Czynniki egzogenne

Czynniki egzogenne

    

    

Charakterystyka czynników 

Charakterystyka czynników 

egzogennych 

egzogennych 

    

    

Środowisko zewnętrzne w sposób 

Środowisko zewnętrzne w sposób 

istotny wpływa na rozwój człowieka. 

istotny wpływa na rozwój człowieka. 

Czynniki endogenne i egzogenne 

Czynniki endogenne i egzogenne 

wzajemnie przeplatają się i 

wzajemnie przeplatają się i 

uzupełniają w kształtowaniu  

uzupełniają w kształtowaniu  

rozwoju ontogenetycznego 

rozwoju ontogenetycznego 

organizmu, 

organizmu, 

•

Mechanizm : ze środowiska 

Mechanizm : ze środowiska 

zewnętrznego docierają do organizmu 

zewnętrznego docierają do organizmu 

różnego rodzaju bodźce, które 

różnego rodzaju bodźce, które 

wywołują  określone reakcje (bodźce  - 

wywołują  określone reakcje (bodźce  - 

reakcja). Charakter reakcji organizmu 

reakcja). Charakter reakcji organizmu 

na różnorodne oddziaływanie 

na różnorodne oddziaływanie 

czynników środowiskowych zależy od 

czynników środowiskowych zależy od 

rodzaju czynnika, jego intensywności, 

rodzaju czynnika, jego intensywności, 

czasu trwania oraz rezystancji (oporu) 

czasu trwania oraz rezystancji (oporu) 

ustroju i jego poszczególnych struktur.

ustroju i jego poszczególnych struktur.

   

   

Rezultatem tego zjawiska jest reakcja 

Rezultatem tego zjawiska jest reakcja 

przystosowawcza przebiegająca w 

przystosowawcza przebiegająca w 

postaci następujących procesów : 

postaci następujących procesów : 

•

Procesy adiustacyjne.

Procesy adiustacyjne.

•

Procesy adaptabilne 

Procesy adaptabilne 

(przystosowawcze)

(przystosowawcze)

•

Procesy adaptacyjne,

Procesy adaptacyjne,

Elementy biogeograficzne 

Elementy biogeograficzne 

(modyfikatory naturalne). 

(modyfikatory naturalne). 

a) rodzaje modyfikatorów :

a) rodzaje modyfikatorów :

•

fauna i flora otoczenia,

fauna i flora otoczenia,

•

zasoby mineralne i wodne w otoczeniu 

zasoby mineralne i wodne w otoczeniu 

oraz skład powietrza,

oraz skład powietrza,

•

klimat,

klimat,

•

ukształtowanie terenu,

ukształtowanie terenu,

•

radiacje oraz pole elektryczne i 

radiacje oraz pole elektryczne i 

magnetyczna,

magnetyczna,

•

siły grawitacji i przyspieszeń,

siły grawitacji i przyspieszeń,

•

i inne

i inne

b) cechy klimatu takie jak temperatura, 

b) cechy klimatu takie jak temperatura, 

wilgotność, ciśnienie atmosferyczne 

wilgotność, ciśnienie atmosferyczne 

kształtują wiele cech fizjologicznych i 

kształtują wiele cech fizjologicznych i 

morfologicznych organizmu,

morfologicznych organizmu,

•

najlepsze warunki do rozwoju biologicznego 

najlepsze warunki do rozwoju biologicznego 

panują w temperaturze 18 – 25 oC,

panują w temperaturze 18 – 25 oC,

•

istnieje zależność między temperatura a 

istnieje zależność między temperatura a 

masa ciała : w strefach tropikalnych 

masa ciała : w strefach tropikalnych 

obserwuje się mniejsza masę ciała i 

obserwuje się mniejsza masę ciała i 

mniejszy poziom przemiany materii.

mniejszy poziom przemiany materii.

c) wysokość nad poziomem morza 

c) wysokość nad poziomem morza 

także wpływa na rozwój człowieka

także wpływa na rozwój człowieka

•

ludzie żyjący na dużych 

ludzie żyjący na dużych 

wysokościach  maja większą liczbę 

wysokościach  maja większą liczbę 

krwinek czerwonych we krwi, niższą 

krwinek czerwonych we krwi, niższą 

wartość ciśnienia tętniczego, 

wartość ciśnienia tętniczego, 

zwolnioną pracę serca,

zwolnioną pracę serca,

d) w klimacie gorącym o bujnej florze i faunie 

d) w klimacie gorącym o bujnej florze i faunie 

istnieje duże zagrożenie dla rozwoju 

istnieje duże zagrożenie dla rozwoju 

osobniczego ze strony drobnoustrojów i 

osobniczego ze strony drobnoustrojów i 

pasożytów chorobotwórczych,

pasożytów chorobotwórczych,

•

choroby lekkiego przebiegu nie zakłócają 

choroby lekkiego przebiegu nie zakłócają 

prawidłowego przebiegu rozwoju 

prawidłowego przebiegu rozwoju 

osobniczego (katar, zapalenie gardła, 

osobniczego (katar, zapalenie gardła, 

migreny itp.),

migreny itp.),

•

choroby o ciężkim przebiegu mogą 

choroby o ciężkim przebiegu mogą 

zwolnić proces wzrastania i dojrzewania 

zwolnić proces wzrastania i dojrzewania 

Elementy społeczno – 

Elementy społeczno – 

ekonomiczne (modyfikatory 

ekonomiczne (modyfikatory 

kulturowe) : 

kulturowe) : 

Rodzaje modyfikatorów :

Rodzaje modyfikatorów :

•

wysokość dochodu (zamożność),

wysokość dochodu (zamożność),

•

poziom wykształcenia oraz kultury 

poziom wykształcenia oraz kultury 

rodziców,

rodziców,

•

wielkość i charakter środowiska 

wielkość i charakter środowiska 

społecznego,

społecznego,

•

tradycje i zwyczaje społeczne.

tradycje i zwyczaje społeczne.

Rozwój fizyczny zależny jest od 

Rozwój fizyczny zależny jest od 

miejsca zamieszkania :

miejsca zamieszkania :

•

Przyspieszone wzrastanie i szybkie dojrzewania 

Przyspieszone wzrastanie i szybkie dojrzewania 

obserwuje się w ośrodkach wielkomiejskich w 

obserwuje się w ośrodkach wielkomiejskich w 

stosunku do ośrodków wiejskich,

stosunku do ośrodków wiejskich,

•

Na wsi gorsze warunki higieny, opieki 

Na wsi gorsze warunki higieny, opieki 

lekarskiej czy monotonne odżywianie wpływają 

lekarskiej czy monotonne odżywianie wpływają 

negatywnie,

negatywnie,

•

Także zwiększony wysiłek fizyczny na wsi od 

Także zwiększony wysiłek fizyczny na wsi od 

najmłodszych lat ciężka praca i słabe 

najmłodszych lat ciężka praca i słabe 

odżywianie upośledzają rozwój człowieka,

odżywianie upośledzają rozwój człowieka,

Wykształcenie rodziców :

Wykształcenie rodziców :

•

u rodziców z wyższym 

u rodziców z wyższym 

wykształceniem dzieci rozwijają się 

wykształceniem dzieci rozwijają się 

dużo lepiej, niż w rodzinach rodziców 

dużo lepiej, niż w rodzinach rodziców 

o średnim czy podstawowym 

o średnim czy podstawowym 

wykształceniu,

wykształceniu,

     

     

Przeżycia psychiczne powodują 

Przeżycia psychiczne powodują 

zwolnienie tempa rozwoju

zwolnienie tempa rozwoju

Czynnik związany z 

Czynnik związany z 

żywieniem :

żywieniem :

–

jest jednym z najważniejszych 

jest jednym z najważniejszych 

czynników egzogennych,

czynników egzogennych,

–

wywiera znaczący wpływ  w  każdej z 

wywiera znaczący wpływ  w  każdej z 

faz rozwoju ontogenetycznego 

faz rozwoju ontogenetycznego 

człowieka,

człowieka,

–

braki i niedobory pokarmowe powodują 

braki i niedobory pokarmowe powodują 

nieprawidłowy rozwój organizmu, mogą 

nieprawidłowy rozwój organizmu, mogą 

przerwać cykle menstruacyjne i 

przerwać cykle menstruacyjne i 

powodować bezpłodność u mężczyzn. 

powodować bezpłodność u mężczyzn. 

Podstawowe błędy 

Podstawowe błędy 

żywieniowe 

żywieniowe 

•

Nadmiar zjadanego pokarmu,

Nadmiar zjadanego pokarmu,

•

Niedobór zjadanego pokarmu,

Niedobór zjadanego pokarmu,

•

Zła jakość zjadanego pokarmu.

Zła jakość zjadanego pokarmu.

Wady żywienia : 

Wady żywienia : 

•

Zbyt krótkie karminie piersią,

Zbyt krótkie karminie piersią,

•

Nieregularne spożywanie pożywienia,

Nieregularne spożywanie pożywienia,

•

 

 

zjadanie posiłków w pośpiechu,

zjadanie posiłków w pośpiechu,

•

niewłaściwą temperatura potraw,

niewłaściwą temperatura potraw,

•

spożywanie żywności 

spożywanie żywności 

zanieczyszczonej.

zanieczyszczonej.

      

      

Złe odżywianie sprzyja

Złe odżywianie sprzyja

następującym chorobom: 

następującym chorobom: 

•

Miażdżycy,

Miażdżycy,

•

Otyłości,

Otyłości,

•

cukrzycy,

cukrzycy,

•

Nowotworom,

Nowotworom,

•

Próchnicy zębów itp.

Próchnicy zębów itp.

      

      

Skutki zdrowotne 

Skutki zdrowotne 

niedoboru pokarmowego są 

niedoboru pokarmowego są 

następujące: 

następujące: 

•

Wole endemiczne w południowych 

Wole endemiczne w południowych 

rejonach Polski,

rejonach Polski,

•

Częste zaparcia,

Częste zaparcia,

•

Niedokrwistość z niedoboru żelaza,

Niedokrwistość z niedoboru żelaza,

•

Osteoporoza,

Osteoporoza,

•

Opóźnienie rozwoju fizycznego i 

Opóźnienie rozwoju fizycznego i 

dojrzewania (dzieci wiejskie),

dojrzewania (dzieci wiejskie),

•

Awitaminoza,

Awitaminoza,