Traktat z Lizbony
przegląd głównych postanowień
Mariusz Daca
Stałe Przedstawicielstwo RP przy UE
Traktat z Lizbony
1
Traktat z Lizbony
przegląd głównych postanowień
Mariusz Daca
Stałe Przedstawicielstwo RP przy UE
Traktat z Lizbony
1
Traktaty
Traktat z Lizbony
2
Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Węgla i Stali
– 1951 r.
Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę
Gospodarczą – 1957 r.
Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii
Atomowej (EUROATOM) – 1957 r.
Traktat ustanawiający Jedną Radę i Jedną Komisję
Wspólnot Europejskich – 1965 r.
Jednolity Akt Europejski - 1986 r.
Traktat z Maastricht – Traktat o Unii Europejskiej – 1991 r.
Traktat z Amsterdamu – 1997 r.
Traktat z Nicei – 2001 r.
Traktat z Lizbony – 2007 r.
Traktat z Lizbony
Traktat z Lizbony
3
Traktat z Lizbony zmieniający Traktat o Unii
Europejskiej
i
Traktat
ustanawiający
Wspólnotę Europejską podpisany w Lizbonie
dnia 13 grudnia 2007 r.
Opublikowany w:
Dzienniku Urzędowym C 306 z 17 grudnia 2007 r.
Dzienniku Ustaw Nr 203 z 2 grudnia 2009
r.,
pozycja nr 1569
Karta praw podstawowych Unii Europejskiej
Dziennik Urzędowy C 303 z 14 grudnia 2007 r.
ropa.eu/pl/treaties/index.htm
Traktat z Lizbony
Traktat z Lizbony
4
Część główna Traktatu (preambuła + 7
artykułów)
13 protokołów
44 wspólne deklaracje
12 deklaracji niektórych państw członkowskich
Traktat o Unii Europejskiej
Traktat o funkcjonowaniu Unii
Europejskiej
Wersje skonsolidowane Traktatu o Unii Europejskiej i
Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dziennik
Urzędowy C 115 z 9 maja 2008 r.)
Unia Europejska i EUROATOM
Traktat z Lizbony
5
Wspólnota Europejska + Unia Europejska
Unia Europejska jako podmiot prawa
międzynarodowego
EUROATOM (Europejska Wspólnota Energii
Atomowej) – odrębny podmiot prawa
międzynarodowego
Struktura Unii Europejskiej
Traktat z Lizbony
6
Zniesienie
trójfilarowej
struktury
(polityki
wspólnotowe, współpraca w sprawach wymiaru
sprawiedliwości i spraw wewnętrznych, wspólna
polityka zagraniczna i bezpieczeństwa)
Unia Europejska
Polityki UE - wspólny katalog aktów prawnych,
kompetencje Parlamentu Europejskiego i Komisji,
jurysdykcja Trybunału Sprawiedliwości
odrębnie:
Wspólna
Polityka
Zagraniczna
i
Bezpieczeństwa - brak aktów ustawodawczych,
brak
jurysdykcji
Trybunału
Sprawiedliwości,
ograniczona rola Komisji Europejskiej i Parlamentu
Instytucje i organy doradcze UE
Traktat z Lizbony
7
Instytucje:
Parlament Europejski
Rada Europejska
Rada
Komisja Europejska
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej
Europejski Bank Centralny
Trybunał Obrachunkowy
Organy doradcze:
Komitet Ekonomiczno- Społeczny
Komitet Regionów
+ Europejski Bank Inwestycyjny
Parlament Europejski
Traktat z Lizbony
8
Liczba mandatów:
Maksymalnie 750 + przewodniczący
Minimalna liczba mandatów przypadających na
państwo członkowskie - 6
Maksymalna liczba mandatów przypadających na
państwo członkowskie - 96
Rada Europejska ustala podziału mandatów w
drodze decyzji
Zwiększony
zakres
zwykłej
procedury
ustawodawczej
PE posiada prawo do przedstawiania projektów
rewizji traktatów
Parlamenty krajowe posiadają prawo kontroli zasady
pomocniczości i wyrażania opinii
Rada Europejska
Traktat z Lizbony
9
Skład: Szefowie rządów i głowy państw, Przewodniczący
RE i KE z udziałem Wysokiego Przedstawiciela Unii do
Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa
Spotkania - co najmniej dwa razy w półroczu
Funkcje m.in.:
Przyjmowanie decyzji w ramach PZIB
Udział w ramach tzw. hamulca bezpieczeństwa
Stosowanie klauzul tzw. procedury kładki
Uproszczone rewizje traktatów
Przewodniczący Rady Europejskiej
Wybór większością kwalifikowaną przez Radę
Europejską
Kadencja – 2,5 roku, odnawialna
Rada UE
Traktat z Lizbony
10
Większość kwalifikowana (od 2014 r.)
55% państw i 65% ogólnej liczby ludności Unii lub
72% państw i 65% liczby ludności (akty nie
przyjmowane z inicjatywy KE lub Wysokiego
Przedstawiciela ds. PZIB)
Mniejszość blokująca: 4 państwa i 35% ludności
Prezydencja grupowa:
18 miesięcy
grupa trzech państw
zasada
równej
rotacji
(uwzględnienie
„różnorodności i równowagi geograficznej”)
Głosowanie w Radzie UE
Traktat z Lizbony
11
Do 2014 r. System nicejski
2014 – 2017 r. System podwójnej większości
+ system nicejski na wniosek państwa
członkowskiego
Po 2017 r. System podwójnej większości
+ Mechanizm z Ioaniny
Komisja Europejska
Traktat z Lizbony
12
Skład – od 2014 r. 2/3 liczby państw
członkowskich lub odmienna decyzja Rady
Europejskiej – Przyjęto zasadę ”jedno państwo,
jeden komisarz”.
Z urzędu jeden z wiceprzewodniczących KE jest
Wysokim
Przedstawicielem
do
Spraw
Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa
Trybunał Sprawiedliwości
Traktat z Lizbony
13
Trybunał Sprawiedliwości UE
Sąd
Sądy wyspecjalizowane
Znaczące rozszerzenie jurysdykcji Trybunału
Wysoki Przedstawiciel do Spraw
Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa
Traktat z Lizbony
14
WYSOKI PRZEDSTAWICIEL UNII DO SPRAW ZAGRANICZNYCH I
POLITYKI BEZPIECZEŃSTWA
Mianowany przez Radę Europejską kwalifikowaną większością
głosów + zatwierdzenie przez PE - Wiceprzewodniczący KE
Funkcje:
Kieruje PZIB i przedstawia projekty decyzji i działań w ramach
PZIB
Przewodniczy Radzie Spraw Zagranicznych
Zapewnia spójność działań zewnętrznych Unii jako
wiceprzewodniczący KE
Kieruje europejską służbą działań zewnętrznych
Ustanowienie Europejskiej Służby Działań Zewnętrznych
Pracownicy Sekretariatu Generalnego Rady i Komisji (DG RELEX)
– po 1/3 z każdej instytucji
Osoby oddelegowane z Państw Członkowskich – 1/3
Komitet Regionów i Komitet Ekonomiczno-
Społeczny
Traktat z Lizbony
15
Organy doradcze
Liczba członków Komitetu Regionów/KES nie
przekracza 350.
Rada, stanowiąc jednomyślnie na wniosek
Komisji, przyjmuje decyzję określającą skład
KR/KES
Wydłużenie kadencji członków do 5 lat
Prawo występowania do Trybunału
Sprawiedliwości w celu ochrony własnych
prerogatyw
Karta Praw Podstawowych
Traktat z Lizbony
16
Na mocy art. 6 TUE nadano Karcie taką samą
moc prawną jak Traktatowi
Karta nie rozszerza zakresu kompetencji Unii
przewidzianych w Traktatach
•
akt dotyczący praw człowieka w tym prawa polityczne,
obywatelskie, ekonomiczne, społeczne i kulturowe
•
konkretyzacja podstawowych praw i zasad na których
tle będzie oceniana legalność i dokonywana wykładnia
aktów prawa UE, zarówno przez sądy krajowe i unijne
Katalog kompetencji w Traktacie z Lizbony
Traktat z Lizbony
17
Kompetencje wyłączne UE:
(art. 3 TFUE)
unia celna
ustanawianie reguł konkurencji niezbędnych
do funkcjonowania rynku wewnętrznego
polityka pieniężna, w odniesieniu do państw
strefy euro
zachowanie morskich zasobów biologicznych
w ramach wspólnej polityki rybackiej
wspólna polityka handlowa
Kompetencje UE
Traktat z Lizbony
18
Kompetencje dzielone
(art. 4 TFUE)
rynek wewnętrzny
polityka społeczna, w odniesieniu do aspektów określonych w niniejszym
Traktacie
spójność gospodarcza, społeczna i terytorialna
rolnictwo i rybactwo, z wyłączeniem zachowania morskich zasobów
biologicznych
środowisko naturalne
ochrona konsumentów
transport
sieci transeuropejskie
energia
przestrzeń wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości
wspólne problemy bezpieczeństwa w zakresie zdrowia publicznego, w
odniesieniu do aspektów określonych w niniejszym Traktacie
badania, rozwój technologiczny i przestrzeń kosmiczna
współpraca na rzecz rozwoju i pomocy humanitarnej
Kompetencje UE
Traktat z Lizbony
19
Kompetencje do prowadzenia działań wspierających,
koordynujących i uzupełniających działania państw
członkowskich
(art. 6 TFUE)
ochrona i poprawa zdrowia ludzkiego
przemysł
kultura
turystyka
edukacja, szkolenie zawodowe, sprawy młodzieży i sport
ochrona ludności
współpraca administracyjna
Kompetencje szczególne:
kompetencja w zakresie koordynacji polityki gospodarczej i zatrudnienia
państw członkowskich
kompetencja w zakresie określania i realizowania wspólnej polityki
zagranicznej i bezpieczeństwa
„klauzula elastyczności”
Źródła prawa UE
Traktat z Lizbony
20
Prawo pierwotne
Traktat o UE i Traktat o funkcjonowaniu UE
Prawo wtórne
Akty
ustawodawcze:
rozporządzenia,
dyrektywy, decyzje (przyjęte przez PE i Radę
zgodnie ze zwykłą procedurą prawodawczą
lub przyjęte przez PE z udziałem Rady lub
Radę z udziałem PE zgodnie ze specjalną
procedurą ustawodawczą)
Źródła prawa UE
Traktat z Lizbony
21
Akty nieustawodawcze: akty delegowane (art.
290 TFUE), akty wykonawcze
(
art. 291TFUE
),
inne
akty.
Akty delegowane – wydawane przez KE na podstawie
upoważnienia w akcie prawodawczym (określenie celu,
treści oraz czasu wydania upoważnienia) – akty o zasięgu
ogólnym, które uzupełniają lub zmieniają inne niż istotne
elementy aktu ustawodawczego (brak sprzeciwu PE i
Rady do wydania)
Akty wykonawcze – Państwa Członkowskie przyjmują
wszelkie środki prawa krajowego niezbędne do
wprowadzenia w życie prawnie wiążących aktów Unii.
Jeżeli konieczne są jednolite warunki wykonywania
prawnie wiążących aktów Unii, akty te powierzają
uprawnienia wykonawcze Komisji lub Radzie, w należycie
uzasadnionych przypadkach oraz w ramach PZiB.
Źródła prawa UE
Traktat z Lizbony
22
Inne akty m.in.:
Akty Rady przyjmowane na podstawie Traktatu
bez
jakiegokolwiek
udziału
Parlamentu
Europejskiego
(w
ramach
różnych
polityk
unijnych), np. sankcje zewnętrzne („środki” Rady –
art. 215 TFUE)
Decyzje Rady i Rady Europejskiej przyjmowane w
ramach PZiB
PZiB
Traktat z Lizbony
23
Decyzje Rady lub Rady Europejskiej
w sprawie:
Strategicznych interesów i celów (RE na zalecenie
Rady)
Działań
Stanowisk
Zasad wykonania decyzji ws. działań i stanowisk
Misji
Ustanowienia współpracy strukturalnej
Udziału we współpracy strukturalnej
Statutu Europejskiej Agencji Obrony
Traktat z Lizbony
24
Dziękuję za uwagę
Mariusz Daca
mariusz.daca@msz.gov.pl