Nauki o człowieku

Wykład nr 4

Opis szkieletu

Diagnostyka płci i wieku

 

 

Terminologia:

bliższy/dalsz

y

grzbietowy/brzuszny

prawy/lewy

przyśrodkowy/boczny

językowy/policzkowy

górny/dolny

 

 

Płaszczyzna frankfurcka

 

 

Szkielet człowieka



806 centrów kostnienia (przeciętnie) podczas 
rozwoju osobniczego



206 kości (przeciętnie) u człowieka dorosłego



29 kości czaszki (7 pojedynczych i 22 parzyste)



26 kości kręgosłupa



25 kości klatki piersiowej (żebra i mostek)



64 kości kończyny górnej



62 kości kończyny dolnej

 

 

 

 

Czaszka

1)

Kość czołowa

2)

Kość 
ciemieniowa

3)

Potylica

4)

Kość skroniowa

5)

Kość klinowa

6)

Żuchwa

7)

Kość jarzmowa

8)

Szczęka

9)

Kość łzowa

10) Kość nosowa

 

 

Szkielet 

postkranialn

y

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Zęby mleczne i stałe

 

 

Karta opisu szkieletu



Informacje na temat stanowiska



Lokalizacja szkieletu



Kontekst archeologiczny



Pozycja i orientacja szkieletu



Podstawowa diagnostyka



Określenie stanu zachowania



Rysunek, opis, fotografia

 

 

 

 

Karta używana w 

Smithsonian 

Institution

 

 

Szczątki ludzkie

Procesy podepo-

zycyjne (po śmierci

osobnika) - tafonomia

Rekonstrukcja cech

osobnika żywego –

antropologia fizyczna

Cechy pojedynczego

osobnika – indywi-

dualna diagnostyka

Cechy populacji –

antropologia histo-

ryczna i populacyjna

Cechy ogólnogatun-

kowe – biologia

człowieka

 

 

Diagnostyka płci

Dymorfizm płciowy kości jest uwarunkowany
działaniem hormonów, zwł. w okresie dojrzewania.

W związku z tym diagnostyka płci dzieci na
podstawie kości nie jest możliwa – jedyna
możliwość to badania genetyczne.

Dymorfizm płciowy jest zróżnicowany między
populacjami i tylko niektóre metody oparte na
obserwacji cech miednicy są uniwersalne.

 

 

Diagnostyka płci



Wielkość: mężczyźni mają zwykle 
większe kości



Rodzenie dzieci: kształt kobiecej i 
męskiej miednicy jest odmienny ze 
względu na tę funkcję



Masywność urzeźbienia kości: zwykle 
większa u mężczyzn

 

 

Skuteczność metod diagnostyki 

płci



Spojenie łonowe



Pozostałe obszary miednicy



Czaszka (z żuchwą)



Kość udowa



Pozostałe kości długie

 

 

Diagnostyka płci: miednica

 

 

Spojenie łonowe



Łuk brzuszny



Wcięcie podłonowe



Przyśrodkowa krawędź łonowo-kulszowa

Skuteczność każdej metody z osobna: 95%
Skuteczność wszystkich zastosowanych 

łącznie: 98%

 

 

 

 

Diagnostyka płci: czaszka

Diagnostyka płci na podstawie czaszki jest 

mniej skuteczna ze względu na duże 
zróżnicowanie międzypopulacyjne.

Ogólnie rzecz biorąc, czaszki męskie są 

bardziej masywne i bardziej urzeźbione 
niż czaszki kobiece.

Regiony diagnostyczne: część twarzowa, 

sklepienie czaszki, żuchwa.

 

 

 

 

Żuchwa



Bródka bardziej kwadratowa u mężczyzn, 
zaokrąglona u kobiet;



Kły większe u mężczyzn niż u kobiet;



Kąt żuchwy >125º u kobiet, <124º u 
mężczyzn;



Okolice gonionów bardziej masywne u 
mężczyzn niż  kobiet.

 

 

Kształt bródki

 

 

Diagnostyka płci: inne kości



Kości mężczyzn są zwykle większe i 
bardziej masywne, ale tutaj również są 
znaczne różnice międzypopulacyjne



Najczęściej wykorzystywane szerokości 
nasad, zwł. średnice główek kości udowej 
i ramieniowej



Skuteczna jest także diagnostyka na 
podstawie wielkości kości skokowej

 

 

Mostek



Mostek tylko w niektórych 
populacjach daje 
wiarygodną diagnozę płci



U mężczyzn trzon ponad 
2x dłuższy od rękojeści, u 
kobiet mniej niż 2x dłuższy



Długość trzonu u kobiet 
<125 mm, u mężczyzn 
>155 mm

 

 

Kości długie (populacje 

europejskie)



Głowa kości ramieniowej: <43 mm u 
kobiet, >47 mm u mężczyzn



Głowa kości promieniowej: <21 mm u 
kobiet, >24 mm u mężczyzn



Głowa kości udowej: <43 mm u kobiet, 
>47 mm u mężczyzn



Obwód trzonu uda: <81 mm u kobiet, 
>92 mm u mężczyzn



Kąt szyjki kości udowej