W I E L C Y
W I E L C Y
T W Ó R C Y
T W Ó R C Y
M A T E M A T Y
M A T E M A T Y
K I
K I
W I E L C Y
W I E L C Y
T W Ó R C Y
T W Ó R C Y
M A T E M A T Y
M A T E M A T Y
K I
K I
,,Trudno jest przedstawić komuś
ogromny obszar matematyki [...] mam
tu na myśli obszar pełen cudownych
detali, nie jednostajną nagą równinę, ale
piękną krainę, widzianą najpierw z
daleka, lecz wartą zbadania od końca do
końca, przestudiowania w
najdrobniejszych szczegółach jej dolin,
strumieni, gór,
lasów i kwiatów”.
Celem prezentacji jest przedstawienie
bohaterów - wielkich postaci świata
matematyki.
Krótkie notatki biograficzne wskazują tylko
niektóre dokonania tych twórców.
Podróż przez bogatą historię matematyki
rozpoczynam od przedstawienia polskich
matematyków. Dokonany wybór postaci jest
obarczony dużą dawką subiektywizmu.
Dokładnie zostaną przybliżone sylwetki:
Śniadeckiego, Sierpińskiego, Steinhausa,
Banacha, Kuratowskiego, Pitagorasa,
Archimedesa, Pascala, Eulera i Gaussa.
Wielcy
matematycy
Tales z Miletu
Pitagoras
Euklides
Archimedes
Fibonacci
Francois Viete
Jan Śniadecki
Blaise Pascal
Izaak Newton
Wacław Sierpiński
Jakub Bernoulli
Loonard Euler
Joseph Louis Lagrange
Pierre Simon de Laplace
Carl Friedrich Gauss
Jean - Baptisste Fourier
Augustin Louis Cauchy
Kazimierz Kuratowski
Nikołaj Iwanowicz Łobaczewski
Bernhard Riemann
Karl Weierstrass
Georg Cantor
Stefan Banach
Hugo Steinhaus
Wielcy
matematycy
Biografie wybranych
matematyków
Lp.
Imię i nazwisko
ur. – zm.
1.
Jan Śniadecki
1756 – 1830
2.
Wacław Sierpiński
1882 – 1969
3.
Hugo Steinhaus
1887 – 1972
4.
Stefan Banach
1892 – 1945
5.
Kazimierz Kuratowski
1896 – 1980
6.
Pitagoras
ok. 572 – ok. 487 p.n.e.
7.
Archimedes
ok. 287 – ok. 212 p.n.e.
8.
Blaise Pascal
1623 – 1662
9.
Leonard Euler
1707 – 1783
10.
Carl Friedrich Gauss
1777 - 1855
JAN ŚNIADECKI
JAN ŚNIADECKI był obok
Kołłątaja drugim, który przyczynił
się do ponownego ożywienia
Akademii Krakowskiej. Swoje
studia kontynuował w Getyndze,
Leydzie i Paryżu. W roku 1782
objął katedrę matematyki na
Uniwersytecie Krakowskim.
Wprowadził polską terminologię
matematyczną, która w większości
przetrwała do dziś (np.: całka,
różniczka). Był pierwszym w
Polsce propagatorem rachunku
prawdopodobieństwa w okresie
swojej pracy na Uniwersytecie
Wileńskim.
WACŁAW SIERPIŃSKI
WACŁAW SIERPIŃSKI (1882–
1969), matematyk; od 1910 prof.
Uniw. Lwow.; podczas I wojny
świat. internowany w Rosji, od
1918 prof. Uniw. Warsz.; od 1917
czł. AU, od 1952 — PAN; 1931–52
prezes TNW; czł. wielu zagr.
towarzystw i akad. nauk; jeden
z twórców warsz. szkoły mat.; prac
dotyczących teorii mnogości, teorii
liczb, teorii funkcji rzeczywistych;
współzałożyciel i red. (1920–51)
“Fundamenta Mathematicae” oraz
1958–69 red. “Acta Arithmetica”;
1949 otrzymał nagrodę państw.
I stopnia.
HUGO STEINHAUS
HUGO DYONIZY STEINHAUS (1887–
1972), matematyk; 1920–41 prof. uniw.
we Lwowie, 1945–61 — uniw. we
Wrocławiu; od 1945 czł. PAU, od 1952 —
PAN oraz wielu zagr. towarzystw i akad.
nauk; jeden z twórców lwow. szkoły
mat.; prace dotyczące szeregów
ortogonalnych, analizy funkcjonalnej,
teorii prawdopodobieństwa, teorii gier,
a zwł. zastosowań matematyki (w
biologii, medycynie, elektrotechnice,
geologii, statystyce mat. i in.);
szczególnie duże zasługi miał Steinhaus
w zakresie popularyzacji matematyki
(Czym jest, a czym nie jest matematyka
1923, Kalejdoskop matematyczny 1938,
Sto zadań 1958, Orzeł czy reszka 1961);
założyciel (1929, wraz ze S. Banachem)
i red. czasopisma mat. “Studia
Mathematica”; 1951 otrzymał nagrodę
państw. I stopnia.
STEFAN BANACH
STEFAN BANACH (1892–1945),
matematyk; samouk; od 1924 prof. uniw.
we Lwowie i czł. PAU; od 1939 czł. Akad.
Nauk Ukr.SRR; współzałożyciel
czasopisma “Studia Mathematica”
i jeden z inicjatorów „Monografii
Matematycznych”; Banach był jednym
z twórców analizy funkcjonalnej; wraz ze
swymi uczniami (S. Mazurem, W.
Orliczem,
J. Schauderem) stworzył szkołę lwow.,
która wraz ze szkołą warsz. wydźwignęła
matematykę pol. na jedno z czołowych
miejsc w świecie; autor monografii
Théorie des opérations linéaires (1932),
pierwszej na świecie książki poświęconej
ogólnej teorii przestrzeni liniowo-
metrycznych.
KAZIMIERZ KURATOWSKI
KAZIMIERZ KURATOWSKI
(1896–1980), ojciec Zofii,
matematyk; od 1927 prof.
Politechn. Lwow., od 1934 Uniw.
Warsz.; od 1945 czł. PAU, od 1952
PAN i wielu in. akad. nauk; 1948–67
dyr. Inst. Matematycznego PAN;
wieloletni prezes Pol. Tow.
Matematycznego oraz wiceprezes
Międzynar. Unii Mat.; autor licznych
prac z topologii (m.in. Podstawowa
monografia, wyd. w jęz. franc.
Topologie, t. 1 1933, t. 2 1950),
teorii mnogości i logiki mat.; 1951
otrzymał nagrodę państw. I stopnia.
PITAGORAS
PITAGORAS (ok. 572–ok. 497),
gr. matematyk i filozof z Samos;
półlegendarny założyciel słynnej
szkoły pitagorejczyków
w Krotonie; ze względu na brak
pism trudno odtworzyć poglądy
Pitagorasa, któremu jego
uczniowie chętnie przypisywali
swoje koncepcje; Pitagoras jako
inicjator rel.-etycznych
zainteresowań pitagorejczyków
jest uważany również za twórcę
początków teorii liczb, autora
twierdzenia Pitagorasa oraz
koncepcji harmonii kosmosu.
ARCHIMEDES
ARCHIMEDES (ok. 287–212), gr.
matematyk, fizyk i wynalazca; jeden
z najwybitniejszych uczonych starożytności.
W czasie II wojny punickiej kierował obroną
Syrakuz; zabity przez rzym. żołnierza
podczas zdobywania miasta. W dziedzinie
matematyki podał m.in. metody obliczania
objętości brył i pól figur ; oszacował dość
dokładnie liczbę pi. U współczesnych
Archimedes zdobył sławę gł. dzięki
wynalazkom takim, jak: udoskonalony
wielokrążek, machiny obronne, czerpadło
ślimakowe; przypisuje mu się też budowę
planetarium, zwierciadeł kulistych,
konstrukcję zegara wodnego i organów
wodnych. Szukając sposobu ustalenia
zawartości czystego złota w koronie króla
Hierona II, odkrył prawo wyporu
(Archimedesa prawo); jak głosi anegdota
dokonał tego podczas kąpieli w wannie,
z której wyskoczył na ulice Syrakuz
z okrzykiem heureka ['znalazłem']; jest mu
także przypisywane powiedzenie: “Dajcie
mi punkt oparcia, a poruszę Ziemię.”
BLAISE PASCAL
BLAISE PASCAL (1623–62), franc. matematyk,
fizyk, filozof i pisarz; w porządku moralnym i rel.
głosił wyższość tzw. serca, czyli poznania
uczuciowego i intuicyjnego; sformułował słynny
“zakład Pascala”, wg którego należy żyć tak, jakby
Bóg istniał, choćby nie miało się co do tego
pewności; podkreślał nieskończenie małą wartość
dóbr materialnych; rozważał wewnętrzne
przeciwieństwo ducha i ciała w człowieku; efektem
wzmożonego zainteresowania Pascala religią są
„Myśli” , stanowiące zbiór notatek do zamierzonej
apologii chrześcijaństwa; pol. wybór „Rozprawy
i listy”. Pascal sformułował zasadę indukcji mat.
oraz część podstaw rachunku prawdopodobieństwa;
1642 skonstruował jedną z pierwszych maszyn
mat.; odkrył ogólne kryterium podzielności dowolnej
liczby całkowitej przez dowolną inną liczbę
całkowitą oraz sposób obliczania współczynników
w rozwinięciu dwumianu; prekursor rachunku
różniczkowego; badacz zjawisk ciśnienia atmosf.
i zjawisk z zakresu hydrostatyki.
LEONARD EULER
LEONHARD EULER (1707–83), szwajc.
matematyk, fizyk i astronom; od 1731 prof.
Akad. Nauk w Petersburgu, 1741–66 prof.
Akad. Nauk w Berlinie; 1766 powrócił do
Petersburga, gdzie pracował (mimo
całkowitej utraty wzroku) do końca życia;
uważany za jednego z twórców nowocz.
matematyki, wprowadził do niej wiele
obecnie używanych oznaczeń, np. å, e, p, i,
f( x); opublikował ok. 900 prac nauk., które
dotyczyły niemal wszystkich znanych
wówczas dziedzin matematyki, a także optyki,
akustyki, mechaniki płynów, nawigacji, teorii
ruchów Księżyca, budowy okrętów i in.; prace
Eulera przyczyniły się szczególnie do rozwoju
analizy mat., m.in. w zakresie funkcji
trygonometrycznych, równań różniczkowych
cząstkowych, rachunku wariacyjnego, ale też
teorii liczb, teorii grafów i geometrii; Euler
był również autorem wielu konstrukcji
technicznych.
CARL FRIEDRICH GAUSS
CARL FRIEDRICH GAUSS (1777–1855),
niem. matematyk, fizyk, astronom
i geodeta; uważany za jednego
z największych, oprócz Archimedesa i I.
Newtona, matematyków świata; przez
współczesnych zw. księciem
matematyków. Od 1807 prof. uniw.
w Getyndze i dyr. obserwatorium astr.
tamże. Jego prace dotyczą prawie
wszystkich dziedzin matematyki, a także
jej zastosowań w fizyce i astronomii. W
każdej z tych dziedzin uzyskał ważne
wyniki, w szczególności rozwinął teorię
liczb, geometrię różniczkową, analizę
mat., teorię błędów ; niektórych ważnych
wyników nie ogłosił . W dziedzinie fizyki
zajmował się gł. zagadnieniami
elektryczności i magnetyzmu oraz teorią
potencjału.
W IE L C Y M A T E M A T Y C Y
K a z im ie r z K u r a t o w s k i
S t e fa n B a n a c h
H u g o S t e in h a u s
W a c ła w S ie r p iń s k i
J a n Ś n ia d e c k i
W P O L S C E
C a r l F r ie d r ic h G a u s s
L e o n a r d E u le r
B la is e P a s c a l
A r c h im e d e s
P it a g o r a s
N A Ś W I E C I E
Podsumowanie
Mam nadzieję, że ta krótka podróż
po krainie sławnych matematyków
była interesująca i dostarczyła
choć odrobinę cennych informacji.
Dziękuję za obejrzenie
przygotowanej przez mnie prezentacji.