Kontrola i ocena

Struktura wykładu:

1. Kontrolowanie, sprawdzanie, 

ocenianie – 

eksplikacja pojęć

2. Kategorie

 wyników uczenia się

3. Formy 

sprawdzania, oceniania

4. Funkcje

 sprawdzania, kontroli

5. Ocenianie 

wewnątrzszkolne i 

zewnątrzszkolne

6. Ocenianie 

wspierające

7. Nauczycielskie 

błędy

 oceniania

Kontrolowanie/sprawdzanie

 

- wszelkie czynności nauczyciela 

mające na celu 

gromadzenie i 

scalanie informacji

 o wszystkich 

elementach warunkujących 

efektywność

 

procesu kształcenia

(osiągnięć szkolnych uczniów, pracy 

dydaktycznej nauczyciela, 

programu nauczania, warunków 

procesu kształcenia)

Ocenianie

 

- czynność ustalania i 

wartościowania

 wyników uczenia 

się

-  proces dochodzenia do 

opinii

 lub 

przypisywania 

wartości

Kategorie wyników uczenia się:

1. 

Osiągnięcia 

ucznia 

• stan wiedzy (wiadomości i 

umiejętności) w momencie 
pomiaru

• informacja statyczna
2. 

Postępy 

ucznia

• przyrost osiągnięć w jednostce 

czasu

• informacja dynamiczna

Formy sprawdzania, 

kontrolowania, oceniania

1. Sprawdzanie, ocenianie 

wstępne

2. Sprawdzanie, ocenianie 

bieżące

 

(

kształtujące

)

3. Sprawdzanie, ocenianie 

końcowe

 (

sumujące, zbierające

)

Czemu służy sprawdzanie, ocenianie?

Sprawdzanie, ocenianie wstępne

Diagnoza

 stanu wiedzy i 

umiejętności uczniów, diagnoza 
stanu początkowego

Planowanie

 nauczania - plany 

jednostek tematycznych, lekcji, 
strategii

Podział

 na grupy

Sprawdzanie, ocenianie 

kształtujące – bieżące:

Informacja zwrotna

 o efektach 

wysiłków uczącego się podmiotu

Wskazanie do 

korekty

, 

uzupełnienia luk

Motywowanie

 do dalszych działań

Sprawdzanie, ocenianie 

końcowe – sumujące

Informacja o 

osiągnięciach

 ucznia

Informacja o 

zgodności

 efektów z 

założonymi celami

Wystawienie „

faktury

” - cenzurki 

szkolnej

Przyznanie „

licencji

”

Procesy 

selekcyjne

Funkcje sprawdzania, funkcje kontroli:

diagnostyczna
profilaktyczna
prognostyczna
dydaktyczna
selektywna
poznawcza
kształcąca
wychowawcza

Funkcja diagnostyczna

- określenie poziomu uczniów w celu 

przygotowania

 określonego 

programu, zajęć, zadań

- ustalenie stopnia opanowania 

wiadomości i umiejętności w 

stosunku do programu

- określenie poziomu, aktualnego 

stanu w celu 

usunięcia zaistniałych 

trudności

Funkcja profilaktyczna

- eliminowanie

 czynników 

negatywnie wpływających na 
efekty uczenia się

- ujawnianie

 niepowodzeń szkolnych

- 

zapobieganie

 niepowodzeniom 

szkolnym

Funkcja prognostyczna

- 

przewidywanie

 dalszych osiągnięć 

uczniów

Funkcja selektywna

- 

klasyfikowanie

 w celu dokonania 

selekcji

Funkcja dydaktyczna

- porządkowanie

 posiadanej wiedzy 

przez uczącego się

- korygowanie

 błędnych wiadomości 

i umiejętności

- uzupełnianie

 braków, luk w 

systemie wiedzy i umiejętności

Funkcja poznawcza

- systematyczne, jasne i precyzyjne 

gromadzenie

 informacji na temat 

procesu kształcenia

- analiza i interpretacja

 danych

- przekazywanie

 wniosków 

właściwym grupom odbiorców

Funkcja kształcąca i wychowawcza

- aktywizowanie

 uczniów

- rozwijanie umiejętności 

samokontroli i samooceny

- kształtowanie

 postaw i zachowań 

uczących

Formy sprawdzania/oceniania

Sprawdzanie, ocenianie 

wewnątrzszkolne

 

osiągnięć uczniów – 

wewnątrzszkolny system oceniania

Sprawdzanie, ocenianie zewnętrzne

 

przez system egzaminacyjny

Sprawdzanie, ocenianie 

wewnątrzszkolne obejmuje:

1. Formułowanie przez nauczycieli 

wymagań edukacyjnych

 i 

zapoznanie oraz informowanie o 
nich uczniów i rodziców

2. Bieżące ocenianie

 i 

śródroczne 

klasyfikowanie

 według skali i w 

formach przyjętych w danej 
szkole

3. Przeprowadzenie 

egzaminów 

klasyfikacyjnych

4. Ustalanie 

ocen klasyfikacyjnych

 

na koniec roku szkolnego i 

warunków ich poprawiania

Wewnątrzszkolny system oceniania

• Określony w statucie szkoły
• Forma wyrażania ocen – skala 1-6, 

procenty, oznaczenia literowe 

• W klasach I-III ocena opisowa
• Wszyscy nauczyciele stosują skalę 

ocen określoną w statucie

• Klasyfikowanie końcowo-roczne 

wg rozporządzenia MEN

Ocenianie zewnętrzne

Służy badaniu jakości edukacji, 

zawiera opis procedur 

ewaluacyjnych

1. Sprawdzian po szkole 

podstawowej

2. Egzamin gimnazjalny 
3. Egzamin maturalny

Ocenianie systemowe - 

monitorowanie osiągnięć szkolnych

•  Przedmiotem oceny jest nie uczeń lecz 

elementy systemu edukacyjnego

 

(program, metody kształcenia, struktura 
organizacyjna placówki)

• Wyniki nie są analizowane jednostkowo 

a 

dla większej grupy

• Cel – inspirowanie

 refleksji 

dydaktycznej

Ocenianie

 

- czynność ustalania i 

wartościowania

 wyników uczenia 

się

-  proces dochodzenia do 

opinii

 lub 

przypisywania 

wartości

Cechy oceniania:

Kontekstowość

 

- konteksty tworzenia „uczniowskiego 

dzieła” - nakład czasu i wysiłku, 

stopień samodzielności, możliwości 

ucznia

Subiektywność

 

– nieobiektywność oceny,  nieostre 

dookreślenie kryteriów i norm oceny

Ocenianie wspierające

Ustalanie oceny możliwie 

adekwatnej

 do wiedzy ucznia, 

niosącej prawdziwą informację o 

wyniku kształcenia, ale 

zakomunikowanej 

uczniowi w 

sposób

 wspierający jego rozwój

• Ocena musi być opatrzona 

komentarzem uzasadniającym

• Ocena winna zawierać 

wskazówki

 

dalszej pracy ucznia, instrukcję 
postępowania

• Ocena winna być sformułowana w 

sposób życzliwy, przyjazny, przy 
pomocy „

kodu pozytywnego

” - 

retoryka postulatu nie retoryka 
zarzutu

• Kolejność: 

najpierw to, co dobre

, 

potem to, co wymaga poprawy 

Błędy, pułapki oceniania

• błąd 

atrybucji

• efekt 

aureoli

• efekt

 diabelski

• efekt 

samospełniającej się 

przepowiedni

• efekt 

ostrożności

• reglamentowanie czasu

 odpowiedzi 

i 

liczby pytań

 naprowadzających na 

tok rozumowania

• preferencja zadań 

rozwiązywanych 

na czas

• błędy perspektywy i 

generalizacje

• błąd wzmacniania 

negatywnych

 

stanów rzeczy

• narzucanie 

własnych kryteriów i 

preferencji

Jakość pomiaru

- jakość zebranych informacji 

opisywana jest w kategoriach 

rzetelności

 i 

trafności

• „rzetelność”

 - dostarcza 

godnych zaufania, pewnych, 

stałych wyników

• „trafność”

 - mierzy to, co ma 

mierzyć

Zapamiętaj!

•Projektując własny system kontroli i 
oceny pamiętaj o wszystkich 
kategoriach wyników, zrób użytek z 
taksonomii celów kształcenia.
•Stosuj ocenianie wspierające, opatruj 
każdą ocenę komentarzem udzielając 
osobie jak najwięcej informacji zwrotnych 
na temat osiągnięć i ewentualnych 
braków, wskaż nad czym powinna jeszcze 
popracować i pokaż ścieżkę.

• Nigdy nie strasz ucznia oceną, ale 

zachęcaj do pracy.

• Wystrzegaj się pułapek i błędów 

oceniania.

• Oceniaj przy „podniesionej 

kurtynie” – objaśnij uczniom oraz 
rodzicom przyjęte procedury.