CHOROBY ALERGICZNE OCZU

JACEK GOCKI

Seminarium dla studentów V roku

Wydziału Lekarskiego

Collegium Medicum im. L. Rydygiera w

Bydgoszczy

DLACZEGO ALERGICZNE CHOROBY OCZU?

Alergiczne choroby oczu są bardzo częste. Ocenia się że

alergiczne zapalenie spojówek występuje u 5-22%

populacji w zależności od regionu

Stwierdzono że alergiczna choroba oczu występowała jako

jedyna manifestacja choroby alergicznej u 32% badanej

grupy 5 tysięcy dzieci z alergią

Alergiczne choroby oczu na tyle często współistnieją z

alergicznym nieżytem nosa, że często są określane

mianem

rhinoconjuctivitis

Alergiczne choroby oczu są słabiej zbadane niż alergiczny

nieżyt nosa i poświęca się im mniej uwagi w postaci

izolowanych badań

Częstość występowania chorób alergicznych wyraźnie

narasta w ostatnich 40 latach. W Polsce występują u

15,8% dorosłych i 19,2% dzieci

Roczne wydatki w USA związane z leczeniem

rhinoconjuctivitis

szacowane są na 5,9 biliona dolarów

ATOPIA

Atopia oznacza osobniczą lub rodzinną

predyspozycję do produkowania przeciwciał klasy

IgE w odpowiedzi na niskie dawki alergenów,

zwykle białek, oraz do rozwoju typowych

objawów, takich jak astma, nieżyt nosa i

spojówek lub wyprysk/zapalenie skóry.

Pojęcie atopii i atopowy jest zarezerwowane dla opisu

klinicznych cech i predyspozycji, a nie w celu opisu chorób.

EAACI – European Academy of Allergy and Clinical Immunology

WAO- World Allergy Organization

PODSTAWOWE POJĘCIA

NADWRAŻLIWOŚĆ

Obiektywne powtarzalne objawy wywołane

przez ekspozycję na określony bodziec, obecny

w dawce tolerowanej przez zdrowe osoby.

ALERGIA

Reakcja nadwrażliwości zapoczątkowana przez

mechanizmy immunologiczne.

PODZIAŁ ZAPALEŃ SPOJÓWEK

wg: EAACI, WAO

Zapalenie spojówek

Alergiczne zapalenie spojówek

Niealergiczne zapalenie spojówek

IgE – zależne

SAC

PAC

VKC
AKC

IgE – niezależne

GPC

VKC
AKC

KLINICZNY PODZIAŁ ALERGICZNYCH

CHORÓB OCZU

Aktualnie istnieje wiele klinicznych podziałów alergicznych chorób

narządu wzroku i nie ma idealnego, obowiązującego na całym

świecie

Najczęściej używa się różnych odmian podziału przedstawionego

poniżej:

Ostre alergiczne zapalenie spojówek (AAC)

Sezonowe alergiczne zapalenie spojówek (SAC)

Całoroczne alergiczne zapalenie spojówek (PAC)

Wiosenne zapalenie rogówki i spojówek (VKC)

Atopowe zapalenie rogówki i spojówek (AKC)

Olbrzymiobrodawkowe zapalenie spojówek (GPC)

Kontaktowe zapalenie skóry powiek i spojówek (ConBC

)

(wg: Czajkowski J., Groblewska A.)

KLINICZNY PODZIAŁ ALERGICZNYCH

CHORÓB OCZU

Schorzenia łagodne niezagrażające procesom widzenia to:

AAC, SAC, PAC, GPC, ConBC

Schorzenia potencjalnie zagrażające procesom widzenia,

ciężkie to: VKC, AKC

Podział stosowany przez autorów amerykańskich:

Sezonowe alergiczne zapalenie spojówek (SAC)

Całoroczne alergiczne zapalenie spojówek (PAC)

Wiosenne zapalenie rogówki i spojówek (VKC)

Atopowe zapalenie rogówki i spojówek (AKC)

Olbrzymiobrodawkowe zapalenie spojówek (GPC

)

(J Allergy Clin Immunol 2000,106,1019-32, Holgate S.T. (red.): Alergia )

SEZONOWE ALERGICZNE ZAPALENIE SPOJÓWEK (SAC)

CAŁOROCZNE ALERGICZNE ZAPALENIE SPOJÓWEK

(PAC)

Obie postacie zapalenia spojówek różnią się czasem trwania

narażenia na alergeny:

SAC: jest spowodowane ekspozycją na alergeny sezonowe

głównie powietrznopochodne, i występuje w sezonie pylenia

roślin: drzew, traw chwastów lub niektórych grzybów

pleśniowych.

PAC: jest spowodowane ekspozycją na alergeny całoroczne,

głównie powietrznopochodne: roztocza kurzu domowego,

alergeny karalucha, sierść i naskórek zwierząt domowych i

hodowlanych, pióra, zarodniki grzybów pleśniowych, i

występuje całorocznie.

SAC jest najczęstszą postacią alergicznego zapalenia spojówek

79% osób z PAC ma sezonowe zaostrzenia dolegliwości

OBJAWY KLINICZNE SAC I PAC

Występują objawy ze strony oczu pod postacią: świądu,

łzawienia, zlepiania powiek, zaczerwienienie oczu, czasem

światłowstręt

Zaburzenia widzenia są łagodne i są spowodowane

nadmiernym pocieraniem oczu i łzawieniem oraz wytwarzaniem

śluzu.

Obserwuje się zmniejszoną tolerancję soczewek kontaktowych

Przebieg kliniczny ma charakter łagodnego zapalenia spojówek

Spojówka gałki ocznej i tarczki wykazują łagodne do

umiarkowanego przekrwienie, obrzęk i nacieczenie

Na spojówce tarczki można stwierdzić małe pojedyncze

brodawki

Rogówka i rąbek nie są zajęte, nie występuje bliznowacenie na

powierzchni spojówek a tym samym nie ma poważnego

zagrożenia widzenia

OBJAWY KLINICZNE SAC I PAC

Spojówka zarówno w PAC i SAC wykazuje utratę

przejrzystości z jej pogrubieniem wynikającym z

nacieczenia zapalnego

W SAC obserwuje się bardziej nasilony obrzęk spojówek

W PAC obserwuje się bardziej nasilony naciek i zmiany

brodawkowate

Objawy mogą się nasilać i stawać się bardzo uciążliwe w

przypadkach dużego narażenia na alergeny

Obie postacie częściej obserwuje się u nastolatków i

młodych dorosłych a ich nasilenie zmniejsza się z

wiekiem chorych.

Objawom klinicznym obu postaci często towarzyszą

objawy alergicznego nieżytu nosa i objawy ze strony

gardła.

LECZENIE SAC I PAC

Antyhistaminiki

Inhibitory komórek tucznych

Kortykosterydy miejscowe – nie wskazane (decyzję

pozostawić okulistom ze względu na możliwość

poważnych powikłań)

ATOPOWE ZAPALENIE ROGÓWKI I SPOJÓWKI

(AKC)

Jest rzadkim schorzeniem narządu wzroku mogącym

doprowadzić do upośledzenia wzroku

Występuje u dorosłych z ogólnoustrojowym schorzeniem

atopowym, najczęściej Zespołem Atopowego Zapalenia

Skóry (ZAZS)

OBJAWY KLINICZNE AKC

W przebiegu choroby występuje silny świąd , łzawienie,

zlepianie powiek, zaczerwienienie a czasem ból oczu

Zazwyczaj na skórze twarzy obserwuje się zmiany o

charakterze ZAZS obejmujące powieki z ich brzegami z

cechami zapalenia powiek i przewlekłego zapalenia

mieszków włosowych i gruczołów tarczkowych

Obserwuje się występowanie drobnoustrojów:

Staphylococcus epidermidis

Staphylococcus aureus

Brzegi powiek są pogrubione i zaokrąglone a z tyłu

zaokrąglone czasem zrogowaciałe

Powieki mogą być wywinięte na zewnątrz lub do

wewnątrz z wcięciami

Spojówka jest zajęta w całości z intensywnym naciekiem i

brodawkami, które mogą być olbrzymie > 1 mm średnicy

OBJAWY KLINICZNE AKC

Na spojówce występują linijne oraz gwiaździste blizny,

często pomarszczenia

Czasem rozwija się zapalenie rąbka

W obrębie rogówki obserwuje się defekty nabłonka,

postępujące bliznowacenie i nowotworzenie naczyń.

Dochodzi do ścieńczenia i wtórnych infekcji w obrębie

rogówki (opryszczka, bakterie, grzyby)

Obserwuje się zmiany objętości i jakości filmu łzowego

co może być przyczyną suchości oczu.

W rogówce czasem obserwuje się blaszki podobne do

stwierdzanych w wiosennym zapaleniu rogówki i

spojówki (VKC), lub spontaniczna perforację rogówki

Stwierdzono związki AKC z stożkiem rogówki, zaćmą

atopową i odwarstwieniem siatkówki

LECZENIE AKC

Leczenie jest trudne i często nie udaje się uzyskać

pełnego wyleczenia

Podstawa jest jak najlepsza kontrola ZAZS na skórze

twarzy oraz zapalenia brzegu powiek.

Stosuje się przewlekle miejscowo stabilizatory błon

mastocytów

Często konieczne jest podawanie maści sterydowych

Duża część pacjentów wymaga operacji rogówki (zabieg

o wysokim ryzyku niepowodzenia)

WIOSENNE ZAPALENIE ROGÓWKI I SPOJÓWKI

(VKC)

Jest to sezonowe samoograniczające się schorzenie

alergiczne oczu

Dotyczy głównie dzieci i młodych dorosłych szczególnie

płci męskiej

Większość chorych ma dodatni wywiad atopowy

Powszechnie występuje w części krajów basenu Morza

Śródziemnego, na Bliskim Wschodzie, w Afryce, i,

Ameryce Południowej, gdzie choroba trwa przez cały

rok, a związek z atopią jest mniej wyraźny.

VKC zwykle ustępuje samoistnie lub po okresie

dojrzewania przechodzi w AKC

OBJAWY KLINICZNE VKC

Chorzy skarżą się na swędzenie dyskomfort, światłowstręt, kucz

powiek, wysięk zapalny niewyraźne widzenie oraz poranne

trudności z otwarciem powiek

Najbardziej zajęte są górna tarczka i rąbek, pozostałe obszary

spojówek wykazują mniej specyficzne cechy zapalenia.

Powierzchnie spojówek są przekrwione, obrzęknięte, nacieczone

oraz występuje lepki śluz

Tarczka jest gęsto nacieczona, z licznymi brodawkami, często

olbrzymimi > 1 mm średnicy wyglądającymi jak kamienie

brukowe

W późniejszym etapie obserwuje się bliznowacenie

podnabłonkowe

Rąbek może być przekrwiony i nacieczony z delikatnym

obrzękiem

Typowo występują małe białe punkciki Trantasa w

obrębie rąbka

OBJAWY KLINICZNE VKC

W najcięższej postaci choroba przebiega z zajęciem

rogówki, w postaciach lżejszych występują tylko

punkcikowate uszkodzenia nabłonka rogówki, które nie

leczone zlewają się tworząc olbrzymie nadżerki

Odkładanie śluzu, fibryny i fragmentów zapalnej tkanki

prowadzi do powstawania blaszki.

Fenomenem VKC jest fakt, że zmiany mogą mięć różny

stopień nasilenia w każdym z oczu

LECZENIE VKC

Zasadniczo zarezerwowane dla okulistów,gdyż na pewnych

etapach niezbędne jest stosowanie sterydów miejscowo

Większość chorych odnosi korzyści z stosowania leków

stabilizujących błonę komórkową mastocytów

Krople mukolityczne

Przy uszkodzeniach nabłonka rogówki konieczne może być

podanie miejscowo antybiotyków

W przypadku wystąpienia blaszki konieczne jest usunięcie

jej chirurgiczne

OLBRZYMIOBRODAWKOWE ZAPALENIE

SPOJÓWEK (GPC)

Pierwszy raz opisano je u osób noszących soczewki

kontaktowe w 1974r.

Może rozwinąć się nie tyko u osób noszących soczewki

kontaktowe, ale także z protezami oka, oraz obecnością ciał

obcych (odstające szwy, klamry na powierzchni twardówki,

klej cyjanoakrylowy na powierzchni oka.

Związek z atopia nie do końca jasny

OBJAWY KLINICZNE GPC

Objawy pojawiają się po kilku tygodniach do roku od

założenia soczewek kontaktowych

Występuje dyskomfort i nagromadzenie śluzu na

soczewkach, swędzenie oczu także po usunięciu soczewek

Zmniejszona tolerancja soczewek kontaktowych i

przemieszczanie się ich pod górną powiekę

Typowe jest zmniejszanie się objawów przy zmianie

soczewek na soczewki innej marki

Lokalizacja objawów spojówkowych i ich charakter w

obrębie spojówek są podobne do VKC

Rąbek rzadko jest zajęty procesem chorobowym

Brodawki nie zawsze są olbrzymich rozmiarów

Rogówka nie jest dotknięta chorobą

LECZENIE VKC

Przyczynowe – usuniecie ciała obcego, przestrzeganie

higieny soczewek, ewentualnie soczewki jednorazowe

W ostateczności leki: leki stabilizujące błonę komórkową

mastocytów

Nie stosować miejscowo sterydów z wyjątkiem osób

noszących protezy oka.

Document Outline