Wykład 4.

Nauki o organizacji.

Rodzaje i typy organizacji. Cele.

1. Wprowadzenie.

• W poszukiwaniu definicji organizacji.

• Widzenie organizacji jako płynne, 

dynamiczne, koncentrowane na procesach, 

czyli na tym co robią ludzie.

• Jako konstruowane społeczne kultury.

• Statycznie, traktując organizację jako coś 

solidnego, stabilnego, co jest bytem 

samym w sobie.

Organizacja w ujęciu T. 

Parsons

• T. Parsons – organizacja to system 

społeczny zorganizowany do osiągnięcia 

celu.

• Organizacja: 

stanowi wewnętrznie uporządkowaną całość, 

złożoną z subsystemów, które dotyczą:

- celów realizowanych przez organizację,

- wyposażenia , materiałów, maszyn, 

- formalnej struktury,

- ludzi i ich dążeń. 

Aspekt organizowania.

• Autor: B. Czarniawska - Joerges 

• Sieć zbiorowych działań, podejmowanych 

jako próba kształtowania świata i życia 

ludzi.

• Zawartością tych działań są znaczenia i 

rzecz – artefakty.

• Jeden zestaw zbiorowych działań odróżnia 

się od innych poprzez rodzaj znaczeń i 

produktów społecznie przypisanych danej 

organizacji.

Główne typy organizacji.

• Organizacje dobrowolne i oparte na 

przymusie (totalne). 

• Organizacje formalne i nieformalne.

• Organizacje sektora prywatnego, 

publicznego, pozarządowego.

Inny podział (1)

zarządzanie organizacjami nastawionymi na 

zysk:

- duże przedsiębiorstwa,

- małe i początkujące przedsiębiorstwa,

- zarządzanie międzynarodowe.

 

Inny podział (2).

• Organizacje nie nastawione na zysk.

- organizacje rządowe,

- organizacje edukacyjne,

- instytucje ochrony zdrowia,

- zarządzanie w układach nietradycyjnych.

Typy organizacji – 

Organizacje dobrowolne

Organizacje 

oparte na 

przymusie

Organizacje 

nie formalne

Organizacje formalne:

Prywatne,

Publiczne,

Pozarządowe.

Organizacje prywatne.

• Przede wszystkim przedsiębiorstwa,

• Działają na rynku, dostosowane do gry na 

rynku,

• Relacja celu organizacji i głównych zasad 

działania .

• Relacje złożone i nie jednoznaczne. 

Organizacje publiczne.

• Bardzo zróżnicowany co do organizacji,

• Często dynamiczny, nowatorski i 

idealistyczny, choć bywa skostniały i 

zbiurokratyzowany.

• Należą organizacje administracji i 

monopolistyczne przedsiębiorstwa .

• Organizacje nie są zdolne do realizacji 

celów , które sobie stawiają.

• Występują problemy motywacji.

Organizacje pozarządowe.

• Są nimi organizacje społeczne , 

spółdzielnie konsumentów czy 

producentów, a także prywatne 

organizacje dobrowolne.

• Kategoria ta obejmuje stowarzyszenia 

oferujące pomoc potrzebującym .

• Organizacje pozarządowe grupuje ludzi 

podzielających pewną świadomość 

społeczną , środowiskową.

• Organizacje te to poza biznesowe. 

Działają między sfera publiczną i 

gospodarczą.

Organizacje nieformalne.

• Niekiedy ludzie organizują się z innych 

przyczyn niż potrzeba formalizacji relacji i 

działań.

• Uzupełnienie form zaspokojenia potrzeb 

społecznych współczesnych ludzi.

• Tworzone są dla ochrony słabszych 

uczestników, ale także dla zdobycia siły – 

wspólnie przez osoby silne.

Organizacje totalne.

• Więzienia,

• Obozy jenieckie w czasie wojny,

• Obozy różnych organizacji , stowarzyszeń.

• Okręty wojenne,

• Szpitale,

• Szkoły z internatem itd.

• Nie izolowane organizacje , które dominują 

w życiu współczesnego człowieka.

Organizacyjne formy aktywności 

gospodarczej.

Koncern

- duża organizacja gospodarcza. Obejmująca 

pod swoim zarządem kilka przedsiębiorstw, 

branżowe lub gałęziowe np. chemiczne, 

farmaceutyczne, technologiczne np. 

wytwarzanie okrętów, konglomeraty – 

przedsiębiorstwa z różnych dziedzin

Organizacyjne formy aktywności 

(1)

• Holding – spółka akcyjna posiadająca 

kontrolne pakiety innych spółek i mająca z 

tego tytułu istotny wpływ na zarządzanie 

nimi.

• Spółka joint ventures – powstała w 

skutek współdziałania innych 

przedsiębiorstw, poprzez ich inwestowanie 

w to nowe przedsięwzięcie, podział zysków 

proporcjonalny do wniesionych aportów i 

kapitału, np. w celu wdrożenia nowej 

technologii

Organizacyjne formy aktywności 

(2)

• Konsorcjum – porozumienie stworzone 

najczęściej przez banki do realizacji 

określonego celu, czysty związek 

kapitałowy, przestaje istnieć po 

zrealizowaniu celu.

• Spółka akcyjna – organizacja emitująca 

własne papiery wartościowe – akcje, które 

sprzedaje osobom fizycznym lub prawnym, 

innym organizacjom, akcjonariusze 

otrzymują dywidendy, są oni właścicielami 

akcji ale nie współwłaścicielami majątku.

Organizacyjne formy aktywności 

(3)

• Spółka z o.o. – utworzona na podstawie 

przepisów prawa handlowego, w której 

wspólnicy odpowiadają za zobowiązania 

organizacji tylko do wysokości 

zainwestowanego kapitału; 

• w zasadzie nie odpowiadają swoim 

majątkiem osobistym; inaczej traktuje się 

odpowiedzialność członków zarządu.

Organizacyjne formy aktywności 

(4)

Spółdzielnia 

– organizacja powstała z wkładów rzeczowych 

lub kapitałowych wnoszonych przez 

udziałowców, funkcjonująca na ich rzecz i 

ryzyko, często przez nich prowadzona; 

- równoprawność członków.

Organizacyjne formy aktywności 

(5)

• Organizacja wirtualna 

– formą powiązań jest technologia informacyjna, 

w jej skład wchodzą niezależne organizacje, 

powiązane czasowo dla dzielenia umiejętności i 

kosztu dostępu do realizacji nowych celów.

• Organizacje społeczne 

– związki zawodowe, stowarzyszenia, partie 

polityczne, organizacje wyznaniowe; 

- specyficzne prawa, różnorodne układy władzy.

 

Organizacyjna forma aktywności 

(6)

Spółka cywilna 

– własność kilku lub większej liczby osób 

fizycznych, osoby te są wspólnikami i 

zainwestowały kapitał w jej utworzenie.

- Za zobowiązania wobec osób trzecich 

odpowiadają

własnym majątkiem; 

- działa w imieniu i na rzecz i ryzyko wspólników, 

- 

- zysk dzielą proporcjonalnie do wielkości 

udziałów.

Struktury organizacyjne

• Struktury klasyczne – oparte o więzi 

służbowe, funkcjonalne i techniczne.

struktura jednoliniowa – kierownik liniowy ma 

całokształt rozkazodawstwa. 

- Zalety: umożliwia szybkie, operatywne i 

sprawne działanie, ścisłe podporządkowanie 

podwładnych. 

- Wady: nie widać w niej specjalistów 

zarządzania, bo kierownik wie wszystko. 

- Może być także problem delegowania 

uprawnień lub gdy pracownik zachoruje. 

Struktury klasyczne (1)

• Rodzaje struktur jednoliniowe: 

- liniowa, płaska, smukła.

• struktura funkcjonalna 

– wyodrębnienie i specjalizacja personelu w 

zakresie ograniczonych funkcji. 

- Każdy wykonawca posiada wielu przełożonych i

może otrzymywać od nich polecenia.

Zaletą jest podział pracy, wykaz umiejętności 

specjalizacji. 

Wadą to, że mogą być spory kompetencyjne.

Struktura klasyczna (2)

struktura sztabowa 

- jest oparta o stosunki hierarchiczne. Podobna 

do struktury linowej ale dopuszcza zależności 

stosunków funkcjonalnych. 

- Tworzą się tzw. sztaby (w miejscu najwyższym, 

centralnym, lub na różnych pionach 

hierarchicznych) . 

-Zalety : to więzi służbowe i funkcjonalne i 

zachowuje zasadę jednoosobowego 

kierownictwa.

- Wady: kierownik liniowy może wchodzić w spory 

kompetencyjne ze sztabami , lub przerost sztabu 

nad kierowników liniowych.

Struktura klasyczna (3)

struktury techniczne. 

– pokazuje, że więzi służbowe i funkcjonalne 

nie są tak ważne. 

- Decydujące znaczenie ma podział. 

- Kierownik jest taktykiem działania. 

Nowoczesne struktury (1)

Struktura dywizjonalna 

– pokazuje podział na względnie niezależne 

elementy. 

Zalety: decyzje podejmowane są szybko, 

lepsza znajomość w jakim pracuje dany 

oddział.

Wady: to, że daleko posunięta autonomia 

tych segmentów może spowodować konflikty 

między oddziałami a centralą.

Nowoczesne struktury (2)

struktura macierzowa 

– wykonawca ma dwóch kierowników 

(funkcjonalnego i przedmiotowego) to wszystko 

jest nadzorowane przez naczelne kierownictwo. 

Zalety: to właściwe rozpatrywanie i kierowanie 

projektem, skrócenie kanału przepływu 

informacji. Fachowy i specjalistyczny nadzór nad 

projektem. 

Wady: mogą wystąpić spory kompetencyjne, 

między kierownikami konflikty dotyczące 

rozdziałów zasobów.

Nowoczesne struktury (3)

Struktura zadaniowa 

– zespół wyznaczony na czas trwania zadania. 

Uelastycznia działania firmy, kierownik tylko do 

czasu trwania zadania.

- nowoczesna forma organizacyjna.

Zalety: zakres swobody organizacji jest bardzo 

duży. 

Wszystkie komórki są całkowicie odpowiedzialne 

i niezależne. 

Wadą: nietrwałość.

 

To tyle!!

• Dziękuję za uwagę !!!