background image

Ustawowy ustrój 

majątkowy

cz. 2

dr Krzysztof Gołębiowski

background image

Ustroje majątkowe - 

przypomnienie

• Zawarcie 

małżeństwa 

wywołuje 

skutki, które dzieli się na:

– skutki  niezależne  od  istniejącego  ustroju 

majątkowego 

• np.  obowiązek  współdziałania  dla    dobra 

rodziny, art. 23 k.r.o.

• te  skutki  występują  w  każdym  małżeństwie  i 

małżonkowie nie mogą ich wyłączyć

– skutki  zależne  od  ustroju,  a  więc  w 

zasadzie 

sam 

małżeński 

ustrój 

majątkowy 

background image

Ustroje majątkowe - 

przypomnienie

• ustrój  majątkowy  –  zespół  reguł 

dotyczących 

najogólniej 

rzecz 

ujmując majątków małżonków

• należy  odróżnić  ustrój  jako  zespół 

reguł  od  majątków  małżonków, 
zwłaszcza od majątku wspólnego

– w tym zakresie terminologia używana w 

praktyce bywa myląca

background image

Ustrój wspólności a majątek 

wspólny

• należy odróżnić przynajmniej dwa pojęcia:

– ustrój wspólności (zespół reguł z art. 31 – 46 k.r.o.)
– od majątku wspólnego 

• majątek to zbiór „przedmiotów majątkowych” 

(tak  określa  składniki  majątku  ustawodawca 

np. w art. 31 k.r.o.)

• majątek 

jest 

to 

zatem 

zbiór 

praw 

podmiotowych (aktywów)

– zdaniem  większości  doktryny,  także  posiadanie 

rzeczy  (art.  336  i  nast.  k.c.)  jest  przedmiotem 

majątkowym 

background image

Trzy masy majątkowe

• w  małżeństwie,  w  którym  obowiązuje 

ustrój 

wspólności 

ustawowej, 

funkcjonują trzy masy majątkowe:

– majątek osobisty żony
– majątek osobisty męża
– majątek wspólny (należący jednocześnie do 

męża i żony)

• a  więc  każde  prawo,  które  przysługuje 

małżonkowi,  wchodzi  do  którejś  z  tych 

mas majątkowych 

background image

Skład majątków małżonków - 

ustalanie

• reguły  (mechanizm  prawny)  tworzenia  majątku 

wspólnego  (art.  31-34)  mają  zastosowanie  już  

chwili nabycia prawa 

• nie  jest  więc  tak,  że  dopiero  po  ustaniu  ustroju 

(np. 

po 

rozwodzie) 

wspólności 

powstają 

poszczególne masy majątkowe

• one istnieją i dynamicznie zmieniają się przez cały 

okres trwania ustroju wspólności

• ale zazwyczaj w trakcie trwania ustroju wspólności 

nie ma potrzeby rozważania tej kwestii

• czyli  małżonkowie  nie  zastanawiają  się,  czy  dane 

prawo  jest  wspólne  czy  należy  do  jednego 

małżonka

background image

Skład majątków małżonków – 

ustalanie; znaczenie regulacji 

art. 31-34

• ale są typowe sytuacje, w których dokonuje się ustalenia

• zazwyczaj ustalenia, czy dane prawo jest w majątku wspólnym 

czy osobistym dokonuje się, kiedy:

– zachodzi potrzeba dokonania czynności zarządu  majątkiem 

wspólnym w przyszłości

– zachodzi potrzeba dokonania oceny ważności już dokonanej 

czynności prawnej

– powstaje zagadnienie odpowiedzialności za zobowiązania

– dokonuje  się  podział  majątku,  np.  po  rozwodzie  lub  po 

śmierci małżonka

– ogólnie: zachodzi spór między małżonkami albo małżonkami 

i osobami trzecimi co do jakiegoś prawa podmiotowego

• i w tych wypadkach stosuje się, sięga się do tych reguł, 

o których wcześniej, a więc przepisów art. 31, 33 i 34.

background image

Potrzeba dokonania czynności 

zarządu  majątkiem wspólnym 

w przyszłości

• inne  są  reguły  zarządu  składnikiem 

majątku wspólnego, a inne osobistego

• jeśli  coś  jest  w  majątku  osobistym  –  dany 

małżonek sam decyduje

• jeśli we wspólnym – stosujemy art. 36-40

– np.  jeden z małżonków  mógł  wyrazić  sprzeciw 

wobec dokonania czynności (art. 36

1

)

• a  więc  czasem  przed  dokonaniem 

czynności, 

żeby 

wiedzieć, 

jak 

jej 

prawidłowo  dokonać,  trzeba  ustalić,  czy 

przedmiot  tej  czynności  jest  w  majątku 

wspólnym czy osobistym.

background image

Ocena ważności już 

dokonanej czynności

• ocena ważności dokonanej już czynności zależeć 

może od tego, czy przedmiot tej czynności był 

w majątku wspólnym czy osobistym 

• wiele  takich  sporów  w  praktyce,  zwłaszcza  co  do 

nieruchomości; prosta sytuacja: 

– żona sprzedaje lub daruje nieruchomość osobie x

– oświadcza,  że  nieruchomość  wchodzi  w  skład  jej 

majątku osobistego

– mąż twierdzi, że była w majątku wspólnym

• ponieważ  z  art.  37  k.r.o.  wynika,  że  do  ważności 

zbycia  nieruchomości  wspólnej  potrzebna  jest 

zgoda  małżonka,  to  ważność  czynności  zależy  od 

tego,  czy  prawo  własności  wchodziło  do 

majątku wspólnego czy osobistego

background image

Odpowiedzialność za 

zobowiązania

• długi (zobowiązania) nie są wspólne małżonkom

• jeśli  dłużnikiem  jest  tylko  jeden  z  małżonków,  to 

powstaje 

problem, 

czy 

można 

prowadzić 

egzekucję z majątku wspólnego

– np.  wierzyciel  uzyskał  wyrok  zasadzający  określoną 

kwotę od męża

– pytanie  - czy komornik może zająć w toku egzekucji 

np. samochód czy nieruchomość będące składnikami 

majątku wspólnego

– co  do  zasady  nie  może  zająć  składnika  majątku 

wspólnego, co szczegółowo reguluje to art. 41

– więc dlatego istotne jest ustalenie, czy dany składnik 

majątku jest w majątku wspólnym czy osobistym

background image

Podział majątku 

wspólnego

• ustalenia  składu  majątku  dokonuje  się  także  przy  okazji 

podziału majątku wspólnego 

• przede  wszystkim  po  rozwodzie  lub  śmierci  jednego  z 

małżonków i dziale spadku po nim

• podziałowi  podlega  tylko  to,  co  wchodziło  do  majątku 

wspólnego

• ponadto  jest  kwestia  nakładów  –  rozliczeniu  podlegają 

nakłady  z  majątku  osobistego  na  wspólny  i  odwrotnie  –  a 

zatem  trzeba  ustalić,  z  jakiego  majątku  czynione  były 

nakłady  i  na  co  (na  składniki  majątku  osobistego  czy 

wspólnego) 

• więc trzeba to najpierw ustalić i tu znowu stosuje się reguły 

z 31 – 34

• uwaga! to jedyny z tych 5 przypadków, w których ustala 

się cały skład majątku wspólnego

– poza tym – zawsze konkretnego prawa lub konkretnych praw

background image

Rozstrzyganie sporów między 

małżonkami

• Czasem  powstaje  także  spór  między  małżonkami 

już  w  trakcie  trwania  ustroju  wspólności  co  do 

przynależności poszczególnych składników

– małżonkowie mogą nie zgadzać się, co jest w majątku 

osobistym każdego z nich, a co we wspólnym

• mają  dwa  specjalne  środki  prawne  służące 

usunięciu tego sporu:

– oba  dotyczą  ustalenia  przynależności  konkretnego 

prawa,  a  nie  ustalenia  składu  całego  majątku  –  skład 

całego ustala się tylko przy podziale

– art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece (dot. 

nieruchomości, 

które 

mają 

urządzona 

księgę 

wieczystą)

– art. 189 k.p.c. (dotyczy pozostałych praw)

background image

Skład majątków małżonków 

- konkretnie

art. 31 § 2 Do majątku wspólnego należą 

szczególności:

1)   pobrane wynagrodzenie za pracę i dochody z 

innej działalności zarobkowej każdego z 

małżonków;

2)   dochody z majątku wspólnego, jak również z 

majątku osobistego każdego z małżonków;

3)   środki zgromadzone na rachunku otwartego lub 

pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z małżonków;

4)   kwoty składek zewidencjonowanych na subkoncie, o którym 

mowa w 

art. 40a

 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o 

systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, 

poz. 1585, z późn. zm.

1)

).

background image

Skład majątków małżonków 

- konkretnie

• należy  pamiętać,  że  art.  31  §  2 

zawiera wyliczenie przykładowe

– zwrot „w szczególności”
– a nadto zgodnie z 

§

 1 art. 31 (najistotniejszy 

przepis)  –  co  do  zasady  wszelkie  prawa 
nabyte    w  czasie  trwania  ustroju  wspólności 
wchodzą do majątku wspólnego

• nie  da  się  wyczerpująco  wskazać 

składników majątku wspólnego

background image

Pobrane wynagrodzenie za pracę i 

dochody z innej działalności 

zarobkowej jednego małżonka

• wymienione  jako  przykład  głównie  ze  względu  na 

znaczenie

– często najważniejszy składnik majątku wspólnego
– w  sensie  ekonomicznym  efekty  pracy  i 

działalności  gospodarczej  małżonków  stają  się 

wspólne

– porównać: art. 33 pkt 7 – do majątku osobistego 

należą 

kolei 

wierzytelności 

tytułu 

wynagrodzenia za pracę 

– różnica:

wierzytelność  to  możliwość  domagania  się  zapłaty 

zapłatę, 

a pobrane wynagrodzenie to już „wypłacone” kwoty

background image

Pobrane wynagrodzenie za 

pracę i dochody z innej 

działalności zarobkowej 

jednego małżonka

• rozróżnienie bardzo ważne w praktyce

– skoro 

roszczenie 

jest 

majątku 

osobistym,  to  domagać  się  wypłaty 
wynagrodzenia  może  tylko  małżonek, 
który jest pracownikiem

• np  .  tylko  pracownik,  a  nie  jego  małżonek  może 

wytoczyć  pozew  o  zapłatę  wynagrodzenia  lub 
odebrać należność „w kasie”

• a  więc  pracodawcy  w  zasadzie  nie  interesuje, 

czy  jego  pracownik  pozostaje  w  ustroju 
wspólności czy rozdzielności

background image

Pobrane wynagrodzenie za 

pracę i dochody z innej 

działalności zarobkowej 

jednego małżonka

• żona nie może z powołaniem na ustrój wspólności 

domagać się wypłaty wynagrodzenia męża

oczywiście  z  wyjątkiem  przepisów  szczególnych,  a 

więc art. 29

• ale  trzeba  pamiętać,  że  art.  29  to  kwestia  niezależna  od 

ustroju

• a więc też przy rozdzielności 

ale    już  pobrane  (wypłacone)  wynagrodzenie  jest 

wspólne

• o  przynależności  pobranego  wynagrodzenia  do 

majątku  wspólnego  decyduje  pobranie  go  w 

czasie trwania wspólności ustawowej, choćby było 

to  wynagrodzenie  za  pracę lub  inne  usługi 

świadczone przed powstaniem wspólności.

background image

Dochody z majątku 

wspólnego i osobistego 

• a więc każdego majątku

• ważne  podkreślenie,  że  nie  tylko  z 

wspólnego, ale też osobistego

• np.  czynsz  najmu  nieruchomości,  która  była 

własnością 

męża 

przed 

zawarciem 

małżeństwa i teraz jest wynajmowana

• chodzi  o  tzw.  „czysty  dochód”,  a  nie 

przychód 

• dochodami  takimi  są  pożytki  naturalne  i 

cywilne  rzeczy  oraz  pożytki  prawa  w 
rozumieniu art. 53-54 k.c.

background image

Skład majątków osobistych, 

art. 33 pkt 1

• przypomnienie:  art.  33  wyczerpująco 

wymienia 

składniki 

majątku 

osobistego

– pkt  1  –  przedmioty  nabyte  przed 

powstaniem wspólności

• to  oczywiste,  wynika  już  z  art.  31,  tu  tylko 

powtórzenie zasady

• nie  ma  wspólności  ogólnej,  jest  wspólność 

„dorobku”

background image

Skład majątków osobistych, 

art. 33 pkt 2

• pkt  2  przedmioty  majątkowe  nabyte  przez 

dziedziczenie,  zapis  lub  darowiznę,  chyba  że 

spadkodawca lub darczyńca inaczej postanowił

• chodzi  o  osobisty  charakter  tego  typu  czynności 

prawnych

– o  ich  dokonaniu  decydują  często  pobudki  takie  jak 

wdzięczność, więzy pokrewieństwa

• ale  przepis  dotyczy  też  dziedziczenia  ustawowego,  nie  jest 

ograniczony do testamentowego

• ważne:  darczyńca,  spadkodawca  może  inaczej 

zdecydować,  tzn.  przesądzić,  że  darowane  czy 

zapisane prawo wejdzie do majątku wspólnego

• jeśli nic nie postanowi – wchodzi do osobistego

• tu uwaga: gdyby była to sprzedaż i strony nic nie oświadczyły 

– weszłoby do wspólnego

background image

Skład majątków osobistych,

 art. 33 pkt 2

• reguła 

ta 

została 

wyłączona 

przez 

ustawodawcę w odniesieniu do nabytych w 

ten  sposób  tzw.  przedmiotów  zwykłego 

urządzenia domowego służących do użytku 

obojga małżonków (art. 34 k.r.o.), 

– Przedmioty  zwykłego  urządzenia  domowego  służące  do 

użytku  obojga  małżonków  są  objęte  wspólnością 

ustawową  także  w  wypadku,  gdy  zostały  nabyte  przez 

dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca 

lub darczyńca inaczej postanowił.

• a  więc  co  do  tych  przedmiotów  jest  zasada 

odwrócona  –  np.  dziadkowie  darując  telewizor 

wnuczce  muszą  wyraźnie  oświadczyć,  że  własność 

ma nie wejść do wspólności

background image

Skład majątków osobistych,

 art. 33 pkt 2

• uwaga:  zwracam  uwagę,  że  w 

podręczniku  przedmioty  nabyte  przez 
dziedziczenie 

darowiznę 

są 

wymienione  jako  składniki  majątku 
wspólnego

– to  oczywiście  nie  jest  błąd  autora,  ale 

trzeba się wczytać

– bo dr Strzebinczyk pisze wprost, że chodzi o 

te,  co  do  których  darczyńca/spadkodawca 
tak zaznaczył

background image

Problem odwołania darowizny 

na rzecz małżonków

• zagadnienie o doniosłości praktycznej i bardzo sporne
• art. 898 k.c.:
§

 1. Darczyńca  może  odwołać  darowiznę  nawet  już  wykonaną, 

jeżeli  obdarowany  dopuścił  się  względem  niego  rażącej 
niewdzięczności.

§ 2. Zwrot  przedmiotu  odwołanej  darowizny  powinien  nastąpić 

stosownie do przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu.(...)

• problemy  w  sytuacji,  gdy  rażącej  niewdzięczności 

dopuścił się jeden z małżonków

• Jakie  są  skutki  odwołania  darowizny  w  stosunku  do 

jednego z małżonków?

–  np. ojciec obdarował córkę i jej męża, mąż okazał sie rażąco 

niewdzięczny wobec niego

background image

Problem odwołania darowizny 

na rzecz małżonków

– wspólność trwa, nie można domagać się jej zniesienia. 

– gdyby 

między 

małżonkami 

była 

„zwykła” 

współwłasność  ułamkowa,  to  mąż  byłby  zobowiązany 

do przeniesienia swego udziału w darowanym prawie

– jednak  przy  wspólności  małżeńskiej  (łącznej)  brak 

udziału (lub, pogląd mniejszościowy, jest udział, ale o 

nieokreślonej wielkości)

– Krzywdzić  drugiego  małżonka  nie  można,  zwłaszcza, 

że często to jest dziecko/wnuk darczyńcy

– SN:  na  skutek  odwołania  darowizny  w  takiej  sytuacji 

przedmiot ten „wychodzi” ze wspólności i obdarowani 

stają się współwłaścicielami w częściach ułamkowych, 

więc każdy może przenieść swój udział

• dyskusyjne  od  strony  teoretycznej,  praktycznie  chyba 

jedyne rozwiązane.

background image

Skład majątków osobistych,

art. 33 pkt 3

• prawa  majątkowe  wynikające  ze  wspólności  łącznej 

podlegającej odrębnym przepisom,

• wyłączenie  dotyczy  udziału  w  spółce 

cywilnej  (art.  860  i  nast.  k.c.)  z  majątku 
wspólnego małżonków

• ułatwia  to  obrót  gospodarczy,  jaśniejsza 

sytuacja pozostałych wspólników

• ma  to  dotyczyć  też  spółki  zawiązanej  przez 

samych 

małżonków, 

wtedy 

powstaje 

pomiędzy nimi dodatkowa wspólność łączna

background image

Skład majątków osobistych,

art. 33 pkt 4

• pkt  4  przedmioty  majątkowe  służące 

wyłącznie  do  zaspokajania  osobistych 

potrzeb jednego z małżonków

– takimi  przedmiotami  są  w  szczególności  odzież, 

obuwie,  przedmioty  niezbędne  dla  jego  stanu 

zdrowia  (jak  wózek  inwalidzki)  lub  związane  z 

osobistymi  zamiłowaniami  małżonka  (sprzęt 

sportowy, sprzęt muzyczny). 

– czyli chodzi tu o element „wyłączności”, 

– jeśli  zgodnie  z  wolą  małżonków  te  osobiste 

potrzeby  to  nie  jedyny  cel  nabycia  danego 

przedmiotu, to jednak  majątek wspólny

– bo trzeba pamiętać, że o kwalifikacji co do zasady 

decyduje moment nabycia tego przedmiotu

background image

Skład majątków osobistych,

art. 33 pkt 4

• przyjmuje  się  zazwyczaj,  że  nie  można  uznać 

za 

przedmioty 

służące 

wyłącznie 

do 

zaspokajania  potrzeb  jednego  z  małżonków 

przedmiotów, które mają znaczną wartość, 

– wprawdzie ze względu na swój charakter użytkowy 

mogłyby służyć jednemu małżonkowi,

– ale  okoliczności  wskazują  jednak,  że  są  lokatą 

kapitału, 

– np.  w  sytuacji  gdy  rzeczy  te  są  gromadzone  w 

większej  ilości,  niż  odpowiada  to  rzeczywistym 

potrzebom 

biżuteria itp.

ale to pogląd tradycyjny, może wymaga przemyślenia

background image

Skład majątków osobistych,

art. 33 pkt 4

• historycznie:

– w  dawnym  stanie  prawnym  w  art.  33  było 

pojęcie  „przedmioty  służące  do  wykonywania 

zawodu”

– i  SN  uznawał,  że  samochód  nie  służy 

taksówkarzowi do wykonywania zawodu

– było 

to 

sprzeczne 

przepisem, 

ale 

uzasadniano  to  znaczną  wartością  (wtedy) 

samochodu

– później ten pogląd odrzucono
– być  może  podobnie  należałoby  traktować  cenną 

biżuterię itp. 

background image

Skład majątków osobistych,

art. 33 pkt 5

• pkt 5 prawa niezbywalne, które mogą 

przysługiwać tylko jednej osobie

• prawa,  które  nie  mogą  być  przeniesione 

na  inną  osobę  w  drodze  czynności 

prawnej.

• na 

pewno 

prawo 

do 

alimentacji, 

służebność osobista, dożywocie 

• dawniej było tylko „prawa niezbywalne”, a 

więc  teraz  węższe  pojęcie,  a  więc 

zawężenie majątku osobistego

background image

Skład majątków osobistych,

art. 33 pkt 6

• pkt 6  przedmioty uzyskane z tytułu 

odszkodowania za uszkodzenie ciała 

lub  wywołanie  rozstroju  zdrowia 

albo z  tytułu  zadośćuczynienia  za 

doznaną krzywdę

• te 

świadczenia, 

zwłaszcza 

zadośćuczynienie,  mają  ściśle  osobisty 

charakter,  związane  są  z  cierpieniami 

fizycznymi i psychicznymi człowieka

– i dlatego są w majątku osobistym

background image

Skład majątków osobistych,

art. 33 pkt 6

• nie 

dotyczy 

to 

jednak 

renty 

należnej 

poszkodowanemu  małżonkowi  z  powodu  całkowitej 

lub częściowej utraty zdolności do pracy zarobkowej 

albo  z  powodu  zwiększenia  się  jego  potrzeb  lub 

zmniejszenia widoków powodzenia na przyszłość;

• a więc jest to „wyjątek od wyjątku” – wracamy 

do reguły ogólnej

– a więc wchodzą w skład majątku wspólnego

– argumentem  jest  fakt,  że  renta  taka  spełnia 

funkcję wynagrodzenia,

– a  wynagrodzenie  przecież  stanowi  jeden  z 

głównych składników majątku wspólnego. 

• jednak  chodzi  tylko  o  kwoty  już  wypłacone  tytułem  renty,  a  nie 

odpowiednie  wierzytelności,  podobnie  jak  w  wypadku  roszczenia  o 

wynagrodzenie

background image

Skład majątków osobistych,

art. 33 pkt 7

• pkt  7  wierzytelności  z  tytułu 

wynagrodzenia  za  pracę lub z 
tytułu 

innej 

działalności 

zarobkowej jednego z małżonków

• czyli  wierzytelność  o  wynagrodzenie  – 

majątek osobisty jeszcze, 

• pobrane  wynagrodzenie  –  majątek  wspólny, 

jego główny składnik

• kwestia już omawiana

background image

Skład majątków osobistych,

art. 33 pkt 8

• pkt 8 przedmioty majątkowe uzyskane 

tytułu 

nagrody 

za 

osobiste 

osiągnięcia jednego z małżonków

– chodzi  tu  o  nadzwyczajne,  wyjątkowe  korzyści 

(nagrody),

– które  stanowią  wyróżnienia  i  uznanie  dla 

osobistych osiągnięć małżonka, 

– są związane z osobą małżonka i z tego właśnie 

względu  nie  powinny  należeć  do  majątku 

wspólnego

– wygrana w teleturnieju, nagroda literacka itp.

background image

Skład majątków osobistych,

art. 33 pkt 8

• nie  są  natomiast  nagrodami  w  tym 

sensie:

świadczenia  pieniężne  w  postaci  specjalnego 
dodatkowego wynagrodzenia, 

• takie jak tzw. trzynasta pensja
• wynagrodzenie za dodatkową pracę 
• innego  rodzaju  premie,  jakie  może  otrzymać 

pracownik 

wygrana  uzyskana  przez  małżonka  w  Lotto, 
loteria,  bo  nie  wiąże  się  to  z  osobistymi 
osiągnięciami małżonka

background image

Skład majątków osobistych,

art. 33 pkt 9

• prawa autorskie i prawa pokrewne, 

prawa własności przemysłowej oraz inne 
prawa twórcy;

• znowu decyduje osobisty charakter tych praw
• ale  już  korzyści  z  nich  uzyskane  wchodzą  w 

skład majątku wspólnego 

– 41 § 2 wskazuje na to 
– i  zasada,  że  do  majątku  wspólnego  wchodzi 

wszystko,  co  zostało  nabyte  w  trakcie  trwania 
wspólności, w tym dochody z majątku osobistego

background image

Skład majątków osobistych,

art. 33 pkt 10 (surogacja) 

• zasada surogacji – chyba najważniejsza w art. 33
• rozstrzyga problem: co w sytuacji, gdy dochodzi 

do zbycia składnika majątku osobistego

– np.  żona  miała  samochód  zakupiony  przed 

zawarciem małżeństwa, zawiera umowę zamiany na 

inny samochód w czasie trwania wspólności

• albo  zawiera  umowę  zamiany  komputera,  który  otrzymała 

jako nagrodę w konkursie na najlepszy projekt itp. 

– prawo  nabyte  jest  w  trakcie  trwania  wspólności,  a 

więc  zgodnie  z  art.  31  powinno  wejść  do  majątku 

wspólnego

– nie  znajduje  zastosowania  żaden  z  omówionych 

wyjątków z art. 33 pkt 1-9

background image

Skład majątków osobistych,

art. 33 pkt 10 (surogacja) 

• surogacja 

oznacza 

zastąpienie 

jednego 

składnika  innym,  który  wchodzi  w  miejsce 

zastępowanego

– „w  miejsce”,  tzn.  do  tego  samego  majątku,  w 

którym był składnik zastępowany

– zbycie składnika majątku osobistego w zamian za 

inne prawo:

• jeśli to „nowe” prawo wchodzi do majątku osobistego – 

mówimy, że działa surogacja

• jeśli  nowe  prawo  wchodzi  do  majątku  wspólnego  –  nie 

działa zasada surogacji

• ustawodawca  musi  zdecydować,  czy  w  ogóle 

będzie stosował zasadę surogacji a jeśli tak – 

to w jakim zakresie 

background image

Skład majątków osobistych,

art. 33 pkt 10 (surogacja) 

• nastąpiła tu jedna z istotniejszych zmian spośród 

wprowadzonych w 2004 r.

• dotychczas było: 

• 1)  przedmioty  majątkowe  nabyte  przed  powstaniem 

wspólności ustawowej;

• 2)  przedmioty  majątkowe  nabyte przez  dziedziczenie, 

zapis  lub  darowiznę,  chyba  że  spadkodawca  lub 

darczyńca inaczej postanowił;

• 3)  przedmioty  majątkowe  nabyte  ze  środków 

uzyskanych  w  zamian  za  przedmioty  wymienione 

w dwóch punktach poprzedzających

• 5) przedmioty majątkowe służące do wykonywania zawodu, 

jeżeli  zostały  nabyte  ze  środków  należących  do  odrębnego 

majątku małżonka wykonywającego ten zawód 

background image

Skład majątków osobistych,

art. 33 pkt 10 (surogacja) 

• wcześniej  surogacja  była  ograniczona,  bo  ustawodawca 

kierował się zasadą prymatu majątku wspólnego

• w 2004 r. rozszerzono surogację na wszelkie składniki majątku 

osobistego

– czyli w zasadzie wartość  majątku  osobistego  ma  być w  pewnym 

sensie stała

• uzasadnienie rozszerzenia: 

– ułatwienie prowadzenia działalności gospodarczej, 

– małżonek  nie  traci  majątku  osobistego  przez  użycie  go  do 

działalności

• też  łatwiej dla wierzycieli, bo teoretycznie  w miarę stały jest 

majątek osobisty

• względy słuszności – np. co do zadośćuczynienia – 

• też  argument,  że  de  facto  wąska  surogacja  prowadziła  do   

ustroju  wspólności  ogólnej,  bo  i  tak  to,  co  miał  małżonek 

przed  małżeństwem  „zmieniało  się”  stopniowo  w  majątek 

wspólny

background image

Skład majątków osobistych,

art. 33 pkt 10 (surogacja) 

• problem,  czy  surogacja  obejmuje  też 

środki  pieniężne  uzyskane  np.  ze 

sprzedaży „osobistego” samochodu

oczywiście  tak,  bo  nie  można  przyjąć,  że 

pieniądze nie, ale kupione za nie rzeczy tak

nie  jest  też  tak,  że  surogacja  obejmuje  tylko 

„bezpośrednie”  zdarzenie,  tzn.  to  samo 

powodujące i utratę prawa i nabycie,

• bo może dotyczyć też dalszych czynności, dalszego 

zastępowania jednych składników innymi

background image

Współwłasność ułamkowa 

między małżonkami

• ustrój  ustawowej  wspólności  majątkowej  nie  wyłącza 

możliwości 

istnienia 

między 

małżonkami 

współwłasności w częściach ułamkowych, obejmującej 

określone przedmioty majątkowe. 

• mogą  to  być  przedmioty  nabyte  wspólnie  jeszcze  przed 

zawarciem  małżeństwa  albo w  czasie  jego  trwania,  z 

podlegających  surogacji  środków  pochodzących  z  majątków 

osobistych małżonków. 

• udziały  w  takiej  współwłasności  wchodzą  w  skład  majątków 

osobistych małżonków.

• W sytuacji gdy podczas trwania wspólności ustawowej 

jedno  z  małżonków  nabędzie  przedmioty  majątkowe 

wspólnie  z  konkubentem,  przedmioty  takie  mogą 

stanowić  współwłasność  konkubenta  i  małżonków; 

tych  ostatnich  na  zasadzie  wspólności  ustawowej 

(uchwała SN z dnia 27 czerwca 1996 r., III CZP 70/96, 

OSNC 1996, nr 11, poz. 145)


Document Outline