Koncepcje systemowe

Podstawowe założenia

• Człowiek jest istotą społeczną, elementem 

systemu, jego zachowanie jest pochodne w 

stosunku do tego co społeczne

• Najważniejszym systemem, w którym 

funkcjonuje człowiek jest rodzina – system, 

który charakteryzuje się dwoma cechami: 

tendencją do utrzymania homeostazy i 

równocześnie tendencją do zmiany

• Podstawowe elementy systemu to 

struktura (role), zasady pełnienia ról i 

sposoby wymiany informacji

Cele rodziny jako systemu

Rodzina jest systemem, którego 

główne zadania to:

- Zapewnienie jej członkom 

zaspokojenia indywidualnych 
potrzeb

- Realizacja zadań: urodzenie i 

wychowanie dzieci

Struktura rodziny (S. 

Minuchin)

• Struktura to sieć funkcjonalnych 

wymagań, określający  sposób, w jaki 

członkowie rodziny pozostają w 

interakcji

• System rodzinny składa się z 

hierarchicznych podsystemów:
- małżeńskiego
- rodziców
- rodzeństwa

Cechy systemu 

rodzinnego

• Najistotniejszą cechą systemu rodzinnego są 

granice – reguły przynależności, interakcji i 

komunikowania się, które mogą być:
- jasne – pozwalają na wzajemną wymianę, 

zrozumienie i bliskość bez naruszania 

autonomii
- sztywne – mała przepuszczalność, rzadka 

wymiana informacji, izolacja między 

podsystemami 
- rozmyte – zbyt przepuszczalne, częsta ale 

chaotyczna wymiana informacji, 

uniemożliwiająca autonomię

Zasady komunikowania się 

(P. Watzlawick)

• Komunikowanie się partnerskie – 

koncentrowanie się na partnerze ale także na 

sobie

• Komunikowanie się bezpośrednie – kierowanie 

komunikatów wprost do rozmówcy

• Komunikowanie się otwarte – treści osobiste 

dostosowane są do własnych potrzeb a poziom 

otwartości podlega kontroli

• Efektywności komunikowania się służą 

informacje zwrotne dotyczące: zachowań 

partnera oraz wyrażają uczucia wywołane 

zachowaniami partnera

Cechy komunikowania się 

• Każde zachowanie się jest przekazywaniem 

informacji na dwóch poziomach:
- informacji o treści
- informacji o relacji między partnerami 
komunikacji

• Sprzeczność między poziomami prowadzi 

do przerwania interakcji i zaniechania 
działania lub do działania mającego na celu 
odrzucenie partnera

Cechy c.d.

• Komunikowanie się symetryczne – partnerzy są 

na tych samych pozycjach a przekazywane 

treści są w znacznym stopniu zależne od 

każdego z partnerów

• Komunikowanie się komplementarne – 

partnerzy różnią się pozycją, jeden z nich jest 

aktywny a drugi bierny; jeden opiekuje się, 

drugi przyjmuje opiekę – zachowania 

uzupełniają się

• Komunikowanie się ma charakter cyrkularny – 

zachowanie komunikacyjne jest reakcją na 

czyjś komunikat – odrzucenie zasady 

przyczynowości

Zaburzenia struktury

• Patologiczne triady:

- koalicje międzypokoleniowe
- koalicje niejawne
- koalicje zaprzeczane

• Zbyt sztywne lub rozmyte granice – 

zakłócają relacje między potrzebą stałości i 
zmiany

• Zatarcie granic między pokoleniami
• Zjawisko delegowania

Zaburzenia komunikacji

• Podwójne wiązanie (G. Bateson) - 

sposoby informowania się wewnętrznie 
sprzeczny, a działania są niemożliwe do 
zrealizowania

• Pseudowzajemność (L.Wynn)
• Odmienne sposoby porządkowania 

napływających informacji (P. Watzlawick)

• Zaprzeczanie treściom ukrytym

Zaburzenia zasad 

funkcjonowania systemu

• Zasada lojalności rodzinnej 

(Boszormenyj-Nagy)

• Unikanie zaakceptowania 

rzeczywistości, w tym zasady 
uporządkowania (Dell)

• Próby kontrolowania innych 
• Dążenie do wpływania na określony 

sposób zachowania innych

Podsumowanie

• Źródłem zachowania jednostki jest rola 

jaką pełni w systemie

• Sposób pełnienia roli wyznaczają zasady 

określające funkcjonowanie systemu

• Skuteczność realizacji zadań systemu 

zależy od sposobów komunikowania się

• Patologia zachowania jest wynikiem 

zaburzeń struktury rodziny, zasad 

określających sposób pełnienia ról i 

rodzajów komunikacji