Zaburzenia gospodarki wodno-
Zaburzenia gospodarki wodno-
elektrolitowej u zwierząt
elektrolitowej u zwierząt
Zakład Chorób Zwierząt
Zakład Chorób Zwierząt
Gospodarskich i Koni
Gospodarskich i Koni
Katedry i Kliniki Chorób
Katedry i Kliniki Chorób
Wewnętrznych Zwierząt
Wewnętrznych Zwierząt
Całkowita woda ustrojowa
Całkowita woda ustrojowa
Całkowita woda w ustroju obejmuje 60% masy ciała
Całkowita woda w ustroju obejmuje 60% masy ciała
dorosłego organizmu i 80% wagi ciała u noworodków
dorosłego organizmu i 80% wagi ciała u noworodków
Całkowita woda jest podzielona pomiędzy 2
Całkowita woda jest podzielona pomiędzy 2
przestrze-niami:
przestrze-niami:
wewnątrzkomórkową obejmującą 30 – 40% wagi,
wewnątrzkomórkową obejmującą 30 – 40% wagi,
głównym elektrolitem jest K
głównym elektrolitem jest K
+
+
i fosforany
i fosforany
pozakomórkową obejmującą 20 – 30% wagi, 30% u
pozakomórkową obejmującą 20 – 30% wagi, 30% u
dorosłych zwierząt, główne elektrolity to Na
dorosłych zwierząt, główne elektrolity to Na
+
+
i Cl
i Cl
-
-
Osocze krwi stanowi 4 – 6 %
Osocze krwi stanowi 4 – 6 %
Płyn śródmiąższowy stanowi 10 – 12%
Płyn śródmiąższowy stanowi 10 – 12%
Płyn transkomórkowy stanowi 8 – 10% (płynna
Płyn transkomórkowy stanowi 8 – 10% (płynna
zawartość przewodu pokarmowego, płyn jam
zawartość przewodu pokarmowego, płyn jam
stawowych)
stawowych)
Bilans wody
Bilans wody
Pobór wody:
Pobór wody:
o
Woda preformowana = woda wypijana przez
Woda preformowana = woda wypijana przez
zwierzę i woda zawarta w pokarmie
zwierzę i woda zawarta w pokarmie
KONIE 54 ml/kg/dobę, BYDŁO 80 ml/kg/dobę, ŚWINIE
KONIE 54 ml/kg/dobę, BYDŁO 80 ml/kg/dobę, ŚWINIE
100 ml/kg/dobę
100 ml/kg/dobę
o
Woda oksydacyjna (woda metaboliczna)
Woda oksydacyjna (woda metaboliczna)
100g białka tworzy 41,3 g wody
100g białka tworzy 41,3 g wody
100g tłuszczu tworzy 107,1 g wody
100g tłuszczu tworzy 107,1 g wody
100g skrobi tworzy 55,5 g wody
100g skrobi tworzy 55,5 g wody
100g alkoholu tworzy 117,4 g wody
100g alkoholu tworzy 117,4 g wody
Bilans wody
Bilans wody
Utrata wody
Utrata wody
o
Przez płuca i skórę (
Przez płuca i skórę (
perspiratio insensybilis
perspiratio insensybilis
)
)
o
Przez przewód pokarmowy (woda w kale)
Przez przewód pokarmowy (woda w kale)
o
Przez nerki (woda w moczu)
Przez nerki (woda w moczu)
Przykład bilansu wodnego konia o masie 450 kg
Przykład bilansu wodnego konia o masie 450 kg
Woda preformowana 450 x 54 ml = 24 300 ml
Woda preformowana 450 x 54 ml = 24 300 ml
Woda oksydacyjna 2 700 ml
Woda oksydacyjna 2 700 ml
Parowanie obligatoryjne 8 500 ml
Parowanie obligatoryjne 8 500 ml
Utrata z moczem 5 000 ml
Utrata z moczem 5 000 ml
Utrata z kałem 13 500 ml
Utrata z kałem 13 500 ml
Odwodnienie (
Odwodnienie (
dehydratio
dehydratio
Odwodnienie hipotoniczne
Odwodnienie hipotoniczne
(
(
odwodnienie z braku soli)
odwodnienie z braku soli)
Stan organizmu w którym utrata elektrolitów
Stan organizmu w którym utrata elektrolitów
przewyższa utratę wody i tym samym
przewyższa utratę wody i tym samym
dochodzi do obniżenia osmolarności płynu
dochodzi do obniżenia osmolarności płynu
pozakomórkowego i przesunięcie wody do
pozakomórkowego i przesunięcie wody do
komórek.
komórek.
liczby erytrocytów,
liczby erytrocytów,
stężenia białka całk.,
stężenia białka całk.,
Hb,
Hb,
Ht,
Ht,
SOK,
SOK,
stężenie Na
stężenie Na
+
+
we krwi,
we krwi,
SSH
SSH
Badania laboratoryjne do
Badania laboratoryjne do
określania rodzaju i stopnia
określania rodzaju i stopnia
odwodnienia
odwodnienia
Badanie
Badanie
Zachowanie się w chorobie
Zachowanie się w chorobie
Ht [PCV]
Ht [PCV]
Wzrost przy odwodnieniu, na każde 2-3%
Wzrost przy odwodnieniu, na każde 2-3%
odw. Ht wzrasta o 5% u koni, 3% u bydła
odw. Ht wzrasta o 5% u koni, 3% u bydła
Hb
Hb
Wzrost przy odwodnieniu
Wzrost przy odwodnieniu
BUN, mocznik
BUN, mocznik
Powolny wzrost przy odwodnieniu
Powolny wzrost przy odwodnieniu
Białko całkowite
Białko całkowite
Wzrost przy odwodnieniu, >8 g/dl przy
Wzrost przy odwodnieniu, >8 g/dl przy
10% odw.
10% odw.
Sód
Sód
Wzrost przy odw. hipertonicznym, spadek
Wzrost przy odw. hipertonicznym, spadek
przy odw. hypotonicznym
przy odw. hypotonicznym
SSH [MCHC]
SSH [MCHC]
Wzrost przy odw. hipertonicznym, spadek
Wzrost przy odw. hipertonicznym, spadek
przy odw. hypotonicznym
przy odw. hypotonicznym
SOK
SOK
Wzrost w odw. hypotonicznym a spadek
Wzrost w odw. hypotonicznym a spadek
przy odw. hipertonicznym
przy odw. hipertonicznym
Korekcja odwodnienia
Korekcja odwodnienia
Przy nawadnianiu zwierząt musimy
Przy nawadnianiu zwierząt musimy
odpowiedzieć na następujące pytania:
odpowiedzieć na następujące pytania:
Jaki jest stopień odwodnienia ?
Jaki jest stopień odwodnienia ?
Jaka jest utrata wody i elektrolitów (jaki
Jaka jest utrata wody i elektrolitów (jaki
rodzaj odwodnienia) ?
rodzaj odwodnienia) ?
Ile podać płynów ?
Ile podać płynów ?
Jaką drogą podać płyny ?
Jaką drogą podać płyny ?
Jaki wyrównać zaburzenia elektrolitowe ?
Jaki wyrównać zaburzenia elektrolitowe ?
Jak wyrównać zaburzenia gosp. kwasowo-
Jak wyrównać zaburzenia gosp. kwasowo-
zasadowej ?
zasadowej ?
Jak często podawać płyny ?
Jak często podawać płyny ?
Korekcja odwodnienia
Korekcja odwodnienia
Wyliczenie ilości płynów do korekcji odwodnienia
Wyliczenie ilości płynów do korekcji odwodnienia
(masa ciała w kg) x % odwodnienia = ilość litrów
(masa ciała w kg) x % odwodnienia = ilość litrów
płynu
płynu
Przykład:
Przykład:
Koń o masie 450 kg, ostra kolka, odwodnienie 5%
Koń o masie 450 kg, ostra kolka, odwodnienie 5%
Ht – 45%, białko całkowite 8,0 g/dl, kreatynina
Ht – 45%, białko całkowite 8,0 g/dl, kreatynina
3,3 mg/dl
3,3 mg/dl
Obliczenia: dobowe zapotrzebowanie na płyny
Obliczenia: dobowe zapotrzebowanie na płyny
450 kg x 50 ml/kg = 22 500 ml (22,5 litra)
450 kg x 50 ml/kg = 22 500 ml (22,5 litra)
450 kg x 0,05 = 22,5 litra
450 kg x 0,05 = 22,5 litra
Dodatkowo dodajemy ilość płynu z refluksu
Dodatkowo dodajemy ilość płynu z refluksu
żołądkowego
żołądkowego
Minimalna ilość podanych płynów na dobę to 8,5
Minimalna ilość podanych płynów na dobę to 8,5
litra (parowanie obligatoryjne)
litra (parowanie obligatoryjne)
Zaburzenia w stężenia sodu we
Zaburzenia w stężenia sodu we
krwi
krwi
Hiponatremia (
Hiponatremia (
obniżenie stężenia Na
obniżenie stężenia Na
+
+
<120
<120
mEq/L
mEq/L
)
)
przyczynia się do obrzęku komórek (obrzęk
przyczynia się do obrzęku komórek (obrzęk
mózgu)
mózgu)
występuje w odw. hipotonicznym ale również
występuje w odw. hipotonicznym ale również
izo- i hipertonicznym
izo- i hipertonicznym
Na
Na
+
+
jest najważniejszym jonem płynu
jest najważniejszym jonem płynu
pozakomór-kowego warunkującym molalność
pozakomór-kowego warunkującym molalność
osocza
osocza
= 2,1 x [Na
= 2,1 x [Na
+
+
]
]
norma 280 – 320
norma 280 – 320
mOsm/L
mOsm/L
1 gram NaCl = 17 mEq Na
1 gram NaCl = 17 mEq Na
+
+
lub Cl
lub Cl
-
-
Korekcja hiponatremii
Korekcja hiponatremii
Należy w pierwszej kolejności podnieść stężenie sodu
Należy w pierwszej kolejności podnieść stężenie sodu
do 125 mEq/L w ciągu 6 – 8 h jeżeli występują objawy
do 125 mEq/L w ciągu 6 – 8 h jeżeli występują objawy
obrzęku mózgu i w ciągu 24 h jeżeli nie ma objawów.
obrzęku mózgu i w ciągu 24 h jeżeli nie ma objawów.
Podajemy hipertoniczne roztwory NaCl, 3%, 5%, 7%,
Podajemy hipertoniczne roztwory NaCl, 3%, 5%, 7%,
10% np. 4 ml/kg 7% NaCl iv
10% np. 4 ml/kg 7% NaCl iv
Początkowy deficyt sodu [mEq] = masa ciała [kg] x 0,6
Początkowy deficyt sodu [mEq] = masa ciała [kg] x 0,6
x (125 – aktualne stężenie Na
x (125 – aktualne stężenie Na
+
+
)
)
Po osiągnięciu stężenia Na
Po osiągnięciu stężenia Na
+
+
na poziomie 125 mEq/L w
na poziomie 125 mEq/L w
ciągu 24 – 48 h kontynuujemy podawanie płynów do
ciągu 24 – 48 h kontynuujemy podawanie płynów do
stężenia 140 mEq/L
stężenia 140 mEq/L
Deficyt sodu [mEq] = masa ciała [kg] x 0,6 x (140 –
Deficyt sodu [mEq] = masa ciała [kg] x 0,6 x (140 –
aktualne stężenie Na
aktualne stężenie Na
+
+
)
)
Podajemy 0,9% NaCl (wybór płynu ma już mniejsze
Podajemy 0,9% NaCl (wybór płynu ma już mniejsze
znaczenie)
znaczenie)
Korekcja hipernatremii
Korekcja hipernatremii
Hipernatremia (
Hipernatremia (
stężenie Na
stężenie Na
+
+
>160 mEq/L
>160 mEq/L
)
)
Utrata czystej wody (odwodnienie hipertoniczne)
Utrata czystej wody (odwodnienie hipertoniczne)
Nadmierna podaż soli
Nadmierna podaż soli
Sposób wyrównania:
Sposób wyrównania:
ilość litrów wody = masa ciała [kg] x 0,6 x (1 – 140/
ilość litrów wody = masa ciała [kg] x 0,6 x (1 – 140/
aktualne stężenie Na
aktualne stężenie Na
+
+
)
)
Podajemy powoli w ciągu 24 – 48 h
Podajemy powoli w ciągu 24 – 48 h
Podajemy sondą wodę
Podajemy sondą wodę
Podajemy roztwory bezelektrolitowe 1dnia 50%
Podajemy roztwory bezelektrolitowe 1dnia 50%
wyliczonej dawki, 2 dnia 30% wyliczonej dawki, 3
wyliczonej dawki, 2 dnia 30% wyliczonej dawki, 3
dnia 20% wyliczonej dawki
dnia 20% wyliczonej dawki
Przy występowaniu biegunki podajemy 5 – 10%
Przy występowaniu biegunki podajemy 5 – 10%
glukozę lub 2,5% glukozę + 0,45% NaCl
glukozę lub 2,5% glukozę + 0,45% NaCl
Zaburzenia w stężeniu potasu we
Zaburzenia w stężeniu potasu we
krwi
krwi
Suplementacja potasu:
Suplementacja potasu:
kiedy stężenie we krwi <3,0 mEq/L
kiedy stężenie we krwi <3,0 mEq/L
brak apetytu przez kilka dni
brak apetytu przez kilka dni
Utrata potasu przez przewód pokarmowy i nerki
Utrata potasu przez przewód pokarmowy i nerki
Sposoby wyrównania:
Sposoby wyrównania:
o
Drogą dożylną –
Drogą dożylną –
podaje się koncentrat KCl (1 – 4
podaje się koncentrat KCl (1 – 4
mEq/ml) w dawce 0,5 – 1 mEq K
mEq/ml) w dawce 0,5 – 1 mEq K
+
+
/kg/h lub 5 – 40
/kg/h lub 5 – 40
mEq K
mEq K
+
+
/L
/L
1 gram KCl = 13 mEq K
1 gram KCl = 13 mEq K
+
+
lub Cl
lub Cl
-
-
o
Doustnie –
Doustnie –
40 – 80 gram/450 kg/dzień, 10 – 20
40 – 80 gram/450 kg/dzień, 10 – 20
gram dla konia, 20 – 40 gram dla dorosłego
gram dla konia, 20 – 40 gram dla dorosłego
przeżuwacza
przeżuwacza