Farmakologia mięśni 

gładkich

Nauka o lekach 

• kurczących 

(spastica)

• rozkurczających 

(spasmolytica)

mięśnie gładkie

Ze wzlędu na efekt farmakodynamiczny leki 
te można podzielić na:

•

   

   

Leki kurczące 

Leki kurczące 

(spastyki)

(spastyki)

•

   

   

Leki rozkurczające 

Leki rozkurczające 

(spasmolityki) 

(spasmolityki) 

Ze względu na miejsce działania spastyki i 

Ze względu na miejsce działania spastyki i 

spazmolityki można podzielić na 

spazmolityki można podzielić na 

•

  

  

Leki działające miotropowo 

Leki działające miotropowo 

(działanie 

(działanie 

wewnątrz komórki mięśnia)

wewnątrz komórki mięśnia)

•

  

  

Leki działające receptorowo 

Leki działające receptorowo 

(na 

(na 

receptory błonowe) 

receptory błonowe) 

•

  

  

Leki  działające na kanały jonowe

Leki  działające na kanały jonowe

Podziały leków wpływających na 

mięśnie gładkie

Najczęściej grupy leków  wykazują 

Najczęściej grupy leków  wykazują 

pewną selektywność narządową w 

pewną selektywność narządową w 

działaniu na mięśnie gładkie.

działaniu na mięśnie gładkie.

Wyróżniamy leki działajace na mięśnie 

Wyróżniamy leki działajace na mięśnie 

gładkie: 

gładkie: 

•

 

 

przewodu pokarmowego i dróg

przewodu pokarmowego i dróg

  

  

moczowych, 

moczowych, 

•

 

 

oskrzeli,  

oskrzeli,  

•

naczyń krwionośnych,  

naczyń krwionośnych,  

•

macicy, 

macicy, 

•

 

 

oka

oka

Metyloksantyny

kofeina

teofilina 

teobromina

aminofilina, 

proksyfilina

Leki spazmolityczne o działaniu pozareceptorowym

Blokery 

kanałów wapniowych

Nifedypina

Amlodipina

Diltiazem 

Werapamil

Azotyny i azotany

Nitrogliceryna

Azotyn sodowy

Azotyn amylu

Czteroazotan 

pentaerytrytolu 

Diazotan izosorbitolu

Leki 
papawerynopodobne

papaweryna

drotaweryna

Aktywatory kanałów 

potasowych

minoksidil, cromokalim

• Leki te są pochodnymi izochinoliny.
 

• Papaweryna jest alkaloidem 
pochodzenia
  naturalnego obecnym  w opium 
uzyskiwanym z
  soku makówek.
 

• Drotaweryna jest  syntetyczną 
pochodną papaweryny.

Leki papawerynopodobne

Papaweryna 

Papaweryna 

Drotaweryna

Drotaweryna

Mechanizm działania:

Mechanizm działania spazmolitycznego tych 
leków jest złożony: 

• częściowo miotropowy związany z 
wpływem  na aktywność fosfodiesterazy, 

• a po części wynikający z oddziaływania na 
błonowe kanały wapniowe.

 Leki te
1

. hamują aktywność fosfodiesterazy (silniej 

niż metyloksantyny) co   
    wywołuje wzrost stężenia cAMP w 
mięśniach gładkich i urucha-
    mia reakcję rozkurczową
2. częściowo blokują kanały wapniowe

Leki papawerynopodobne

Działanie:

• 

W doświadczeniach in vitro papaweryna i jej 

pochodne rozkurczają  mięśnie gładkie 
wszystkich narządów.

• 

W dawkach terapeutycznych rozkurczają 

głównie mięśnie przewodu pokarmowego, 
dróg żółciowych i pęcherza moczowego.

• 

Papaweryna podana dożylnie rozkurcza duże 

naczynia krwionośne oraz wpływa także na serce 
wydłużając okres refrakcji i zwalniając przewodzenie 
 w układzie bodźcoprzewodzącym.

• 

Drotaweryna działa nieco silniej 

spazmolitycznie

Zastosowanie leków 
papawerynopodobnych

Stany skurczowe 

• 

przewodu pokarmowego, 

• dróg żółciowych 

• pęcherza moczowego i dróg 
moczowych, 

zwłaszcza podczas ostrych 

kolek.

Metyloksantyny

 

        naturalne:

                                 teofilina, kofeina, 
teobromina

      półsyntetyczne i syntetyczne:

                                  aminofilina, proksyfilina, 
diprofilina,  

Metyloksantyny to leki wykazujące wiele działań 

farmakologicznych,  z których obecnie 

najczęściej wykorzystuje się efekt 

spazmolityczny 

Mechanizm działania:

Działanie spasmolityczne metyloksantym związane jest 
z hamującym wpływem na aktywność cAMP- 
fosfodiesterazy oraz cGMP-fosfodiesterazy. 

Prowadzi to do wzrostu stężeń obu cyklicznych 
nukleotydów i reakcji rozkurczowej.

W reakcji tej może mieć także udział zdolność 
blokowania przez te leki receptorów adenozynowych 
typu A1  

Receptory te pobudzane przez adenozynę inicjują skurcz 
mięśni oskrzeli i niektórych naczyń krwionośnych, natomiast w 
mózgu  odpowiadają za niektóre reakcje  depresyjne. 
(Drugi typ receptora adenynozynowego - A2 , na który 
metyloksantyny nie działają, inicjuje reakcję rozkurczu naczyń 
krwionośnych.) 

Metyloksantyny prowadzą także do uwolnienia 
endogennych katecholamin.

Metyloksantyny

Metyloksantyny

Działanie:

• Spazmolityczne działanie metyloksantyn 
dotyczy przede wszystkim  mięśniówki oskrzeli 
 oraz niektórych naczyń tętniczych. 

• Działanie broncholityczne jest obecnie 
najczęściej wykorzystanym efektem tej grupy 
leków. 

• Najbardziej selektywne działanie 
broncholityczne wykazuje teofilina i jej 
pochodna aminofilina .

Zastosowanie:

Teofilina znajduje głównie zastosowanie 
w leczeniu astmy

 

Inne efekty działania metyloksantyn to :

•   stymulujący wpływ na OUN  

(poprawa samopoczucia,  zniesienie 
zmęczenia i senności,   przyśpieszenie 
czasu reakcji, stymulacja ośrodków  
podkorowych  w tym 
naczynioruchowego, oddechowego 
efekt analeptyczny)

•   działanie  pobudzające mięsień 
sercowy  

wzrost liczby uderzeń siły 

skurczu, co  wywołuje wzrost ciśnienia 
tętniczego 

•   działanie moczopędne 

 złożone z 

efektów rozszerzenia tętniczek 
kłębuszkowych (efekt główny) i 
kanalikowego hamowania resorbcji sodu 
i wody 

Azotyny i organiczne 

azotany

Azotyn sodowy         Nitrogliceryna
Azotyn amylu            

oraz leki o 

przedłużonym
                                   działaniu

                                   Czteroazotan 
pentaerytrytolu 
                                   Diazotan izosorbitolu 

Leki te wykorzystywane są jako leki 
rozkurczające naczynia krwionośne  

(wazodilatacja) 

głównie w medycynie 

człowieka

Azotyny i organiczne 

azotany

Mechanizm działania:

• Azotyny i organiczne azotany po przejściu do 
wnętrza komórki mięśnia gładkiego odłączają jon 
azotynowy NO

2

-

. 

W przypadku organicznych azotanów w reakcji tej 
biorą związki zawierające grupy tiolowe. 

• Z jonu azotynowego na drodze konwersji powstaje 
tlenek azotu NO, który następnie tworzy aktywne 
związki nitrozotiolowe  (R-SNO). 

• Związki te oraz  NO mają  zdolność aktywacji 
cyklazy adenylowej, co  wywołuje wzrost stężenia 
cGMP w mięśniu gładkim i uruchamia reakcję 
rozkurczową poprzez bezpośredni wpływ na białka 
skurczowe i na kinazy ograniczające wzrost stężenia 
jonów wapnia.

Azotyny i organiczne 

azotany

Działanie:

•  W izolowanych układach 

doświadczalnych można wykazać 
rozkurczający wpływ azotynów i 
organicznych azotanów na  mięśniówkę 
gładką wszystkich narządów. 

• W lecznictwie wykorzystuje się ich 

wpływ na mięśniówkę gładką naczyń 
krwionośnych

• W mniejszych dawkach rozszerzają 

one duże żyły wywołując spadek  
ciśnienia żylnego. 

• Zmniejsza to obciążenie wstępne 

serca oraz jego objętość minutową i 
prowadzi do spadku zużycia tlenu. 

• W dawkach wyższych rozkurczają 

także mięśnie tętniczek prowadząc do 
spadku ciśnienia tętniczego, co 
dodatkowo odciąża m. sercowy.

• W sercu z obszarami niedotlenienia  

istotnie rozszerzają wieńcowe i 
naczynia kolateralne usprawniając 
krążenie w tych obszarach.

• Mają zdolność przerywania silnych 

skurczów naczyń wieńcowych   
występujących w niektórych typach 
dusznicy, co likwiduje napad bólu .

Azotyny i organiczne 

azotany

Zastosowanie:

Zastosowanie:

     

     

Specyficzne działanie wazodilatacyjne 

Specyficzne działanie wazodilatacyjne 

prowadzące do istotnego odciążenia 

prowadzące do istotnego odciążenia 

mięśnia sercowego jest przyczyną 

mięśnia sercowego jest przyczyną 

wykorzystania tych środków: 

wykorzystania tych środków: 

•

 

 

w zapobieganiu i w leczeniu dusznicy 

w zapobieganiu i w leczeniu dusznicy 

bolesnej 

bolesnej 

•

 

 

w leczeniu pacjentów z różnymi typami 

w leczeniu pacjentów z różnymi typami 

niedomóg sercowych 

niedomóg sercowych 

•

 

 Azotyn amylu jako środek wziewny był 

Azotyn amylu jako środek wziewny był 

stosowany w leczeniu astmy

stosowany w leczeniu astmy

Mechanizm działania:

• 

Leki te blokują potencjało-zależny 

kanał wapniowy typu L znajdujący się 
głównie w mięśniach gładkich naczyń 
krwionośnych i mięśniu sercowym. 

• Kanał ten zostaje otwarty dla jonów 
wapnia podczas depolaryzacji  błony 
komórkowej.

• Blokery hamują efekt rozwarcia 
kanału. 

Leki blokujące kanał wapniowy

     nifedypina  amlodipina     

                  diltiazem     werapamil

• 

Werapamil

 wykazuje stosunkowo 

dużą selektywność w stosunku do  
kanałów mięśnia sercowego
 

• 

Nifedypina

 i jej pochodna 

(

amlodipina

) działają głównie na 

kanały mięśni gładkich naczyń
  

• 

Diltiazem

 wykazuje zarówno 

działanie nasercowe jak i 
naczyniowe.

• Działanie leków blokujących kanały 
wapniowe prowadzi do zmniejszenia 
stężenia wolnych jonów wapniowych w 
mięśniach  

zmniejsza ich napięcie lub 

siłę skurczu oraz pobudliwość. 

• 

Leki te nie działają na drugi typ 

kanałów wapniowych  zależnych od 

wymiany  sód-wapń. 

Leki blokujące kanał wapniowy

Działanie:

•  

Spazmolityczny wpływ na mięśniówkę naczyń 

obwodowych wywołuje obniżenie się ciśnienia 
tętniczego krwi i zmniejszenie  

tzw. obciążenia 

końcowego serca.

 

•  Rozszerzeniu ulegają także naczynia 
wieńcowe, co jest istotne w postępowaniu 
przeciwdusznicowym.

•  Bezpośredni wpływ leków blokujących kanały 
wapniowe na mięsień sercowy wywołuje spadek 
jego kurczliwości i pobudliwości oraz zwolnienie 
przewodnictwa przedsionkowo-komorowego.

Zastosowanie:

  

Ze względu na działanie 

wazodilatacyjne
  leki te stosuje się m. in.
      

•  w  terapii  pierwotnego i wtórnego
   nadciśnienia
 

• w terapii dusznicy bolesnej,
 

• ze względu na działanie nasercowe
  stosowane są w leczeniu arytmii 

 

 

LEKI ROZKURCZAJĄCE MIĘŚNIE GŁADKIE  

PRZEWODU POKARMOWEGO

rodzaj 

działania

mechaniz

m  

działania

grupa 

farmakolo-

giczna

przykłady 

leków 

zastosowa

nie

działające 

receptorow

o

blokowanie

 

receptora 
M

parasympat

y-kolityki

atropina i 

poch.

glikopyrol

at 

adyfenina, 

oksyfenoniu

m

bóle 
skurczowe 
(kolki)

pobudzeni
e

 

receptorów 
opioidowyc
h 
()

niektóre 

leki 

opioidowe

loperamid

difenoksylat

nadmierna 
perystaltyk
a (silne, 
długo-
trwałe 
biegunki)

działające 

miotropow

o

hamowanie 

PDE  i 

blokowanie

 

kanału Ca

leki 

papaweryn

o-podobne

papaweryn

a

drotawery

na

bóle 
skurczowe 
(kolki)

rodzaj 

działania

mechanizm 

 działania

grupa 

farmakolo

-giczna-

przykłady 

leków 

zastosowani

e

działające 

receptoro

wo

pobudzenie

 

receptora 

M

pobudzenie

receptora 

motulinowe

go

parasympa

-

tykomimet

yki

antybiotyk 

makrolido

wy 

karbachol

betanechol

erytromycy

na

atoniczne 

stany 

przewodu 

pokarmowe

go

pooperacyj

na atonia 

jelit

blokada

 

receptora D

 

2

leki 
blokujące 
receptor D 

2

metoklopra

mid

domperidon 

pobudzenie 

ru-chów 

żołądka

(diagnostycz

ne podanie 

kontra-stu, 

sondowanie 

jelit itp.)

LEKI KURCZĄCE MIĘŚNIE GŁADKIE 

           PRZEWODU POKARMOWEGO

rodzaj 

działania

mechanizm 

 działania

grupa 

farma-

kologiczna

przykłady 

leków 

zastosowa

nie

działające 

receptorow

o -

bezpośredn

io

blokada

 

receptora 

1

1-

antagoniści 

prazosyna

nadciśnien

ie

pobudzenie 

receptora  

pobudzenie 

receptora 

α2

niektóre -

adrenomim

e-tyki

klonidyna

bufenina

bametan

Stany 

skurczowe 

naczyń 

obwodowych

nadciśnieni

e

działające 

na 

receptory

 pośrednio 

przez 

zmniejszen

ie stężenia 

mediatora

spadek  

stężenia 

NA w 

synapsie

sympatykoli

-tyki

  rezerpina

guanetydy

dna

metylodop

a

nadciśnien
ie

brak 

mediatora 

dla 

receptora 

angiotensy

no-wego 

(AT1)

leki 

hamujące 

konwersję 

angiotensy

ny I

 kaptopryl

enalapril

benazepril

nadciśnien
ie

LEKI ROZKURCZAJĄCE  MIĘŚNIE        GŁADKIE 

NACZYŃ KRWIOŚNYCH (wazodilatatory)

Tabela 2a (cd)

 

LEKI ROZKURCZAJĄCE  MIĘŚNIE    

    GŁADKIE NACZYŃ KRWIOŚNYCH 

(wazodilatatory)

rodzaj 

działania

mechaniz

m  

działania

grupa 

farma-

kologiczna

przykłady 

leków 

zastosowa

nie

działające 

kanałowo

blokada 

kanałów 

wapniowyc

h

blokery 

kanałów 

wapniowych

nifedypina

amlodipina

nadciśnien

ie, choroby 

naczyń

aktywacja

 

kanałów 

potasowyc

h

aktywatory 

kanałów 

potasowych

kromokalim nadciśnien

ie,

Działająco 
miotropow
o

hamowani

e 

PDE

metyloksant

yny

pentoksyfil

ina

nadciśnien
ie,

 

generowa

nie

 NO, 

 azotyny i 

orga-niczne 

azotany

azotyn 

sodowy, 

nitroglicer

yna

choroba 

wieńcowa

rodzaj 

działania

mechaniz

m  

działania

grupa 

farma-

kologiczna

przykłady 

leków 

zastosowa

nie

działające 

receptorow

o

pobudzeni

e 

receptora 

 1

alfa1-

agoniści 

katechola

minyfenyle

fryna, 

metaramin

ol,  

nafazolina

ostre i 

prze-

wlekłe 

stany 

podciśnien

ia, 

lokalna 

anem-zacja 

tkanki

pobudzeni

e 

receptora 

angiotensy

-nowego 

AT1

angiotensy

na

obecnie 

nie 

stosowana

LEKI  KURCZĄCE  MIĘŚNIE        GŁADKIE 

NACZYŃ KRWIOŚNYCH

rodzaj 

działania

mechanizm  

działania

grupa 

farma-

kologiczna

przykłady 

leków 

zastosowan

ie

działające 

receptoro

wo

pobudzenie 

receptora 

2

2

-

-

adrenomi-

metyki

salbutamol, 

terbutalina, 

fenoterol

spastyczn

e stany 

oskrzeli, 

astma

blokada 

receptora M

parasympa

ty-kolityki

iprapropiu

m

blokada 

receptorów 

H

1

blokada

receptora 

dla 

leukotrienó

w

antagoniśc

i H

1

Antagoniści 

receptora dla 

leukotrienów

ketotifen, 

cetyrizyna 

zileuton

działające 

miotropo

wo

-------------

----

leki 

blokujące 

syntezę 

leukotrien

ów

 

hamowanie 

PDE

----------------

--

hamowanie 

aktywności 

enzymów

metylo-
ksantyny
---------------
-- 
Antagoniś
ci syntezy 
leukotrien
ów

teofilina, 

aminofilina

----------------

- 

zafirlukast, 
montelukas
t
glukokortyk
osterydy

LEKI ROZKURCZAJĄCE  MIĘŚNIE OSKRZELI

rodzaj 

działania

mechanizm 

 działania

grupa 

farma-

kologiczna

przykłady 

leków 

zastosowa

nie

działające 

receptoro

wo

pobudzenie 

receptora  

2 

(wzrost 

cAMP)

2-adre-

nomimetyki

izoksupryn

a 

fenoterol 

zapobiega

nie 

przedwcze

sne-mu 

porodowi

blokowanie

 

receptora 

M

parasympat

yko-lityki

atropina   

bóle 

skurczowe 

(kobiety)

działające 

miotropow

o

 

hamowanie

 

PDE  i 

blokowanie 

kanału Ca

leki 

papaweryno

-podobne

papaweryn

a

drotaweryn

a

LEKI ROZKURCZAJĄCE  MIĘŚNIE        

GŁADKIE MACICY (tokolityki)

rodzaj 

działania

mechanizm 

 działania

grupa 

farma-

kologiczna

przykłady 

leków 

zastosowan

ie

działające 

receptoro

wo

pobudzenie 

receptora 

oksytocyno-

wego (OT)

(endogenny 

oktapeptyd) 

oksytocyna

inicjacja 

poro-du i 

laktacji, 

przyśpiesze

-nie 

inwolucji 

macicy

pobudzenie 

receptorów 

dla 

prostaglan

dyn

prostaglan-

dyny 

PGE i PGF 

2 

alfa

PGE i PGF

2 

alfa 

i ich 

analogi 

kloprosten

ol

tiaprost

inicjacja 

poro-du 

lub aborcji, 

synchroniz

acja cyklu

blokada 

receptora 

-

adrenolityki

propranolo

l, karazolol

przyśpiesze

nie 

inwolucji

działające 

miotropo

we

?

(alkaloidy 

sporyszu)

ergometry

na,   

krwawienia 

poporodow

e, atonie

LEKI KURCZĄCE  MIĘŚNIE        GŁADKIE 

MACICY (ekboliki)

Rola śródbłonka naczyniowego w regulacji 

funkcji 

mięśni gładkich naczyń krwionośnych.

Komórki śródbłonka produkują i wydzielają 
substancje wpływające istotnie na stan 
napięcia mięśni gładkich naczyń 
krwionośnych. 

Do najważniejszych czynników 
wydzielanych przez endotelium należą:

tlenek azotu,  prostacyklina, i  endotelina

 

 

• jest syntetyzowany w komórkach 
śródbłonka 
  z L- argininy i O

2

 przez syntazę NO 

uaktyw-
  nianą przez Ca-kalmodulinę 

• po przejściu do komórki m. gładkiego 
NO
  aktywuje guanylocyklazę i  powoduje 
wzrost 
  cGMP, co prowadzi to do rozkurczu 
mięśnia 

• pobudzenie syntezy NO w komórkach 
śród-
  błonka może być wywołane  przez 
takie 
  wazodilatacyjne czynniki jak 
acetylocholina ,
  bradykinina, serotonina czy substancja 
P, 
  które oddziałują poprzez swoiste dla 
siebie 
  receptory  zlokalizowane na błonach 
tych 
  komórek

Inne ważne funkcje fizjologiczne 
NO:  

• udział w przekaźnictwie 
nerwowym w  
  OUN (procesy pamięci, widzenia, 
czucia
  bólu) i lokalnie na obwodzie, 

• zapobieganie agregacji i adhezji 
płytek 
  krwi, 

• bójcza rola w makrofagach i 
neutrofilach 

Tlenek azotu (NO) 

Komórka 
śródbłonka

Komórka 
mięśnia 
gładkieg
o

 .

Prostacyklina

 jest eikozanoidem (prostanoidem) 

wydzielanym przez śródblonek naczyń

Prostacyklina

• rozszerza naczynia krwionośne (działanie wazodilatacyjne) 
poprzez 
  pobudzenie specyficznego  receptora IP umiejscowionego w 
  mięśniach gładkich naczyń krwionośnych (reakcja ma 
głównie 
  znaczenie lokalne)

• hamuje agregację płytek krwi,

• stymuluje natriurezę w kanalikach nerkowych 

i uwalnianie 

reniny

Prostacyklina  (PGI

2

)

Przeciwnie do prostacykliny działa podukowany głównie przez 
płytki krwi 

tromboksan 

(TXA

2

), 

który:

•   zwęża naczynia krwionośne  poprzez pobudzenie 
specyficznego receptora TP umiejscowionego w mięśniach 
gładkich naczyń krwionośnych  

• pobudza agregację płytek krwi

• Endotelina jest peptydem zwężającym 
światło naczyń, o stosunkowo długim 
działaniu. 

• Działa lokalnie, gdyż nie jest uwalniana 
do krążenia.

• Działa kurcząco na m. gładkie naczyń 
przez specyficzny receptor ETA. 

• 

Drugi receptor dla endoteliny ETB 

uruchamia syntezę prostaglandyn, co 
może wywołać lokalnie  rozszerzenie 
naczyń.

Endotelina

Rola endoteliny nie jest dobrze znana, 

wiadomo jednak że:

• 

bierze udział w spastycznych stanach 

naczyń
  mózgu i nerek.

• jej wytwarzanie wzrasta w okresie 
ciąży, 

• bierze udział w patogenezie rzucawki
  okołoporodowej,

• jest ważna dla produkcji 
tyreoglobuliny.