Organizacja Systemu Państwowego Ratownictwa Medycznego

Kryteria oceny poziomu koordynacyjnych zdolności

Dla

określania

istoty

KZM

ważnym

jest

określenie  kryteriów  ich  uzewnętrznienie  się  w
działaniach  ruchowych,  czyli  pośredniej  oceny.
Inaczej  mówiąc  są  to  mierniki  (wskaźniki
możliwości  koordynacyjnych  i  ich  oddzielnych
specyficznych składowych. Rezultaty wieloletnich
badań pozwalają już na daleko idące uogólnienia
w  tym  względzie.  Identyfikując  kryteria  oceny
KZM  opierano  się  na  osiągnięciach  współczesnej
fizjologii,  psychologii  i  biomechaniki  ćwiczeń
fizycznych,

dotyczących

funkcjonowania

złożonych systemów, w tym również sterowania
ruchami, gdzie decydującą rolę odgrywają
kategorie optymalności i celowości.

Prawidłowość

wykonania w

sensie jakościowym to

adekwatność działania

ruchowego w stosunku do

zamierzonego celu, w

znaczeniu ilościowym to

dokładność (precyzja) ruchu.

We wszystkich przypadkach

chodzi o celową dokładność

bezpośrednio połączoną z

pomyślnym rozwiązaniem

zadania ruchowego. Może ona

mieć postać finalną, odnosząc się

do końcowego efektu ruchu, lecz

uzewnętrzniać się może także w

jego kierunku, rozległości

(zakresie), dozowaniu napięć

mięśniowych itp., w trakcie

ruchu.

Szybkość

jako kryterium oceny

KZM w kategoriach jakościowych to

czasowa aktualność (np. wykonanie

ruchu w optymalnym momencie),

zaś w sensie ilościowym to

prędkość przebiegu wykonania

złożonych koordynacyjnie działań

ruchowych w warunkach deficytu

czasu, szybkość opanowywania

nowych działań ruchowych,

osiągnięcia zadanego poziomu

precyzji czy ekonomii ruchów,

szybkość reagowania w złożonych

warunkach itp.

Racjonalność

w aspekcie

jakościowym to celowość

ruchów, a ilościowym ich

ekonomiczność, która jest

ważnym i specyficznym

wskaźnikiem

charakteryzującym KZM.

Można np. osiągnąć wysoką

ekonomię ruchów w biegach

na średnich i długich

dystansach i niską w ruchach

wymagających zwinności (gry

sportowe). Ekonomiczność w

ujęciu matematycznym to

stosunek rezultatu działań i

energetycznych kosztów jego

uzyskania.

Kreatywność

jako ilościowe

kryterium KZM to stałość

(powtarzalność) wykonania tych

samych ruchów (nawyków) w

zmieniających się warunkach

(tzw. "stałość osiągnięć"). W

aspekcie jakościowym to

pomysłowość, uzewnętrzniająca

się w możliwości znalezienia

najlepszego wariantu wykonania

zadania ruchowego lub tworzenia

nowych rozwiązań.

Stałość to wykonywanie kolejnych

działań ruchowych z małym

zakresem odchyleń od

prawidłowego, typowego dla

danego osobnika, przebiegu ruchu

w czasie i w przestrzeni. Wyróżnia

się stałość wyniku końcowego i

wykonania oddzielnych faz

(elementów) ruchu.

Precyzyjne określenie kryteriów

poziomów KZM jest ważne m.

in. dla konstrukcji

wiarygodnych testów

motorycznych do

pośredniego

(asocjacyjnego)

pomiaru tych

zdolności.

Testy te powinny

charakteryzować

wykonywany ruch wg

jednego z wymienionych

ilościowych kryteriów (np.

rzuty do celu są miernikiem

precyzji ruchów a

wykonywane w seriach, ich

powtarzalności, chwytanie

dłonią opadającej pałeczki

jest miarą szybkości i

ekonomii ruchów itp. ).

Rezultaty badań wskazują, że testy

koordynacyjne charakteryzuje

dominanta kryterium szybkości lub

precyzji ruchów. Analiza prac

badawczych wskazuje jednocześnie, że

uwarunkowania koordynacyjne

związane z dominantą szybkości są

znacząco nasycone czynnikiem

energetycznym.

W tej sytuacji zasadne jest

twierdzenie, że

podstawowym kryterium

oceny koordynacyjnych

zdolności powinno być

dokładność ruchu związana

z koordynacją wolnych i

kontrolowanych czynności

motorycz nych.

Podstawowymi metodami

oceny KZM, w warunkach

praktyki wychowania

fizycznego i treningu

sportowego, są: obserwacja

zachowań ruchowych

wychowanków i testowanie

odpowiednio dobranymi

próbami motorycznymi

(motometria).

Tą ostatnią metodę

wykorzystuje się również w

badaniach naukowych

populacyjnych. W

badaniach eksperymental

nych w diagnostyce KZM,

coraz powszechniej stosuje

się bardziej wyrafinowane

techniki pomiarowe

głównie laboratoryjne i

komputerowe..

Diagnostyka rozwoju

KZM w przypadku

każdej z wymienionych

metod ma charakter

pośredni (asocjatywny),

chodzi tu bowiem o

ocenę zespołu

właściwości organizmu

bezpośrednio

niemierzalnych.

Zasada pomiaru asocjacyjnego

(pośredniego,

skojarzeniowego) oparta jest

na założeniu, że na podstawie

efektów motorycznych (np.

wyników testów) szacować

można pośrednio warunkujące

je właściwości utajone

(zdolności motoryczne).

Stosowanie laboratoryjnych

(aparaturowych) metod

pozwala uzyska precyzyjną

ilościową ocenę poziomu

rozwoju KZM i ich

oddzielnych komponentów.

Wśród różnorodnej aparatury

przy pomocy której można

oceniać KZM, lub ich

podstawowe komponenty,

wymieni się koordynacjometry

o różnej skali złożoności, takie

jak:

tabilografy i stabilometry

dla określenia poziomu

zdolności zachowań

równowagi ciała.

oto- i kinogramy

dla

określenia kinematycznych

parametrów ruchów

(przemieszczeń, prędkości,

przyspieszeń),

agnetowidy

pozwalające

zapisywać i odtwarzać

przebiegi ruchów w różnych

wariantach,

lektromiografię

dla

badania wewnętrznej

struktury ruchu i stopnia

udziału w nim różnych

mięśni, co pozwala poznać

najbardziej ekonomiczne

warianty techniki

sportowej,

Obecnie jedną z powszechnie

stosowanych baterii testów opartych

na technice komputerowej jest

Wiedeński System Testowy

(Wiener Test Systen - WST). W

założeniach przeznaczony jest do

diagnostyki szerokiego zakresie

zdolności motorycznych oraz

neuropsychicznych, a także

naurofizjologicznyct predyspozycji

warunkujących procesy sterowania

i regulacji ruchów.

Należy podkreślić wszechstronność i

precyzję procedur pomiarowych

WST,

które pozwalają na ilościową i

jakościową analizę określonych

efektów działania a także

rejestrację parametrów przebiegu

wykonania prób. Z tego powodu

wiarygodność otrzymanych

rezultatów testowania w pełni

odpowiada wymaganiom stawianym

w badaniach naukowych.

Opisane urządzenia

pomiarowe nie są jeszcze

powszechnie dostępne,

dlatego podstawowymi

metodami diagnostyki KZM,

zwłaszcza w warunkach

szkolnych, pozostają ciągle

odpowiednio dobrane testy

(notoryczne).

Procedura konstrukcji testów

dla pomiarów KZM powinna

obejmować następujące

działania;

1.Wybór testów odpowiednich

dla oceny absolutnych i
względnych wskaźni ków
specyficznych KZM we w
szystkich przedziałach wieku
i płci.

2. Określenie ich

wiarygodności.

Opracowanie metodyki testowania.

Testowanie różnych KZM na dużych

grupach dzieci i młodzieży a także

dorosłych.

5. Matematyczno-statystyczną analizę

rezultatów testowania i określenie na

tej podstawie

najbardziej

wiarygodnych i informacyjnych

wskaźników KZM.

Rekomendację wybranych

testów do zastosowania w

realnych warunkach szkoły.

7. Opracowanie "norm"

rozwojowych dla każdego

testu mogących służyć jako

punkt - odniesienia

dla wyników testowania.

Test analityczny służy do pomiaru i

oceny jednego wskaźnika zdolności

koordyna cyjnej lub kondycyjnej. Z

uwagi na to, iż struktura każdej z

nich jest złożona, za pomocą testu

analitycznego ocenia się w zasadzie,

tylko jeden komponent danej

zdolności (np. równowagę

dynamiczną, szybkość reakcji

prostej, różnicowanie siłowych

parametrów ruchu).

Za pomocą testu

kompleksowego ocenia się

kilka wskaźników lub

komponentów jednej lub

różnych zdolności, przykładem

może być tutaj - wyskok w górę

z miejsca (z zamachem rąk i

bez, na zadaną wysokość).

Na podstawie wyników

pomiarów różnymi testami

można sporządzić

„profil"

sprawności koordynacyjnej.

Składa się on z wyników wielu

oddzielnych prób, na

podstawie których ocenia się

różne zdolności motoryczne

(profil heterogenny),

lub kilka

przejawów jednej zdolność

motorycznej

(profil

homogenny).

Kryteria wiarygodności

testów motorycznych

Wyniki testowania mogą być

wiarygodne tylko wtedy, gdy

próba pomiarowa spełnia

następujące kryteria:

Wśród sposobów ustalania

rzetelności pomiaru najczęściej

wymienia się metodę

powtarzania badania (test -

retest) w odstępie nie większym

niż 2, 3 tygodnie. Innym

sposobem jest "rozpołowienie"

wyników testu i skorelowanie

dwóch "połówek" (splithalf),

stosuje się go tylko wtedy, gdy

zadanie testowe powtarzane jest

co najmniej 6 razy.

Koreluje się wtedy wyniki 3

pierwszych prób z pozostałymi.

Niska rzetelność próby

zasadniczo ogranicza jej

użyteczność jako narzędzia

pomiarowego.

W badaniach naukowych

przyjmuje się orientacyjne

przedziały współczynnika

rzetelności:

- 0,99-0,95 - rzetelność doskonała,
- 0,94-0.90 - rzetelność dobra,
-

0,89-0,80

rzetelność

dopuszczalna,

- 0,79-0,70 - rzetelność słaba
(krytyczna).

współczynnik rzetelności powyżej

0,50 należy uznać za wystarczający

dla diagnozy grupowej.

Trafną

jest ta próba, która

mierzy przede wszystkim

właściwość oczekiwaną, a więc tą

którą ma mierzyć w założeniach.

Trafność oznacza więc stopień

adekwatności (pewności)

pomiaru. Trafność testu określa

się najczęściej współczynnikiem

korelacji z przyjętym tzw.

kryterium zewnętrznym.

Może nim być wynik innego

testu uznanego wcześniej za

trafny w diagnostyce danej

zdolności. Mówimy w tym

przypadku o tzw. trafności

konkurencyjnej bądź

statystycznej.

Postuluje się dążenie do

uzyskania współczynnika

trafności statystycznej

r > 0,6. W ramach baterii testów

za trafną uznaje się już próbę o r

> 0,3. Współczynniki trafności są

niższe dla testów mierzących

zdolności koordynacyjne w

porównaniu z kondycyjnymi, a

także mniejsze niż uzyskiwane w

ocenie rzetelności.

Obiektywną

jest próba, która

przeprowadzana przez dwie

różne osoby na tym samym

materiale ludzkim daje

identyczne lub bardzo

zbliżone rezultaty. Prościej

mówiąc, próba testowa

powinna być tak

skonstruowana, by testujący

nie mógł mieć wpływu na jej

wynik.

Za selektywny

uważa się test,

którego wyniki w losowo

dobranej i odpowied nio licznej

grupie rozkładają się zgodnie z

krzywą normalną

(Gaussa).

Pozwala to na zróżnicowanie

(selekcję) badanych pod

względem poziomu mierzonej

właściwości najogólniej mówiąc

na dobrych, przeciętnych i

słabych.

Za mierniki selektywności próby

można

przyjąć

statystyczne

można

przyjąć

statystyczne

miary rozpro szenia - odchylenie

standardowe

(S)

i współczynnik

zmienności

(V)

oraz wskaź nik

skośności rozkładu

(SK).

optymalne

zakresie

optymalne

zakresie

selektywności uważa się testy

dające rozproszenie wyników

(V)

w granicy 10 do 30 procent.

Standaryzacja

to ujednolicenie

sposobu posługiwania się testem.

W instruk cji sposobu wykonania

próby powinny się znaleźć

wszelkie niezbędne wyjaśnie nia

dotyczące sposobu i warunków

prowadzenia pomiaru. Chodzi tu

o miejsce wykonania próby,

sprzęt i pomoce, formę ruchu,

sposób oceny, ilość kolejność

powtórzeń, rodzaj rozgrzewki,

opis niezbędnego stroju itp.

Ekonomiczność

testu określa

jego czasochłonność i

złożoność potrzebnych do

przeprowadzenia próby

przyborów i przyrządów.

ormalizacja,

czyli stworzenie dla

niego układu odniesienia, który

pozwala

ocenę

miejsca

pozwala

ocenę

miejsca

jednostki ze względu na mierzoną

właściwość

populacji

właściwość

populacji

badanej grupie). Wykorzystuje się

w tym celu tzw. normy testowe

(skale punktowe) np. skalę T,

siatki centylowe, skalę wartości

unormowanych itp.

Document Outline