Lek. med. Tomasz Sierzputowski
Lek. med. Tomasz Sierzputowski
Bakterie znajdujące się stale (resident flora) i
przejściowo (trasnient flora).
W okolicach odsłoniętych- bakterie pochodzące z
otoczenia (najczęściej gronkowce), w fałdach
skórnych – G(-), G(+), gronkowce.
Czynniki sprzyjajace rozwojowi naturalnej flory
◦
Kwaśny odczyn pH skóry
◦
Pot i łój
◦
Naturalne antybiotyki (lizozym)
Zakażenia gronkowcowe
◦
Zapalenie mieszków włosowych (folliculitis)
◦
Figówka (sycosis)
◦
Czyrak i czyrak gromadny (furunculus, carbunculus)
◦
Ropnie mnogie pach
◦
Ropnie mnogie niemowląt
◦
Liszajec pęcherzowy noworodków
◦
Zapalenie pęcherzowe i złuszczające skóry
Zakażenia paciorkowcowe
◦
Róża (erysipielas)
Zakażenia mieszane lub innymi bakteriami
◦
Liszajec zakaźny
◦
Gram-ujemne zapalenie mieszka włosowego
◦
Niesztowica
◦
Piodermia przewlekła
Zetknięcie się z czynnikiem etiologicznym.
◦
Pochodzenia środowiskowego
◦
Uaktywnienie własnej flory np. Pod wpływem
urazów
Odporność osobnicza
◦
Odporność komórkowa
◦
Odporność humoralna
Stan zapalny ujścia mieszka przechodzący
w dalszym przebiegu na cały mieszek i
otoczenie.
Wykwitem pierwotnym jest żółtawy
pęcherzyk ropny o napiętej pokrywie, często
przebity włosem i otoczony rąbkiem
zapalnym
Umiejscowienie – twarz, tułów, kończyny.
Zmiany rozsiane lub zgrupowane.
Wykwity tworzą się w ciągu kilkunastu
godzin.
Ewolucja zmian trwa kilka dni.
Przy głębokich zmianach może dojść do
powiększenia okolicznych węzłów
chłonnych.
Rozpoznanie ustala się na podstawie
obecności wykwitów krostkowych
związanych z mieszkiem włosowym.
Różnicowanie
◦
Osutki przymieszkowe jodowe i bromowe
(jododermia i bromodermia) – dodatkowe objawy
ogólne
◦
Wykwity krostkowe pochodzenia zawodowego
(oleje, smary)
◦
Trądzik pospolity (występują zaskórniki)
◦
Trądzik sterydowy (tułów i twarz)
Leczenie
◦
Pojedyncze zmiany - miejscowo antybiotyk np. w
aerozolu (neomycyna, tetracyklina, pimafucin,
bacytracyna)
◦
Zmiany rozległe – antybiotyk według
antybiogramu, sulfonamidy (biseptol)
Przewlekłe ropne zapalenie mieszków
włosowych
Wykwity, krostkowe i grudkowe, czasem
rozmiękające guzy ropne
Włosy łatwo usuwalne
Umiejscowienie
◦
Owłosiona skóra twarzy (czasem głowy)
Wielomiesięczny lub wieloletni przebieg
Mogą powstawać blizny zanikowe w
skutek uszkodzenia brodawek włosowych
Rozpoznanie
◦
ropne zmiany w otoczeniu mieszków włosowych
◦
Występowanie u mężczyzn
◦
Długi przebieg
Różnicowanie
◦
Grzybica z odczynem zapalnym ( szybszy
przebieg, rozstrzyga badanie mykologiczne)
◦
Gróźlica toczniowa
Ropne zapalenie okołomieszkowe z
wytworzeniem czopa martwiczego (czyrak)
Liczne czyraki w różnym okresie rozwoju
(czyraczność)
Wykwitem pierwotnym jest sinoczerwony i
żywo bolesny guzek.
Po 4-6 dniach na szczycie guzka pojawia się
krosta przebita włosem (pod nią wytwarza
się tkanka martwicza)
Kilka dni później powłoka zmiany pęka
(znajdujący się wewnątrz czop martwiczy
oddziela się samoistnie lub można go
wycisnąć).
Powstała w ten sposób kraterowata zmiana
goi się zwykle z pozostawieniem blizny
Zmiany umiejscowione na twarzymo gą
prowadzić do poważnych powikłań tj.
Zapalenie zatoki jamistej, zapalenie opon
mózgowych.
Czyraki pojedyńcze zwykle szybko ustępują,
w przypadku zmian mnogich choroba może
mieć charakter przewlekły i powikłany
(ropowica, czyrak gromadny)
Rozpoznanie
◦
Stwierdzenie nacieku zapalnego wokół mieszka
włosowego
◦
Czop martwiczy
◦
Bolesność
◦
Szybki przebieg
Powstaje w wyniku zlewania czyraków.
Często towarzyszy wyniszczeniu.
◦
Niedożywienie
◦
Choroby uogólnione
Liczne czopy martwicze w zlewnym
i nacieczonym ognisku.
Przewlekły przebieg
Znaczna bolesność
Wyleczenie zależy od choroby podstawowej
Czyraki pojedyncze
◦
Kompres ichtiolowy
◦
Po wykształceniu się czopa ropnego – usunięcie
go
W czyraczności leczenie choroby
podstawowej (wyniszczenie, cukrzyca),
antybiotyki ogólnoustrojowo, postępowanie
miejscowe jak w czyrakach pojedynczych
Głębokie guzy zapalne ze skłonnością do
rozmiękania i bliznowacenia
Zakażenie dotyczy gruczołów apokrynowych
◦
Nie występuje przed okresem pokwitania
Nadmierne pocenie sprzyja powstawaniu zmian
Głownym czynnikiem etiologicznym jest
gronkowiec złocisty
, potem dołączają się także
bakterie G(-) – proteus, E. coli
Wykwitem pierwotnym jest guzek ulegający
rozmiękaniu i przebiciu
Dotyczny najczęsciej pach – obustronnie,
rzadziej – narządy płciowe, odbyt, brodawki
sutkowe u kobiet)
Rozpoznanie
◦
Występowanie głeboko usadowionych guzków
wypełnionych ropą
◦
Występujące w okolicach występowania
gruczołów apokrynowych
◦
Przewlekły przebieg
Różnicowanie
◦
Czyraki (brak przetok, jam ropnych)
◦
Gruźlica rozpływna (mniejsza bolesność)
◦
Trądzik skupiony (inne okolice zmian)
Leczenie
◦
10% maść ichtiolowa miejscowo
◦
Antybiotykoterapia
◦
Leczenie hormonalne
◦
chirurgia
Liczne rozsiane rozmiękające guzy zapalne.
Dotyczy głównie części wyprowadzających
gruczołów potowych.
Usposabiają zaniedbania higieniczne,
niedożywienie, spadek odporności.
Wykwitem pierwotnym jest guz podskórny
pokryty normalnie zabarwiona lub zaczerwienioną
skórą ( ma tendencje do rozmiękania).
Umiejscowienie
◦
Tułów ( plecy i pośladki)
◦
Kończyny
Przebieg ostry, podostry, często nawrotowy.
Rozpoznanie
◦
Występowanie z charakterystycznych zmian
◦
Wiek niemowlęcy
◦
Brak czopów martwiczych
Różnicowanie
◦
czyraczność
Leczenie
◦
Chirurgiczne – nacinanie i oczyszczanie
◦
Miejscowo – kąpiele odkażające, pielęgnacja
◦
Ogólne – antybiotyki wg antybiogramu
Ostry stan zapalny skóry i tkanki
podskórnej
◦
Wysoka gorączka
◦
Szybki przebieg
Powstaje często w wyniku urazów,
zaburzeń krążenia żylnego lub chłonnego
Najczęstszy czynnik etiologiczny –
paciorkowce grupy A
Obrzęk i ostry stan zapalny skóry i tkanki
podskórnej
Bardzo wyraźne odgraniczenie od otoczenia
Nieregularny kształt związany z szerzeniem
się zakażenia drogą naczyniową
(smugowate wypustki)
Znaczna spoistość ogniska chorobowego.
Zwiększone ucieplenie.
Skóra napięta, wygładzona, lśniąca.
Mogą pojawić się pęcherze (obrzęk
warstwy brodawkowatej skóry).
W ciężkich przypadkach – martwica i
zgorzel.
Najczęstszym umiejscowieniem jest twarz.
Objawy podmiotowe – ból i pieczenie,
dreszcze.
Powikłania
◦
Częste nawroty choroby
◦
Trwały obrzęk (twarz, narządy płciowe, kończyny
– słoniowacizna)
Rozpoznanie
◦
Wyraźnie odgraniczony stan zapalny skóry
◦
Nagły początek i szybki przebieg
◦
Zwyżki temperatury i dreszczy
Różnicowanie
◦
Zmiany na kończynach
Zakrzepowe zapalenie żył
Rumień guzowaty
◦
Zmiany na twarzy
Toczeń rumieniowaty (mniej gwałtowny przebieg)
Półpasiec – zmiany początkowe (brak gorączki)
Róża nowotworowa ( szerzący się nowotwór)
Wykwity pęcherzowo-ropne zasychające w
miodowo-żółte strupy.
Znaczna zakaźność.
Zakażenie zewnątrzpochodne (przedmioty)
lub wewnątrzpochodne (błonya śluzowa
jamy nosowo – gardłowej).
Umiejscowienie- twarz w okolicy jamy ustnej
i nosa, paznokcie
Okres trwania – kilka lub kilkanaście dni
Rozpoznanie
◦
Stwierdzenie charakterystycznych wykwitów
◦
Występowanie na częściach odsłoniętych
◦
Brak objawów podmiotowych
◦
Nagły początek, szybki przebieg
Różnicowanie
◦
Zliszajcowienie
◦
Zajady
Leczenie
◦
Miejscowo antybiotyki lu bśrodki odkażające
◦
Czasem doustne antybiotyki ( panicyliny)
Wykwit pęcherzowo – ropny
przekształcające się w owrzodzenie pokryte
strupem.
Czynniki etiologiczne jak w liszajcu
zakaźnym.
Usposabiają
◦
Zaniedbania higieniczne
◦
Niedożywienie, wyniszczenie
Umiejscowienie – kończyny dolne
(podudzia), tułów, pośladki oraz rzadko
kończyny górne.
Okres trwania – kilka tygodni.
Różnicowanie
◦
Czyrak (obecność czopa ropnego, silna bolesność)
◦
Piodermia gangrenosum (szybszy i głębszy rozpad
tkanek, obwodowe szerzenie się).
Leczenie
◦
Ogólne – antybiotyki, zwalczanie czynników
usposabiających
◦
Miejscowo –nacięcie pęcherzy i oczyszczenie, następnie
aerozole i kremy z antybiotykiem
Przewlekłe zapalenie skóry o różnorodnym
obrazie klinicznym z obecnością owrzodzeń
i przetok.
Umiejscowienie – pośladki, okolica pachwin,
kończyny dolne.
Długi okres trwania
Różnicowanie
◦
Gruźlica rozpływna
◦
Grzybica głęboka
◦
Piodermia zgorzelinowa
Zmiany zapalno obrzękowe.
Często w obrębie rąk.
Narażone są szczególnie osoby stykające
się z zakażonym materiałem zwierzęcym.
◦
Weterynarze, rzeźnicy, kucharze, gospodynie
domowe)
Czynnikiem etiologicznym jest
włosowiec
różycy.
Zmiany maja charakter ostro
odgraniczonego rumienia zajmujące
grzbietowe powierzchnie jednego lub kilku
palców (bez paliczków).
Szerzą się na grzbiet ręki, obwodowo,
ustępują w części środkowej.
Początkowo może występować swędzenie,
pieczenie i ból.
Rozpoznanie
◦
Ostro odgraniczone zmiany zapalne
◦
Umiejscowienie na rękach
◦
Szybki przebieg
◦
Brak objawów ogólnych
◦
Kontakt z materiałem zwierzęcym
Różnicowanie
◦
Róża (objawy ogólne, umiejscowienie)
◦
Rumień wielopostaciowy (większa liczba
wykwitów, inne umiejscowienie)
◦
Rumień przewlekły pełzakowaty (powolny
przebieg, umiejscowienie na tułowiu i
odsiebne części kończyn)
Leczenie
◦
Miejscowo – okłady z 2% roztworu ichtiolu
◦
Ogólnoustrojowo – antybiotyki (penicylina
prokainowa, erytromycyna)
Dobrze odgraniczone złuszczające się
ogniska rumieniowe.
Umiejscowione głownie w okolicy pachwin.
Czynniki etiologiczny – maczugowiec
(Corynebacterium minutissimum).
Niewielka zakaźność.
Wykwity mają charakter rumieniowych plam barwy różowej
potem żółtawej i ciemnobrunatnej z otrębiastymi
złuszczeniami powierzchni.
Zajęte są
◦
głównie uda
◦
u mężczyzn – miejsce przylegania worka mosznowego,
◦
rzadziej doły pachowe
◦
przestrzenie międzypalcowe stóp
Wielomiesięczny okres trwania
Rozpoznanie
◦
Charakterystyczne wykwity i umiejscowienie
◦
Przewlekły przebieg
◦
Brak objawów ogólnych
◦
Rozstrzygające badania laboratoryjne
◦
Pomarańczowo – czerwone świecenie w lampie
Wooda
Różnicowanie
◦
Grzybica pachwin (większy stan zapalny, inne
wykwity)
◦
Wyprzenie drożdżakowe lub w przebiegu
wyprysku ( większy stan zapalny)
Leczenie
◦
Miejscowo 5% maść erytromycynowa
◦
Preparaty imidazolowe (canestan, miconazol,
ketoconazol)
◦
Ogólnie erytromycyna
Zapalenie tkanki podskórnej i skóry.
Deskowato twarde guzy rozmiękające ze
skłonnością do przebijania.
Czynnik etiologiczny – promieniowce
beztlenowe (actinomyces israeli)
Z pękniętych guzów wydobywa się
wydzielina w postaci żółtych ziarenek.
Czasem występuje gorączka.
Choroba może zajmować narządy
wewnętrzne ( płuca)
Rozpoznanie
◦
Charakterystyczne zmiany skórne
◦
Umiejscowienie w okolicy podżuchwowej
(szczękościsk)
◦
Nie powiększone węzły chłonne
◦
Choroba często związana z próchnicą zębów
Różnicowanie
◦
Ropień i ropowica odzębowa
◦
Gruźlica rozpływna
◦
Nowotwory (raki)
Leczenie
◦
Antybiotyki – penicylina prokainowa,
cefalosporyny, klindamycyna
Czynnik etiologiczny – borelia burgdorferi
Powstały nagle i szybko szerzący się
obwodowo rumień w miejscu ukłucia przez
kleszcza.
Charakterystyczny obrąbek przejaśnienia
położony obwodowo od ukłucia kleszcza.
Rozpoznanie
◦
Obrączkowate zmiany rumieniowe
◦
Wywiad ukłucia przez kleszcza
◦
Powolne szerzenie się
Różnicowanie
◦
Rumienie szerzące się obwodowo o innej etiologi
Leczenie
◦
Antybiotykoterapia doustna (amoksycylina,
doksycyklina, erytromycyna, tetracyklina)
Zmiana guzowata powstała w miejscu
ukłucia kleszcza.
Rzekomy rozrost limforetikularny.
Zmiana zwykle pojedyncza, sinoczerwona o
miękkiej konsystencji, dobrze odgraniczona
i nie ulegająca rozpadowi
Umiejscowienie – płatek ucha, twarz.
Rozpoznanie
◦
Badanie histologiczne
◦
Badanie serologiczne
Różnicowanie
◦
Chłoniaki złośliwe
◦
Sarkoidoza
◦
Gruźlica
◦
Toczeń rumieniowaty
Leczenie
◦
Jak w rumieniu pełzającym
Zapalne a następnie zanikowe zmiany
skóry kończyn.
Przebieg przewlekły
Występuje głownie w Europie środkowej i
północnej (tereny zalesione)
Wykwity początkowo to czerwone plamy, w
dalszym przebiegu skóra staje się
bibułkowato pomarszczona z
przeświecającą siecią naczyń
Zmiany jednostronne lub na
wszystkichkończynach
Układ zmian jest dystalny
◦
w obrębie kończyn dolnych zmiany dochodza do
przodu pachwin a od tyłu do pośladków
◦
W obrębie kończyn górnych – do łokci
Czasem tworzą się ogniska
twardzinopodobne
Rozpoznanie
◦
Typowy obraz chorobowy
◦
Badanie histologiczne
◦
Pokłucie przez kleszcza
Różnicowanie
◦
Zmiany twardzinopodobne należy różnicować z
twardzina skórną
Leczenie
◦
Takie jak w przypadku innych borelioz skórnych
