Systemy wyborcze i
Systemy wyborcze i
ich wpływ na podział
ich wpływ na podział
mandatów w
mandatów w
parlamencie
parlamencie
(systemy wyborcze a
(systemy wyborcze a
kształt polityczny Sejmu)
kształt polityczny Sejmu)
PIOTR UZIĘBŁO
PIOTR UZIĘBŁO
Systemy wyborcze i
Systemy wyborcze i
ich wpływ na podział
ich wpływ na podział
mandatów w
mandatów w
parlamencie
parlamencie
(systemy wyborcze a
(systemy wyborcze a
kształt polityczny Sejmu)
kształt polityczny Sejmu)
PIOTR UZIĘBŁO
PIOTR UZIĘBŁO
SYSTEMY WIĘKSZOŚCIOWE
SYSTEMY WIĘKSZOŚCIOWE
•
WIĘKSZOŚCI WZGLĘDNEJ
WIĘKSZOŚCI WZGLĘDNEJ
1.
1.
OKRĘGI JEDNOMANDATOWE (FIRST
OKRĘGI JEDNOMANDATOWE (FIRST
PAST THE POST)
PAST THE POST)
2.
2.
OKRĘGI WIELOMANDATOWE
OKRĘGI WIELOMANDATOWE
3.
3.
GROUP PARTY SYSTEM (GPS)
GROUP PARTY SYSTEM (GPS)
•
WIĘKSZOŚCI BEZWZGLĘDNEJ
WIĘKSZOŚCI BEZWZGLĘDNEJ
1.
1.
DWUTUROWE
DWUTUROWE
2.
2.
GŁOSOWANIE ALTERNATYWNE
GŁOSOWANIE ALTERNATYWNE
SYSTEMY
SYSTEMY
SEMIPROPORCJONALNE
SEMIPROPORCJONALNE
•
SYSTEM LISTY NIEPEŁNEJ
SYSTEM LISTY NIEPEŁNEJ
Wykorzystywany w okręgach trzymandatowych. dwa mandaty otrzymują
Wykorzystywany w okręgach trzymandatowych. dwa mandaty otrzymują
kandydaci z listy, która otrzymała największą liczbę głosów, zaś trzeci
kandydaci z listy, która otrzymała największą liczbę głosów, zaś trzeci
lista, która uzyskała drugą kolejną liczbę głosów.
lista, która uzyskała drugą kolejną liczbę głosów.
•
SNTV (
SNTV (
The Single Non-Transferable
The Single Non-Transferable
Vote
Vote
)
)
System ten polega na tym, że w okręgu wielomandatowym wyborca ma
System ten polega na tym, że w okręgu wielomandatowym wyborca ma
możliwość głosowania wyłącznie na jednegokandydata spośród
możliwość głosowania wyłącznie na jednegokandydata spośród
wszystkich umieszczonych na jednej wspólnej liście, zaś mandaty
wszystkich umieszczonych na jednej wspólnej liście, zaś mandaty
otrzymują kolejno kandydaci z największą liczbą oddanych głosów.
otrzymują kolejno kandydaci z największą liczbą oddanych głosów.
•
M
M
ETODA BORDY
ETODA BORDY
(Jean-Charles de Borda)
(Jean-Charles de Borda)
W wersji klasycznej, wyborca szereguje wszystkich kandydatów w
W wersji klasycznej, wyborca szereguje wszystkich kandydatów w
kolejności od najbardziej do najmniej pożądanego, przyznając im tym
kolejności od najbardziej do najmniej pożądanego, przyznając im tym
samym punkty. Pierwszy z kandydatów otrzymuje tyle punków, ilu jest
samym punkty. Pierwszy z kandydatów otrzymuje tyle punków, ilu jest
kandydatów, kolejni otrzymują zaś po jeden punkt mniej, w zależności od
kandydatów, kolejni otrzymują zaś po jeden punkt mniej, w zależności od
zajmowanego miejsca (gdy jest pięciu kandydatów, to pierwszy
zajmowanego miejsca (gdy jest pięciu kandydatów, to pierwszy
otrzymuje 5 punktów, drugi – 4, trzeci -3, czwarty – 2 i ostatni – 1).
otrzymuje 5 punktów, drugi – 4, trzeci -3, czwarty – 2 i ostatni – 1).
Istnieje również zmodyfikowana odmiana tej metody, zgonie z którą
Istnieje również zmodyfikowana odmiana tej metody, zgonie z którą
kolejni kandydaci otrzymują 1, 1/2, 1/3 1/4, 1/5 punktu itd. W wyborach
kolejni kandydaci otrzymują 1, 1/2, 1/3 1/4, 1/5 punktu itd. W wyborach
mandaty uzyskuje kandydat bądź kandydaci, w licznie równiej liczbie
mandaty uzyskuje kandydat bądź kandydaci, w licznie równiej liczbie
mandatów w okręgu, którzy otrzymali największą liczbę punktów.
mandatów w okręgu, którzy otrzymali największą liczbę punktów.
SYSTEMY
SYSTEMY
PROPORCJONALNE
PROPORCJONALNE
•
LIST PARTYJNYCH
LIST PARTYJNYCH
1. NAJWIĘKSZYCH ILORAZÓW
2. MATEMATYCZNEJ PROPORCJI
•
STV (SINGLE TRANSFERABLE
STV (SINGLE TRANSFERABLE
VOTE)
VOTE)
•
KOMPENSACYJNE
KOMPENSACYJNE
•
CZYSTY SYSTEM
CZYSTY SYSTEM
PROPORCJONALNY
PROPORCJONALNY
SYSTEMY NAJWIĘKSZYCH
SYSTEMY NAJWIĘKSZYCH
ILORAZÓW
ILORAZÓW
•
METODA D’HONDTA
METODA D’HONDTA
•
METODA ST. LAG
METODA ST. LAG
Ü
Ü
E
E
•
METODA ST. LAG
METODA ST. LAG
Ü
Ü
E (WERSJA
E (WERSJA
SKANDYNAWSKA)
SKANDYNAWSKA)
•
METODA HUNTINGTONA
METODA HUNTINGTONA
•
FORMUŁA DUŃSKA
FORMUŁA DUŃSKA
SYSTEM D’HONDTA
SYSTEM D’HONDTA
x
x
PARTIA A
PARTIA A
PARTIA B
PARTIA B
PARTIA C
PARTIA C
PARTIA D
PARTIA D
/1
/1
210.000
180.000
120.000
70.000
/2
/2
105.000
90.000
60.000
35.000
/3
/3
70.000
60.000
40.000
23.333
/4
/4
52.500
45.000
30.000
17.500
/5
/5
42.000
36.000
24.000
14.000
/6
/6
35.000
30.000
20.000
11.666
3
3
3
3
1
1
1
1
SYSTEM ST. LAG
SYSTEM ST. LAG
Ü
Ü
E
E
(WERSJA SKANDYNAWSKA)
(WERSJA SKANDYNAWSKA)
X
X
PARTIA A
PARTIA A
PARTIA B
PARTIA B
PARTIA C
PARTIA C
PARTIA D
PARTIA D
/1,4
/1,4
150.000
128.571
85.714
50.000
/3
/3
70.000
60.000
40.000
23.333
/5
/5
42.000
36.000
24.000
14.000
/7
/7
30.000
25.714
17.143
10.000
/9
/9
23.333
20.000
13.333
7.777
/11
/11
19.091
16.364
10.909
6.364
3
3
2
2
2
2
1
1
SYSTEMY MATEMATYCZNEJ
SYSTEMY MATEMATYCZNEJ
PROPORCJI
PROPORCJI
•
METODA HARE’A-NIEMEYERA
METODA HARE’A-NIEMEYERA
•
METODA HAGENBACH-BISCHOFFA
METODA HAGENBACH-BISCHOFFA
•
METODA IMPERIALI
METODA IMPERIALI
•
METODA DROOPA
METODA DROOPA
METODA HARE-
METODA HARE-
NIEMEYERA
NIEMEYERA
Wyniki poszczególnych list partyjnych
Wyniki poszczególnych list partyjnych
dzieli się poprzez dzielnik wyborczy,
dzieli się poprzez dzielnik wyborczy,
którym jest iloraz liczby ważnie
którym jest iloraz liczby ważnie
oddanych głosów oraz ilości
oddanych głosów oraz ilości
mandatów do obsadzenia; liczby
mandatów do obsadzenia; liczby
całkowite z tego działania oznaczają
całkowite z tego działania oznaczają
liczbę mandatów uzyskanych przez
liczbę mandatów uzyskanych przez
poszczególne listy. W sytuacji, gdy
poszczególne listy. W sytuacji, gdy
pozostaną mandaty nieobsadzone
pozostaną mandaty nieobsadzone
możliwe są dwa sposoby ich podziału.
możliwe są dwa sposoby ich podziału.
Pierwszy to metoda największej
Pierwszy to metoda największej
reszty, zgodnie z którą mandaty
reszty, zgodnie z którą mandaty
dodatkowe przyznaje się kolejno
dodatkowe przyznaje się kolejno
ugrupowaniom, które posiadają
ugrupowaniom, które posiadają
największe reszty z danego dzielenia.
największe reszty z danego dzielenia.
Druga sposób to metoda największej
Druga sposób to metoda największej
średniej, która polega na przyznaniu
średniej, która polega na przyznaniu
dodatkowych mandatów
dodatkowych mandatów
ugrupowaniom, które uzyskają kolejne
ugrupowaniom, które uzyskają kolejne
największe średnie, czyli posiadają
największe średnie, czyli posiadają
największy stosunek liczby
największy stosunek liczby
uzyskanych głosów do liczby
uzyskanych głosów do liczby
zdobytych mandatów w pierwszej
zdobytych mandatów w pierwszej
fazie powiększonej o jeden mandat
fazie powiększonej o jeden mandat
fikcyjny. Poniższy przykład
fikcyjny. Poniższy przykład
przedstawia podział mandatów
przedstawia podział mandatów
zgodnie z formułą Hare’a - Niemeyera
zgodnie z formułą Hare’a - Niemeyera
w okręgu siedmiomandatowym.
w okręgu siedmiomandatowym.
•
Łączna liczba ważnie oddanych głosów - 375000
Łączna liczba ważnie oddanych głosów - 375000
•
partia A – 120000 głosów, partia B – 105000
partia A – 120000 głosów, partia B – 105000
głosów, partia C – 80000 głosów, partia D – 45000
głosów, partia C – 80000 głosów, partia D – 45000
głosów i partia E – 25000 głosów
głosów i partia E – 25000 głosów
•
partia A: 120000/(375000/7) = 2,24, czyli 2
partia A: 120000/(375000/7) = 2,24, czyli 2
mandaty
mandaty
•
partia B: 105000/(375000/7) = 1,96, czyli 1
partia B: 105000/(375000/7) = 1,96, czyli 1
mandat
mandat
•
partia C: 80000/(375000/7) = 1,49, czyli 1
partia C: 80000/(375000/7) = 1,49, czyli 1
mandat
mandat
•
partia D: 45000/(375000/7) = 0,84, czyli 0
partia D: 45000/(375000/7) = 0,84, czyli 0
mandatów
mandatów
•
partia E: 25000/(375000/7) = 0,47, czyli 0
partia E: 25000/(375000/7) = 0,47, czyli 0
mandatów
mandatów
•
W ten sposób obsadzone zostały tylko 4 z 7
W ten sposób obsadzone zostały tylko 4 z 7
mandatów, a więc 3 pozostały do
mandatów, a więc 3 pozostały do
rozdysponowania.
rozdysponowania.
•
metoda największej reszty
metoda największej reszty
•
partia A: 0,24
partia A: 0,24
•
partia B:
partia B:
0,96
0,96
•
partia C:
partia C:
0,49
0,49
•
partia D:
partia D:
0,84
0,84
•
partia E: 0,47
partia E: 0,47
METODA HAGENBACHA-
METODA HAGENBACHA-
BISCHOFFA
BISCHOFFA
•
Zgodnie z tą metodą wyniki
Zgodnie z tą metodą wyniki
poszczególnych list partyjnych
poszczególnych list partyjnych
dzieli się poprzez dzielnik
dzieli się poprzez dzielnik
wyborczy, którym jest iloraz
wyborczy, którym jest iloraz
liczby ważnie oddanych głosów
liczby ważnie oddanych głosów
oraz ilości mandatów do
oraz ilości mandatów do
obsadzenia powiększonej o
obsadzenia powiększonej o
jeden mandat fikcyjny; liczby
jeden mandat fikcyjny; liczby
całkowite z tego działania
całkowite z tego działania
oznaczają liczbę mandatów
oznaczają liczbę mandatów
uzyskanych przez poszczególne
uzyskanych przez poszczególne
listy. W sytuacji, gdy pozostaną
listy. W sytuacji, gdy pozostaną
mandaty nieobsadzone stosuje
mandaty nieobsadzone stosuje
się metodę największej reszty,
się metodę największej reszty,
zgodnie z którą mandaty
zgodnie z którą mandaty
dodatkowe przyznaje się
dodatkowe przyznaje się
kolejno ugrupowaniom, które
kolejno ugrupowaniom, które
posiadają największe reszty z
posiadają największe reszty z
danego dzielenia. Poniższy
danego dzielenia. Poniższy
przykład przedstawia podział
przykład przedstawia podział
mandatów zgodnie z formułą
mandatów zgodnie z formułą
Hagenbacha - Bischoffa w
Hagenbacha - Bischoffa w
okręgu siedmiomandatowym
okręgu siedmiomandatowym.
•
Łączna liczba ważnie oddanych głosów - 375000
Łączna liczba ważnie oddanych głosów - 375000
•
partia A – 120000 głosów, partia B – 105000
partia A – 120000 głosów, partia B – 105000
głosów, partia C – 80000 głosów, partia D – 45000
głosów, partia C – 80000 głosów, partia D – 45000
głosów i partia E – 25000 głosów
głosów i partia E – 25000 głosów
•
partia A: 120000/(375000/7+1) = 2,56, czyli 2
partia A: 120000/(375000/7+1) = 2,56, czyli 2
mandaty
mandaty
•
partia B: 105000/(375000/7+1) = 2,24, czyli 2
partia B: 105000/(375000/7+1) = 2,24, czyli 2
mandaty
mandaty
•
partia C: 80000/(375000/7+1) = 1,71,czyli 1
partia C: 80000/(375000/7+1) = 1,71,czyli 1
mandat
mandat
•
partia D: 45000/(375000/7+1) = 0,96, czyli 0
partia D: 45000/(375000/7+1) = 0,96, czyli 0
mandatów
mandatów
•
partia E: 25000/(375000/7+1) = 0,53, czyli 0
partia E: 25000/(375000/7+1) = 0,53, czyli 0
mandatów
mandatów
•
W ten sposób obsadzone zostało tylko 5 z 7
W ten sposób obsadzone zostało tylko 5 z 7
mandatów, a więc 2 pozostały do
mandatów, a więc 2 pozostały do
rozdysponowania.
rozdysponowania.
•
metoda największej reszty
metoda największej reszty
•
partia A: 0,56
partia A: 0,56
•
partia B: 0,24
partia B: 0,24
•
partia C:
partia C:
0,71
0,71
•
partia D:
partia D:
0,96
0,96
•
partia E: 0,53
partia E: 0,53
METODA IMPERIALI
METODA IMPERIALI
•
Zgodnie z tą metodą wyniki
Zgodnie z tą metodą wyniki
poszczególnych list partyjnych
poszczególnych list partyjnych
dzieli się poprzez dzielnik
dzieli się poprzez dzielnik
wyborczy, którym jest iloraz liczby
wyborczy, którym jest iloraz liczby
ważnie oddanych głosów oraz ilości
ważnie oddanych głosów oraz ilości
mandatów do obsadzenia
mandatów do obsadzenia
powiększonej o dwa mandaty
powiększonej o dwa mandaty
fikcyjne; liczby całkowite z tego
fikcyjne; liczby całkowite z tego
działania oznaczają liczbę
działania oznaczają liczbę
mandatów uzyskanych przez
mandatów uzyskanych przez
poszczególne listy. W sytuacji, gdy
poszczególne listy. W sytuacji, gdy
pozostaną mandaty nieobsadzone
pozostaną mandaty nieobsadzone
stosuje się metodę największej
stosuje się metodę największej
reszty, zgodnie z którą mandaty
reszty, zgodnie z którą mandaty
dodatkowe przyznaje się kolejno
dodatkowe przyznaje się kolejno
ugrupowaniom, które posiadają
ugrupowaniom, które posiadają
największe reszty z danego
największe reszty z danego
dzielenia. Analogicznie postępuje
dzielenia. Analogicznie postępuje
się, gdy mandatów rozdzielonych
się, gdy mandatów rozdzielonych
będzie zbyt dużo. Wtedy odejmuje
będzie zbyt dużo. Wtedy odejmuje
się je ugrupowaniom, które
się je ugrupowaniom, które
posiadają najmniejsze reszty.
posiadają najmniejsze reszty.
Poniższy przykład przedstawia
Poniższy przykład przedstawia
podział mandatów zgodnie z
podział mandatów zgodnie z
formułą Imperiali w okręgu
formułą Imperiali w okręgu
siedmiomandatowym.
siedmiomandatowym.
•
Łączna liczba ważnie oddanych głosów - 375000
Łączna liczba ważnie oddanych głosów - 375000
•
partia A – 120000 głosów, partia B – 105000
partia A – 120000 głosów, partia B – 105000
głosów, partia C – 80000 głosów, partia D – 45000
głosów, partia C – 80000 głosów, partia D – 45000
głosów i partia E – 25000 głosów
głosów i partia E – 25000 głosów
•
partia A: 120000/(375000/7+2) = 2,88, czyli 2
partia A: 120000/(375000/7+2) = 2,88, czyli 2
mandaty
mandaty
•
partia B: 105000/(375000/7+2) = 2,52, czyli 2
partia B: 105000/(375000/7+2) = 2,52, czyli 2
mandaty
mandaty
•
partia C: 80000/(375000/7+2) = 1,92,czyli 1
partia C: 80000/(375000/7+2) = 1,92,czyli 1
mandat
mandat
•
partia D: 45000/(375000/7+2) = 1,08, czyli 1
partia D: 45000/(375000/7+2) = 1,08, czyli 1
mandat
mandat
•
partia E: 25000/(375000/7+2) = 0,60, czyli 0
partia E: 25000/(375000/7+2) = 0,60, czyli 0
mandatów
mandatów
•
•
W ten sposób obsadzone zostało tylko 6 z 7
W ten sposób obsadzone zostało tylko 6 z 7
mandatów, a więc 1 pozostał do
mandatów, a więc 1 pozostał do
rozdysponowania.
rozdysponowania.
•
metoda największej reszty
metoda największej reszty
•
partia A: 0,88
partia A: 0,88
•
partia B: 0,52
partia B: 0,52
•
partia C:
partia C:
0,92
0,92
•
partia D: 0,08
partia D: 0,08
•
partia E: 0,60
partia E: 0,60
METODA DROOPA
METODA DROOPA
•
Zgodnie z tą metodą wyniki
Zgodnie z tą metodą wyniki
poszczególnych list partyjnych
poszczególnych list partyjnych
dzieli się poprzez dzielnik
dzieli się poprzez dzielnik
wyborczy, którym jest
wyborczy, którym jest
powiększony o jeden iloraz
powiększony o jeden iloraz
liczby ważnie oddanych głosów
liczby ważnie oddanych głosów
oraz ilości mandatów do
oraz ilości mandatów do
obsadzenia powiększonej o
obsadzenia powiększonej o
jeden mandat fikcyjny; liczby
jeden mandat fikcyjny; liczby
całkowite z tego działania
całkowite z tego działania
oznaczają liczbę mandatów
oznaczają liczbę mandatów
uzyskanych przez poszczególne
uzyskanych przez poszczególne
listy. W sytuacji, gdy pozostaną
listy. W sytuacji, gdy pozostaną
mandaty nieobsadzone stosuje
mandaty nieobsadzone stosuje
się metodę największej reszty,
się metodę największej reszty,
zgodnie z którą mandaty
zgodnie z którą mandaty
dodatkowe przyznaje się kolejno
dodatkowe przyznaje się kolejno
ugrupowaniom, które posiadają
ugrupowaniom, które posiadają
największe reszty z danego
największe reszty z danego
dzielenia. Poniższy przykład
dzielenia. Poniższy przykład
przedstawia podział mandatów
przedstawia podział mandatów
zgodnie z formułą Droopa w
zgodnie z formułą Droopa w
okręgu siedmiomandatowym.
okręgu siedmiomandatowym.
•
Łączna liczba ważnie oddanych głosów - 375000
Łączna liczba ważnie oddanych głosów - 375000
•
partia A – 120000 głosów, partia B – 105000
partia A – 120000 głosów, partia B – 105000
głosów, partia C – 80000 głosów, partia D – 45000
głosów, partia C – 80000 głosów, partia D – 45000
głosów i partia E – 25000 głosów
głosów i partia E – 25000 głosów
•
partia A: 120000/[(375000/7+1)+1] = 2,56, czyli
partia A: 120000/[(375000/7+1)+1] = 2,56, czyli
2 mandaty
2 mandaty
•
partia B: 105000/[(375000/7+1)+1] = 2,24, czyli
partia B: 105000/[(375000/7+1)+1] = 2,24, czyli
2 mandaty
2 mandaty
•
partia C: 80000/[(375000/7+1)+1] = 1,71,czyli 1
partia C: 80000/[(375000/7+1)+1] = 1,71,czyli 1
mandat
mandat
•
partia D: 45000/[(375000/7+1)+1] = 0,96, czyli 0
partia D: 45000/[(375000/7+1)+1] = 0,96, czyli 0
mandatów
mandatów
•
partia E: 25000/[(375000/7+1)+1] = 0,53, czyli 0
partia E: 25000/[(375000/7+1)+1] = 0,53, czyli 0
mandatów
mandatów
•
W ten sposób obsadzone zostało tylko 5 z 7
W ten sposób obsadzone zostało tylko 5 z 7
mandatów, a więc 2 pozostały do
mandatów, a więc 2 pozostały do
rozdysponowania.
rozdysponowania.
•
metoda największej reszty
metoda największej reszty
•
•
partia A: 0,56
partia A: 0,56
•
partia B: 0,24
partia B: 0,24
•
partia C:
partia C:
0,71
0,71
•
partia D:
partia D:
0,96
0,96
•
partia E: 0,53
partia E: 0,53
SINGLE TRANSFERABLE
SINGLE TRANSFERABLE
VOTE
VOTE
W systemie tym nie występują listy partyjne, aczkolwiek jak każdy system
W systemie tym nie występują listy partyjne, aczkolwiek jak każdy system
proporcjonalny stosowany on może być wyłącznie w okręgach
proporcjonalny stosowany on może być wyłącznie w okręgach
wielomandatowych. Polega on na tym, że wszyscy kandydaci ujęci są na jednej
wielomandatowych. Polega on na tym, że wszyscy kandydaci ujęci są na jednej
liści, a wyborca glosując szereguje kandydatów od najbardziej preferowanego
liści, a wyborca glosując szereguje kandydatów od najbardziej preferowanego
do najmniej preferowanego. Przy podziale mandatów najpierw dokonuje się
do najmniej preferowanego. Przy podziale mandatów najpierw dokonuje się
obliczenia ilorazu wyborczego w sposób analogiczny jak przy formule Droopa:
obliczenia ilorazu wyborczego w sposób analogiczny jak przy formule Droopa:
[liczba oddanych głosów/(liczba mandatów w okręgu + 1)+1]
[liczba oddanych głosów/(liczba mandatów w okręgu + 1)+1]
Kolejnym krokiem jest rozpoczęcie podziału mandatów:
Kolejnym krokiem jest rozpoczęcie podziału mandatów:
•
jeśli jeden z kandydatów przekroczy określoną przez iloraz wyborczy liczbę
jeśli jeden z kandydatów przekroczy określoną przez iloraz wyborczy liczbę
głosów, to uzyskuje on mandat, a nadwyżkę głosów, czyli różnicę pomiędzy
głosów, to uzyskuje on mandat, a nadwyżkę głosów, czyli różnicę pomiędzy
liczbą otrzymanych głosów a ilorazem wyborczym, dzieli się pomiędzy
liczbą otrzymanych głosów a ilorazem wyborczym, dzieli się pomiędzy
pozostałych kandydatów proporcjonalnie do liczby uzyskanych przez nich
pozostałych kandydatów proporcjonalnie do liczby uzyskanych przez nich
drugich miejsc u głosujących na kandydata wybranego uprzednio. Tak samo
drugich miejsc u głosujących na kandydata wybranego uprzednio. Tak samo
postępuje się, gdy iloraz wyborczy przekroczony zostanie przez większą liczbę
postępuje się, gdy iloraz wyborczy przekroczony zostanie przez większą liczbę
kandydatów.
kandydatów.
•
jeśli żaden z kandydatów nie przekroczy ilorazu wyborczego, eliminuje się
jeśli żaden z kandydatów nie przekroczy ilorazu wyborczego, eliminuje się
kandydata z najmniejszą liczbą głosów, a jego głosy przyznaje się kandydatom
kandydata z najmniejszą liczbą głosów, a jego głosy przyznaje się kandydatom
z drugich miejsc.
z drugich miejsc.
•
postępowanie powyższe ponawia się, aż do obsadzenia wszystkich mandatów
postępowanie powyższe ponawia się, aż do obsadzenia wszystkich mandatów
w okręgu.
w okręgu.
SYSTEM
SYSTEM
KOMPENSACYJNY
KOMPENSACYJNY
•
W systemie tym część mandatów
W systemie tym część mandatów
obsadzana jest w
obsadzana jest w
jednomandatowych okręgach
jednomandatowych okręgach
wyborczych, pozostałe w okręgach
wyborczych, pozostałe w okręgach
wielomandatowych przy
wielomandatowych przy
zastosowaniu systemu
zastosowaniu systemu
proporcjonalnego, z tym że w
proporcjonalnego, z tym że w
okręgach wielomandatowych
okręgach wielomandatowych
dzielone są wszystkie mandaty (w
dzielone są wszystkie mandaty (w
tym te z okręgów
tym te z okręgów
jednomandatowych), a następnie od
jednomandatowych), a następnie od
puli przynależnej poszczególnym
puli przynależnej poszczególnym
ugrupowaniom odejmuje się
ugrupowaniom odejmuje się
mandaty uzyskane w okręgach
mandaty uzyskane w okręgach
jednomandatowych. Jeśli wynik tego
jednomandatowych. Jeśli wynik tego
działania będzie ujemny wartość
działania będzie ujemny wartość
bezwzględna tej liczby oznacza
bezwzględna tej liczby oznacza
liczbę mandatów nadwyżkowych, a
liczbę mandatów nadwyżkowych, a
więc liczbę dodatkowych mandatów
więc liczbę dodatkowych mandatów
przyznawanych w okręgu
przyznawanych w okręgu
wielomandatowym
wielomandatowym
•
Przykładowe wykorzystanie systemu
Przykładowe wykorzystanie systemu
w okręgu 50 mandatowym, w którym
w okręgu 50 mandatowym, w którym
w poniższym przypadku wystąpiły
w poniższym przypadku wystąpiły
dwa mandaty nadwyżkowe:
dwa mandaty nadwyżkowe:
Partia
Partia
(uzyskan
(uzyskan
e
e
mandaty)
mandaty)
Liczba
Liczba
mandató
mandató
w łączna
w łączna
wynikają
wynikają
ca z
ca z
podziału
podziału
proporcj
proporcj
o-
o-
nalnego
nalnego
Liczba
Liczba
mandató
mandató
w w
w w
okręgach
okręgach
jednoma
jednoma
n-
n-
datowych
datowych
Liczba
Liczba
mandató
mandató
w
w
kompens
kompens
a-cyjnych
a-cyjnych
A (20
A (20
mandató
mandató
w)
w)
18
18
20
20
0 (-2)
0 (-2)
B (11
B (11
mandató
mandató
w)
w)
11
11
4
4
7
7
C (8
C (8
mandató
mandató
w)
w)
8
8
1
1
7
7
D (7
D (7
mandató
mandató
w)
w)
7
7
0
0
7
7
E (6
E (6
mandató
mandató
w)
w)
6
6
0
0
6
6
CZYSTY SYSTEM
CZYSTY SYSTEM
PROPORCJONALNY
PROPORCJONALNY
•
Mandaty uzyskuje każde ugrupowanie, które
Mandaty uzyskuje każde ugrupowanie, które
osiągnie kwotę wyborczą w określonej
osiągnie kwotę wyborczą w określonej
wysokości. Liczba mandatów jest określona
wysokości. Liczba mandatów jest określona
poprzez to, ile razy kwota wyborcza mieści się w
poprzez to, ile razy kwota wyborcza mieści się w
liczbie głosów uzyskanej przez partię, przy czym
liczbie głosów uzyskanej przez partię, przy czym
jeśli reszta tej liczby wynosi ponad połowę liczba
jeśli reszta tej liczby wynosi ponad połowę liczba
mandatów zaokrąglana jest w górę, jeśli zaś
mandatów zaokrąglana jest w górę, jeśli zaś
połowę lub mniej w dół (jednak dla pierwszego
połowę lub mniej w dół (jednak dla pierwszego
mandatu konieczne jest osiągnięcie pełnej
mandatu konieczne jest osiągnięcie pełnej
kwoty) Przykładowo w Republice Weimarskiej,
kwoty) Przykładowo w Republice Weimarskiej,
gdzie kwota wynosiła 60.000 głosów uzyskanie
gdzie kwota wynosiła 60.000 głosów uzyskanie
652.000 głosów oznaczało 11 mandatów,
652.000 głosów oznaczało 11 mandatów,
628.000 głosów – 10 mandatów, zxaś jednak
628.000 głosów – 10 mandatów, zxaś jednak
58.000 głosów powodowało brak mandatów
58.000 głosów powodowało brak mandatów
INNE SYSTEMY
INNE SYSTEMY
WYBORCZE
WYBORCZE
•
MIESZANE -
MIESZANE -
polegają na obsadzani
polegają na obsadzani
części mandatów metodą
części mandatów metodą
większościową, zaś części metodą
większościową, zaś części metodą
proporcjonalną (np. Litwa, Ukraina,
proporcjonalną (np. Litwa, Ukraina,
Rosja, Włochy, Meksyk). Może się to
Rosja, Włochy, Meksyk). Może się to
odbywać w sposób bardziej
odbywać w sposób bardziej
skomplikowany np. część obsadzana
skomplikowany np. część obsadzana
jest w okręgach jednomandatowych,
jest w okręgach jednomandatowych,
część z list partyjnych w okręgach
część z list partyjnych w okręgach
wielomandatowych, zaś część z list
wielomandatowych, zaś część z list
partyjnych z list krajowych (np. Węgry)
partyjnych z list krajowych (np. Węgry)
SYMULACJE PODZIAŁU MANDATÓW DO
SYMULACJE PODZIAŁU MANDATÓW DO
SEJMU W 2001 ROKU
SEJMU W 2001 ROKU
X
X
SLD-
SLD-
UP
UP
PO
PO
SO
SO
PiS
PiS
PSL
PSL
LPR
LPR
MN
MN
AWSP
AWSP
UW
UW
ARS
ARS
D’Hondt, jeden
okręg, próg
wyborczy
210
64
52
48
45
40
1
D’Hondt, jeden
okręg, bez progu
191
59
47
44
41
36
1
26
14
1
D’Hondt, stałe
okręgi, próg
wyborczy
245
62
47
38
37
29
2
D’Hondt, stałe
okręgi, bez progu
238
62
44
36
37
29
2
10
2
D’Hondt, zmienne
okręgi, próg
wyborczy
245
65
44
38
36
30
2
D’Hondt, zmienne
okręgi, bez progu
240
62
42
37
36
30
2
9
2
St. Lagüe, jeden
okręg, próg
wyborczy
208
64
52
48
46
40
2
St. Lagüe, jeden
okręg, bez progu
188
58
47
44
42
37
2
26
14
2
St. Lagüe, stałe
okręgi, próg
wyborczy
216
216
65
65
53
53
44
44
42
42
38
38
2
2
St. Lagüe, stałe
okręgi, bez progu
211
61
52
41
41
34
2
15
3
St. Lagüe, zmienne
okręgi, próg
wyborczy
213
68
54
46
42
35
2
St. Lagüe, zmienne
okręgi, bez progu
206
66
50
43
41
34
2
14
4
SYMULACJE PODZIAŁU MANDATÓW
SYMULACJE PODZIAŁU MANDATÓW
DO SEJMU W 2005 ROKU
DO SEJMU W 2005 ROKU
X
X
PiS
PiS
PO
PO
SO
SO
SLD
SLD
LPR
LPR
PSL
PSL
MN
MN
SdPl
SdPl
PD
PD
PJKM
PJKM
D’Hondt, jeden
okręg, próg
wyborczy
140
125
59
58
41
36
1
D’Hondt, jeden
okręg, bez progu
126
113
53
53
37
32
1
18
11
7
D’Hondt, stałe
okręgi, próg
wyborczy
155
155
133
133
56
56
55
55
34
34
25
25
2
2
D’Hondt, stałe
okręgi, bez progu
155
132
56
54
34
25
2
1
1
D’Hondt, zmienne
okręgi, próg
wyborczy
162
136
52
55
31
23
1
D’Hondt, zmienne
okręgi, bez progu
161
135
52
54
31
23
1
2
1
St. Lagüe, jeden
okręg, próg
wyborczy
139
125
59
58
41
36
2
St. Lagüe, jeden
okręg, bez progu
125
112
53
52
37
32
1
18
11
7
St. Lagüe, stałe
okręgi, próg
wyborczy
141
127
63
57
42
28
2
St. Lagüe, stałe
okręgi, bez progu
138
125
61
56
42
28
2
6
2
St. Lagüe, zmienne
okręgi, próg
wyborczy
140
130
60
57
43
28
2
St. Lagüe, zmienne
okręgi, bez progu
136
128
58
56
43
28
2
6
3
SYMULACJE PODZIAŁU MANDATÓW
SYMULACJE PODZIAŁU MANDATÓW
DO SEJMU W 2005 ROKU – CD.
DO SEJMU W 2005 ROKU – CD.
X
X
RP
RP
PPP
PPP
PPN
PPN
DO
DO
CENT
CENT
D’Hondt, jeden
okręg, próg
wyborczy
D’Hondt, jeden
okręg, bez progu
4
3
1
1
D’Hondt, stałe
okręgi, próg
wyborczy
D’Hondt, stałe
okręgi, bez progu
D’Hondt, zmienne
okręgi, próg
wyborczy
D’Hondt, zmienne
okręgi, bez progu
St. Lagüe, jeden
okręg, próg
wyborczy
St. Lagüe, jeden
okręg, bez progu
5
4
1
1
1
St. Lagüe, stałe
okręgi, próg
wyborczy
St. Lagüe, stałe
okręgi, bez progu
St. Lagüe, zmienne
okręgi, próg
wyborczy
St. Lagüe, zmienne
okręgi, bez progu