwagi,
– powiększenie umiejętności koncentracji,
– zwiększenie motywacji,
– lepsza samokontrola i samoocena.
Stosunek
pacjentów do koni
•
Bardzo interesujące badania 1976 Hale
(RFN)
•
Swój stosunek do konia dzieci przedstawiały
w rysunkach, najpierw dominują rysunki
ciemne, gdzie dziecko jest w dużej odległości
od konia,
•
potem rysunki rozjaśniają się, a kontakt staje
się bliski (koń prowadzony za uzdę), w końcu
dziecko jedzie na koniu uśmiechnięte i
zadowolone.
Koń jaki jest...
•
Wybierając konia do hipoterapii należy
uwzględnić dwa podstawowe aspekty:
Charakter konia i jego budowę.
•
Sprawdza się to np. w codziennym kontakcie,
czy podchodzi do nas gdy jest luzem w boskie,
czy reaguje na imię, czy ustępuje miejsca, lubi
być klepany i głaskany, stoi spokojnie podczas
czyszczenia, przy szczotkowaniu nóg brzucha i
słabizn nie robi uników – nie ma łaskotek,
Koń jaki jest...
•
dalej po wyjściu ze stajni powinien
łatwo prowadzić się w stępie, łatwo
zatrzymywać się i stać w bezruchu
tyle czasu ile to potrzebne, nie
ciągnąć do stajni, nie zatrzymywać
się lub zmieniać tempo z własnej woli,
powinno się też sprawdzić jak reaguje
na niespodziewany ruch, hałas, itp.
Koń jaki jest...
•
Koń powinien bardzo dobrze chodzić na
lonży oraz być przyzwyczajony do
wszelkiego typu gimnastyki na grzbiecie
w trzech chodach konia.
•
Wysokość w kłębie do 150 cm
•
Wiek powyżej 5 lat
•
Najlepiej szukać ich wśród hucułów,
koników polskich lub fiordingów – konie
ekonomiczne. Lepiej gdy są starsze.
Warunki pracy koni
•
Wychów i wychowanie uwzględniające w jak
największym zakresie potrzeby psychofizyczne
konia jako zwierzęcia roślinożernego i stadnego.
•
Czas pracy z pacjentem - 4 godz. dziennie.
– Przykładowy podział:
rozprężenie koni, 2 godz. zabiegów z przerwami co 0,5
godz. na zmianę pacjenta, 1 godz. przerwy rekreacyjnej
i znów 2 godz. zabiegów w trybie jak wyżej.
W drugiej części dnia: jazda w terenie jako forma
treningu kondycyjnego, gimnastyki i relaksu
psychicznego konia.
Warunki pracy koni
•
Zabiegi terapeutyczne przeprowadzane są w miejscu
koniowi znanym i przez niego zaakceptowanym.
•
Jeśli podłoże i budowa kopyt na to pozwala, zabiegi
są realizowane na koniu "bosym"; bez podków.
•
Teren powinien być ogrodzony, najlepiej wysokim
żywopłotem, jako naturalnym ekranem izolującym
plac ćwiczeń od zewnętrznych sygnałów optyczno-
akustycznych, niepokojących i rozpraszających
uwagę konia i pacjenta; chroni też przed
podmuchami wiatru.
Warunki pracy koni
•
Na terenie pracy zespołu hipoterapeutycznego nie
powinny znajdować się osoby postronne i zwierzęta.
•
Szerokość bramy w ogrodzeniu winna umożliwiać
bezpieczne minięcie się w niej dwojga jeźdźców.
•
Cenna jest dostępność pastwiska i obszernych
okólników.
•
Harmonogram zabiegów nie może naruszać stałych
pór karmienia koni.
•
Jest niedopuszczalne, bez decyzji lekarza
weterynarii, angażowanie do pracy konia, co do
którego istnieje podejrzenie złego stanu zdrowia.
Akcesoria
•
Do prowadzenia zajęć potrzebne
jest:
– ogłowie wędzidłowe,
– pas do konia,
– wypinacze,
– lonża
– oraz ewentualnie siodło,
Początki w Polsce
•
W Polsce pierwsza oficjalna
placówka H. W Swoszowicach w
klubie jeździeckim Krakus w 1985.
•
Pierwsza próbna forma to
wakacyjne sezony turystyczne
1985 Leczeniem objęto dzieci 70
osób:
Przebieg
•
Turnus 24 dni.
•
6 x w tygodniu jazda 1 h.
•
4 konie / rozgrzane pacjenci na derce.
•
W połowie wprowadzono siodło i
zajęcia z jeździectwa/
•
równolegle odbywała się gimnastyka
korekcyjna 3 x w tygodniu , zajęcia na
basenie 1x w tygodniu
Skuteczność
•
W skoliozach bardzo duża poprawa, u
pacjentów z chorobą Scheuermana,
ustąpiły dolegliwości bólowe i poprawiła
się ich ogólna sprawność. Najmniejsze
różnice oczywiście u pacjentów z
otyłością, gdyż mają niechęć do wysiłku
+ dojadanie między posiłkami.
•
Największy postęp u pacjentów którzy
powtarzali turnus 4 i więcej razy w roku.
Przebieg treningu
•
Wskazania do prowadzenia
hipoterapii daje lekarz.
•
Realizuje terapię – rehabilitant-
terapeuta.
•
Diagnozuje lekarz,
•
metodę daje rehabilitant. To on
ustala program ćwiczeń, czas
trwania i tempo.
Przebieg treningu
•
Istnieją dwa rodzaje jazdy
terapeutycznej – czynna i bierna.
•
Przebieg wygląda następująco, koń
jest prowadzony najczęściej przez
rodzica, a terapeuta idzie obok
pacjenta, lub siedzi z nim na koniu.
Przebieg treningu
•
Pierwsze minuty to spokojna jazda,
gdzie nie ma żadnych uwag lub
poleceń, potem przejście do zabawy –
głaskanie i klepanie konia po szyi i
zadzie, przytulanie się do grzywy,
wymachy rąk i nóg. Stopniowo
wprowadza się ćwiczenia, skłony,
leżenie tyłem , przodem unoszenie
nóg, skręty kończyn i wymachy.
Przebieg treningu
•
Średnio 30 minut - w zależności od potrzeb
pacjenta.
– 1 hipoterapeuta = 1 pacjent
– Asekuracja: (prowadzi osoba mająca
doświadczenie w obsłudze konia)
– z góry,
– z dołu,
– obustronna z dołu
– inna - w zależności od potrzeb pacjenta (dotyczy
psychopedagogicznej jazdy konnej i woltyżerki).