Kalkulacyjny układ kosztów

 

 

 Dr inż. Eugeniusz Neumann  

eneumann@wskiz.poznan.pl

2

Literatura 



Durlik I., Inżynieria zarządzania. Strategia 
i projektowanie systemów produkcyjnych, 
AW Placet, Warszawa 1996



Miracki W., Koszty przygotowania 
produkcji, PWE, Warszawa 1985



H.J. Warnecke, H.J. Bullinger, R. Hichert, A. 
Voegele, Rachunek kosztów dla 
inżynierów, Wydawnictwo Naukowo-
Techniczne, Warszawa 1993

3

Rozróżnienie pojęć



Wydatki (płatności gotówkowe, wzrost 
zobowiązań i zmniejszenie należności) 
odzwierciedlają równowartość zakupów 
realizowanych przez przedsiębiorstwo



Nakłady – to ogół zaewidencjonowanego 
zużycia czynników produkcji: pracy, kapitału i 
materiałów w jednym okresie obrachunkowym



Koszty to wyrażone w jednostkach pieniężnych 
zużycie dóbr (zużycie materiału, amortyzacja...) 
oraz wyświadczone usługi (płace, koszty 
socjalne...) w celu wytworzenia i zbytu wyrobów 
produkowanych w przedsiębiorstwie

4

 

Koszty w układzie kalkulacyjnym 

Koszt surowców, 

półfabrykatów 
Koszt materiałów 

pomocniczych 
Koszt opakowań 

bezpośrednich 
Koszt zakupu 

materiałów 

bezpośrednich 
Koszty paliwa i 

energii 

technologicznej 

 

 

 

 

Materiałowe 

koszty 

bezpośrednie 

Inne koszty 

materiałowe 
Koszty wynagrodzeń 

bezpośrednich 
Narzuty na 

wynagrodzenia 

bezpośrednie 

 

 

 

Koszty 

robocizny 

bezpośredniej  Inne koszty robocizny 

bezpośredniej 
Koszty narzędzi, 

przyrządów i 

urządzeń specjalnych 
Koszty 

przygotowania nowej 

produkcji 
Koszt obróbki obcej 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Koszty 

bezpośrednie 

 

 

 

Inne koszty 

bezpośrednie 

Inne koszty  
Koszty ruchu 

 

Koszty wydziałowe 

Koszty 

ogólnowydziałowe 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Techniczny 

koszt  

wytworzenia 

Koszty braków produkcyjnych 

Koszty administracyjno – gospodarcze 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zakładowy 

koszt 

wytworzenia 

Koszty ogólnozakładowe 

(Koszty ogólnego zarządu)  Koszty ogólnoprodukcyjne 

Koszty opakowań pośrednich 
Koszty promocji 
Koszt dystrybucji 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Całkowity 

koszt 

własny 

jednostki 

produktu 

 

 

Koszty sprzedaży 

Inne koszty 

 

5

Koszt wyrobu

C ałkowity koszt własny wytwarzania wyrobu określa poniższy wzór: 

 

sprzed

zz

br

spec

w

o

zm

ckw

K

K

K

K

K

R

W

K

M

K



















 

ckw

K

   C ałkowity koszt własny wytworzenia wyrobu 

M

 

Bezpośrednie koszty materiałowe 

zm

K

 

K oszty zakupu materiałów 

o

W

  K oszty związane z wykorzystaniem odpadów użytkowych 

R

 

K oszty robocizny 

w

K

 

K oszty wydziałowe 

spec

K

 

K oszty specjalnych narzędzi i wyposażenia 

br

K

 K oszty braków 

zz

K

  K oszty ogólnozakładowe 

sprzed

K

  K oszty sprzedaży i dystrybucji

 

 

6

Koszt materiału, koszt zakupu 

materiałów

Koszt materiału.
Obejmuje on wszystkie materiały użyte do produkcji, opakowania 

jednostkowe,  koszty  elementów  z  kooperacji  oraz  koszty  energii 

bezpośredniej.
Średnia  wartość  tego  kosztu  w  całym  technicznym  koszcie 

wyrobu wynosi dla przemysłu elektromaszynowego 60%, zaś dla 

przemysłu precyzyjnego i usług wnosi około 20%.

  Koszt zakupu materiałów.

Obejmuje koszty związane z transportem materiałów od 

producenta, magazynu lub huty, ubezpieczenia, załadunków, 

przeładunków, ochrony. 

k

zm

 - wskaźnik kosztów zakupu materiałów, przyjmuje się go w 

granicach 0,05 – 0,12. 

M

k

K

zm

zm





7

Koszt związany z 

wykorzystaniem odpadów 

użytkowych 

Koszty te są związane z wykorzystaniem 
odpadów użytkowych takich jak sprzedaż złomu, 
sprzedaż złomu metali kolorowych, sprzedaż 
braków. 

x – wskaźnik wykorzystania materiałów wejściowych
c

o

 – cena materiału sprzedawanego

c

m

 – cena materiału do produkcji

M – koszt materiału

M

c

c

x

W

m

o

o

)

1

( 



8

Koszty robocizny

Obejmują 

one 

koszty 

robocizny 

bezpośredniej, 

dodatki 

do 

robocizny 

bezpośredniej, świadczenia socjalne.

Dodatki  do  robocizny  bezpośredniej  w 

przemyśle  maszynowym  wynoszą  od  2%  do  5% 
robocizny bezpośredniej.

Świadczenia 

socjalne 

obejmują 

koszty 

ubezpieczenia 

społecznego, 

ubezpieczeń 

chorobowych, urlopów.

Koszt  robocizny  dla  wyrobów  przemysłu 

maszynowego 

wynosi 

od 

6% 

do 

12% 

technicznego kosztu wytworzenia wyrobu.

9

Wartości kosztów 

socjalnych



Ubezpieczenie emerytalne 



Ubezpieczenie rentowe



Ubezpieczenie chorobowe



Ubezpieczenie wypadkowe



Ubezpieczenie zdrowotne (Podstawa 
wymiaru składki: Wynagrodzenie 
podstawowe minus  składki na 
ubezpieczenie emerytalne i rentowe, 
minus składka chorobowa)

10

Koszty wydziałowe

Obejmują  koszty  wynikające  z  pracy 

pośrednio 

zaangażowanych 

pracowników 

koniecznych  jednak  do  wykonania  zlecenia 
produkcyjnego 

takich 

jak: 

magazynierzy, 

kontrolerzy, ustawiacze maszyn, transportowcy.

Składają  się  na  nie  koszty  ruchu  (  koszty 

energii,  oświetlenia,  obrabiarek,  narzędzi)  oraz 
koszty  ogólno-wydziałowe  (Kierownicy  zmiany, 
nadzór, administracja wydziału, amortyzacja).

11

Koszty specjalne

Odnoszą się do wyrobu, w skład nich wchodzą  koszty 
technicznego przygotowania produkcji (np. koszty 
rysunków  konstrukcyjnych,  koszty  doboru  technologii 
wykonania,  koszty  organizacji  montażu),  koszty 
oprzyrządowania  specjalnego  (np.  zlecenie  wykonania 
formy wtryskowej), koszty kooperacji.
Ponadto  koszty  badań  i  certyfikacji  urządzeń 
technicznych  przed  ich  wprowadzeniem  na  rynek.  (Na 
przykład Certyfikaty Bezpieczeństwa)
Udział  tych  kosztów  stanowi  około  4%  w  technicznym 
koszcie wytworzenia.

12

Koszty braków

Obejmują  materiały,  robociznę  energię,  koszty 
nadzoru  poniesione  na  naprawę  produkcji 
niepełnowartościowej.
Ponadto w ramach kosztów braków znajduje się 
koszt badań kontrolnych, w wyniku którego 
stwierdzono wadliwość wyrobu jak również 
koszty utylizacji wybrakowanego wyrobu 
(łącznie z kosztami transportu lub koszty 
zlecenia i wykonania usługi utylizacyjnej przez 
wyspecjalizowaną firmę)

13

Koszty ogólno-zakładowe

Obejmują  koszty  związane  z  prowadzeniem 
administracji  w  zakładzie  (wynagrodzenia), 
rozliczenia wyjazdów służbowych, oświetlenia 
firmy,  utrzymania  czystości  wewnątrz  firmy,   
utrzymania 

terenu, 

ochrony 

przedsiębiorstwa,  podatek  od  nieruchomości, 
koszty wynagrodzenia zarządu firmy.

 

W  skład  tych  kosztów  nazywanych  również 
kosztami  zarządu  (niekiedy  ogólnego  zarządu) 
wchodzą  koszty  administracyjno-gospodarcze  oraz 
koszty ogólnoprodukcyjne. 

14

Koszty sprzedaży

Obejmują 

koszty 

utrzymania 

powierzchni 

handlowych,  koszty  logistyczne,  koszty  opakowań 
zbiorczych, reklamy, promocji, transportu.

 

W skład kosztów sprzedaży wliczona jest amortyzacja 
sklepów  lub  innych  powierzchni  handlowych, 
amortyzacja  zestawów  komputerowych  służących 
fakturowaniu,  koszty  zakupu  (lub  amortyzacja)  kasy 
fiskalnej,  amortyzacja  środków  transportu, jeśli  służą 
one  wyłącznie  do  kontaktów  z  odbiorcami  i  są 
wykorzystywane  przez  przedstawicieli  handlowych. 
Ponadto  także  koszty  połączeń  teleinformatycznych 
mogą należeć do kosztów sprzedaży.

15

Koszty konstrukcyjnego 

przygotowania produkcji

Klasyfikacja kosztów konstrukcyjnego 
przygotowania produkcji:



Koszty związane ze sporządzeniem 
dokumentacji konstrukcyjnej i 
dokumentacji pomocniczej



Koszty wykonania modeli i prototypu 



Koszty badania modeli i prototypu

16

Koszty związane ze 

sporządzeniem dokumentacji 

Koszty pracy koncepcyjnej są określane 

szacunkowo w zależności od:



Stopnia trudności prac konstrukcyjnych



Udziału części składowych w danej 

konstrukcji



Wartości jednej godziny pracy konstruktora



Struktury wykorzystania czasu pracy w 

biurze konstrukcyjnym



Struktury prac według ich charakteru 

17

Koszty wykonania modeli i 

prototypu



Koszty robocizny bezpośredniej 



Koszty materiałów bezpośrednich 



Koszty kooperowanych zespołów i 
aparatury



Koszty wydziałowe prototypowni 

18

Koszty wykonania modeli i 

prototypu 



Koszty robocizny bezpośredniej.           
Koszty te są proporcjonalne do ich 
pracochłonności, przyjmując za punkt 
wyjściowy jednostkę wyrobu podobnego 
wykonywanego w opanowanej 
produkcji. Pracochłonność tę powiększa 
się 6x dla produkcji małoseryjnej, 10x 
dla produkcji średnioseryjnej, 20x dla 
produkcji wielkoseryjnej.

19

Koszty badania prototypów



Koszty przeprowadzenia prób 
wstępnych 



Koszty przygotowania do odbioru 
prototypu



Koszty eksploatacji próbnej  

20

Koszty technologicznego 

przygotowania produkcji – koszty 

procesów



Wysokość kosztów technologicznego 
przygotowania produkcji określa się 
na podstawie normatywów oraz liczby 
części rodzajowych o określonej 
grupie utrudnienia technologicznego 



Dla montażu jednostką może być 
zespół montażowy lub stanowisko 
montażowe 

21

Koszty technologicznego 

przygotowania produkcji – koszty 

procesów

Dla podobnych wyrobów lub zespołów 

pracochłonność technologicznego przygotowania 

produkcji określić można z zależności jak niżej:

t

x

 – szukana pracochłonność wyrobu

n

x

 – liczba części oryginalnych wyrobu o pracochłonności t

x

 

R

p

 – średnia pracochłonność projektowania technologii jednej 

części rodzajowej wyrobu o pracochłonności t

p

 i liczbie 

części podobnych n

p

 

p

x

p

p

x

x

R

n

n

t

n

t





22

Koszty technologicznego 

przygotowania produkcji – koszty 

procesów



Do określenia pracochłonności 
podstawowej czynności 
technologicznej może być 
wykorzystana metoda ciężarowa 
(szczegółowa): 

3

2

















p

x

p

x

g

g

t

t

23

Koszty technologicznego 

przygotowania produkcji – koszty 

procesów

Gdzie:
t

p

 – czas obróbki części 

reprezentatywnej [min]

t

x

 – szukany czas obróbki 

reprezentatywnej części [min]

g

p

 – ciężar części reprezentatywnej  [kg]

g

x

 – ciężar części, dla której określa się 

czas obróbki [kg]

24

Koszty technologicznego 

przygotowania produkcji – koszty 

procesów

Przykład. Z grupy podobnych części 

wytypowano przedstawiciela dla którego 
opracowano plany operacyjne i 
kalkulację pracochłonności obróbki całej 
części. Pracochłonność wynosiła 
t

p

=3min, ciężar części przedstawiciela  

g

p

=1 kg. Ciężar części, dla której chcemy 

znaleźć pracochłonność g

x

=2kg.

25

Koszty technologicznego 

przygotowania produkcji – koszty 

procesu



Wykorzystujemy dla znalezienia 

pracochłonności metodę ciężarową 

szczegółową:

Pracochłonność wyniesie około 4,76 min.

3

2

















p

x

p

x

g

g

t

t

76

,

4

5874

,

1

3

4

3

1

2

3

3

3

2

























x

t

26

Koszt wypożyczenia przyrządu 

Koszt wypożyczenia przyrządu oblicza się jak 

niżej:

a – roczna stawka amortyzacyjna elementów przyrządu
T – czas wypożyczenia [dni]
K

c

 – wartość elementów przyrządu [zł]

G – czas montażu i demontażu [h]
S – stawka za godzinę montażu i demontażu [zł] 
R – koszt części specjalnych dorabianych do przyrządu 

[zł]

R

S

G

T

K

a

K

n

c

c













1

365