Choroby środowiskowe
Choroby środowiskowe
Ustrój żywy jest
Ustrój żywy jest
nierozłączną częścią
nierozłączną częścią
składową środowiska
składową środowiska
Światowa Organizacja Zdrowia wyróżnia 12 ogólnych
Światowa Organizacja Zdrowia wyróżnia 12 ogólnych
warunków, które mają zasadnicze znaczenie w kształtowaniu
warunków, które mają zasadnicze znaczenie w kształtowaniu
stanu zdrowotnego społeczeństw i jednostek. Są to:
stanu zdrowotnego społeczeństw i jednostek. Są to:
1.
1.
Jakość żywności i poziom żywienia populacji, w tym ogólna dostępność do
Jakość żywności i poziom żywienia populacji, w tym ogólna dostępność do
surowców, półproduktów i produktów żywnościowych.
surowców, półproduktów i produktów żywnościowych.
2. Wykształcenie ludzi, w tym poziom wiedzy o zdrowiu i związane z nim kultura i
2. Wykształcenie ludzi, w tym poziom wiedzy o zdrowiu i związane z nim kultura i
oświata zdrowotna ludności.
oświata zdrowotna ludności.
3.
3.
Warunki pracy, w tym poziom zabezpieczenia zdrowia pracowników przed
Warunki pracy, w tym poziom zabezpieczenia zdrowia pracowników przed
różnymi szkodliwościami zawodowymi.
różnymi szkodliwościami zawodowymi.
4. Sytuacja na rynku pracy, tj. możliwość zarabiania pieniędzy na utrzymanie
4. Sytuacja na rynku pracy, tj. możliwość zarabiania pieniędzy na utrzymanie
siebie i rodziny lub możliwość wytwarzania i zaspokajania podstawowych
siebie i rodziny lub możliwość wytwarzania i zaspokajania podstawowych
potrzeb.
potrzeb.
5. Zbiorowe spożycie i oszczędzanie.
5. Zbiorowe spożycie i oszczędzanie.
6. Warunki transportu wszelkich towarów i przedmiotów.
6. Warunki transportu wszelkich towarów i przedmiotów.
7. Warunki komunikacji (osób) i łączności (instytucji).
7. Warunki komunikacji (osób) i łączności (instytucji).
8. Warunki mieszkaniowe dostosowane do klimatu.
8. Warunki mieszkaniowe dostosowane do klimatu.
9. Jakość i dostępność odzieży zależnie od klimatu; dbałość o higienę odzieży.
9. Jakość i dostępność odzieży zależnie od klimatu; dbałość o higienę odzieży.
10. Wypoczynek i rozrywki, rekreacja po pracy, urlopy.
10. Wypoczynek i rozrywki, rekreacja po pracy, urlopy.
11. System zabezpieczenia społecznego w razie choroby, inwalidztwa, opieka nad
11. System zabezpieczenia społecznego w razie choroby, inwalidztwa, opieka nad
dziećmi, opieka nad ludźmi starymi.
dziećmi, opieka nad ludźmi starymi.
12. Swobody obywatelskie – zabezpieczenie dobrego samopoczucia (wolności)
12. Swobody obywatelskie – zabezpieczenie dobrego samopoczucia (wolności)
obywateli
obywateli
Zanieczyszczenie środowiska
Zanieczyszczenie środowiska
jest
jest
przyczyną lub w wielu przypadkach
przyczyną lub w wielu przypadkach
jedną z przyczyn zaburzeń
jedną z przyczyn zaburzeń
zdrowotnych, w tym zapadalności na:
zdrowotnych, w tym zapadalności na:
•
choroby nowotworowe,
choroby nowotworowe,
•
choroby układu oddechowego,
choroby układu oddechowego,
•
układu krążenia,
układu krążenia,
•
układu nerwowego
układu nerwowego
•
choroby nerek
choroby nerek
•
osteoporozę
osteoporozę
•
Mogą również powodować pojawianie się
Mogą również powodować pojawianie się
alergii, nieprawidłowy rozwój płodowy czy
alergii, nieprawidłowy rozwój płodowy czy
zaburzenia autoimmunologiczne.
zaburzenia autoimmunologiczne.
POChP
POChP
jest chorobą charakteryzującą się
jest chorobą charakteryzującą się
niecałkowicie odwracalnym ograniczeniem
niecałkowicie odwracalnym ograniczeniem
przepływu powietrza przez drogi oddechowe.
przepływu powietrza przez drogi oddechowe.
Ograniczenie to jest zwykle postępujące i
Ograniczenie to jest zwykle postępujące i
wiąże się z nieprawidłową odpowiedzią
wiąże się z nieprawidłową odpowiedzią
zapalną płuc na szkodliwe pyły lub gazy.
zapalną płuc na szkodliwe pyły lub gazy.
Czynniki ryzyka POChP
Czynniki ryzyka POChP
•
osobnicze
osobnicze
–
geny (niedobór α1-antytrypsyny)
geny (niedobór α1-antytrypsyny)
–
nadreaktywność dróg oddechowych
nadreaktywność dróg oddechowych
–
wzrost płuc
wzrost płuc
•
narażenia środowiskowe
narażenia środowiskowe
–
dym tytoniowy
dym tytoniowy
–
narażenia zawodowe (pyły i substancje chemiczne)
narażenia zawodowe (pyły i substancje chemiczne)
–
zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego i
zanieczyszczenia powietrza atmosferycznego i
wewnątrz pomieszczeń
wewnątrz pomieszczeń
–
zakażenia
zakażenia
–
status społeczno-ekonomiczny
status społeczno-ekonomiczny
Narażenia zawodowe na pyły i substancje
Narażenia zawodowe na pyły i substancje
chemiczne
chemiczne
•
Długotrwała ekspozycja na pyły (pył węglowy) i
Długotrwała ekspozycja na pyły (pył węglowy) i
substancje chemiczne (opary, substancje drażniące,
substancje chemiczne (opary, substancje drażniące,
wyziewy) w miejscu pracy, niezależnie od palenia
wyziewy) w miejscu pracy, niezależnie od palenia
papierosów, może zwiększać ryzyko wystąpienia POChP.
papierosów, może zwiększać ryzyko wystąpienia POChP.
Zanieczyszczenia powietrza
Zanieczyszczenia powietrza
atmosferycznego i wewnątrz pomieszczeń
atmosferycznego i wewnątrz pomieszczeń
•
Rola tych czynników w patogenezie POChP jest
Rola tych czynników w patogenezie POChP jest
niejasna. Ryzyko rozwoju choroby wiąże się z
niejasna. Ryzyko rozwoju choroby wiąże się z
zanieczyszczeniem powietrza w słabo wentylowanych
zanieczyszczeniem powietrza w słabo wentylowanych
pomieszczeniach, w których pali się materiałami
pomieszczeniach, w których pali się materiałami
biologicznymi.
biologicznymi.
Bagatelizowane wcześniej
Bagatelizowane wcześniej
różnego typu toksyczne
różnego typu toksyczne
związki chemiczne, mogą być
związki chemiczne, mogą być
istotną przyczyną chorób
istotną przyczyną chorób
neurodegeneracyjnych.
neurodegeneracyjnych.
Przyczyna chorób
Przyczyna chorób
neurodegeneracyjnych jest bardziej
neurodegeneracyjnych jest bardziej
złożona, niż się początkowo wydawało
złożona, niż się początkowo wydawało
To, jak wielki wpływ na
To, jak wielki wpływ na
funkcjonalność tkanki nerwowej
funkcjonalność tkanki nerwowej
mają różnego typu trucizny udało
mają różnego typu trucizny udało
się potwierdzić dzięki substancji
się potwierdzić dzięki substancji
chemicznej zwanej
chemicznej zwanej
MPTP (1-metylo-4-fenylo-1,2,3,6-
MPTP (1-metylo-4-fenylo-1,2,3,6-
tetrahydropirydyna), okazała się
tetrahydropirydyna), okazała się
czynnikiem w bardzo szybkim
czynnikiem w bardzo szybkim
tempie wywołującym chorobę
tempie wywołującym chorobę
Parkinsona
Parkinsona
Skóra jest eksponowana na czynniki
Skóra jest eksponowana na czynniki
fizyczne, chemiczne i biologiczne - od
fizyczne, chemiczne i biologiczne - od
promieniowania ultrafioletowego po bakterie
promieniowania ultrafioletowego po bakterie
i grzyby
i grzyby
W odróżnieniu od czynników
W odróżnieniu od czynników
fizycznych oraz
fizycznych oraz
biologicznych, czynniki
biologicznych, czynniki
chemiczne są w dużej
chemiczne są w dużej
mierze nowym zjawiskiem w
mierze nowym zjawiskiem w
ewolucji człowieka, dlatego
ewolucji człowieka, dlatego
skóra wydaje się mniej
skóra wydaje się mniej
przygotowana do ochrony
przygotowana do ochrony
organizmu przed ich
organizmu przed ich
działaniem
działaniem
Czynniki chemiczne
Czynniki chemiczne
•
Substancje żrące
Substancje żrące
•
Substancje drażniące
Substancje drażniące
•
Substancje uczulające
Substancje uczulające
Kliniczne i histologiczne rozróżnienie reakcji
skórnych na czynniki drażniące i uczulające może
być niemożliwe. W reakcjach nieimmunologicznych
przeważa jednak hiperplazja naskórkowa i
nieprawidłowe złuszczanie, natomiast mniej
nasilona jest spongioza.
Murphy G. F.: Skin. (w:) Craighead J. E. (ed) Pathology of environmental and occupational disease.
Mosby, St. Louis 1995: 437.
Lista chorób zawodowych
Lista chorób zawodowych
związanych z wpływem
związanych z wpływem
czynników chemicznych
czynników chemicznych
(Instytut Medycyny Pracy)
(Instytut Medycyny Pracy)
•
b
b
eryloza
eryloza
- zatrudnieni w przemyśle lotniczym, samochodowym, nuklearnym
- zatrudnieni w przemyśle lotniczym, samochodowym, nuklearnym
(kontakt z berylem)
(kontakt z berylem)
•
c
c
horoby płuc wywołane pyłami metali twardych
horoby płuc wywołane pyłami metali twardych
- zatrudnieni przy
- zatrudnieni przy
produkcji narzędzi i wierteł widiowych, narażeni na sproszkowany węglik
produkcji narzędzi i wierteł widiowych, narażeni na sproszkowany węglik
wolframu i kobaltu
wolframu i kobaltu
•
g
g
orączka metaliczna
orączka metaliczna
- spawacze, odlewnicy, osoby zatrudnione przy cięciu
- spawacze, odlewnicy, osoby zatrudnione przy cięciu
metalu
metalu
•
c
c
horoby opłucnej
horoby opłucnej
lub osierdzia wywołane pyłem azbestu
lub osierdzia wywołane pyłem azbestu
- 3 lata (wysięk
- 3 lata (wysięk
opłucnowy), w pozostałych przypadkach nie określa się (np. rozległe zgrubienia
opłucnowy), w pozostałych przypadkach nie określa się (np. rozległe zgrubienia
opłucnej, rozległe blaszki opłucnej lub osierdzia
opłucnej, rozległe blaszki opłucnej lub osierdzia
•
c
c
horoby układu wzrokowego
horoby układu wzrokowego
-
-
zatrudnieni przy transporcie, przetwórstwie,
zatrudnieni przy transporcie, przetwórstwie,
kopalnictwie rud manganu, pracownicy hut szkła, przemysłu ceramicznego,
kopalnictwie rud manganu, pracownicy hut szkła, przemysłu ceramicznego,
farbiarskiego, nawozów sztucznych, pracownicy narażeni na beryl, kadm, wanad,
farbiarskiego, nawozów sztucznych, pracownicy narażeni na beryl, kadm, wanad,
nikiel, mangan, cynę, kobalt, pary chlorków, trójsiarczku fosforu, alkoholu
nikiel, mangan, cynę, kobalt, pary chlorków, trójsiarczku fosforu, alkoholu
metylowego
metylowego
Lista chorób zawodowych
Lista chorób zawodowych
ciąg dalszy:
ciąg dalszy:
•
c
c
horoby skóry
horoby skóry
- fryzjerzy, galwanizerzy, drukarze, garncarze, fotograficy, jubilerzy, garbarze,
- fryzjerzy, galwanizerzy, drukarze, garncarze, fotograficy, jubilerzy, garbarze,
lakiernicy, murarze. 1 miesiąc (kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia, trądzik olejowy,
lakiernicy, murarze. 1 miesiąc (kontaktowe zapalenie skóry z podrażnienia, trądzik olejowy,
smarowy lub chlorowy o rozległym charakterze, drożdżakowe zapalenie skóry rąk, grzybice
smarowy lub chlorowy o rozległym charakterze, drożdżakowe zapalenie skóry rąk, grzybice
skóry)
skóry)
•
o
o
stre uogólnione reakcje alergiczne -
stre uogólnione reakcje alergiczne -
kontakt z alergenem (np. uczulenie na lateks -
kontakt z alergenem (np. uczulenie na lateks -
m.in. personel medyczny, pracownicy szklarni, fabryki lalek)
m.in. personel medyczny, pracownicy szklarni, fabryki lalek)
•
p
p
rzewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli
rzewlekłe obturacyjne zapalenie oskrzeli
- górnicy kopalń węgla,
- górnicy kopalń węgla,
o
o
soby narażone w pracy na kadm, krzemionkę
soby narażone w pracy na kadm, krzemionkę
•
p
p
ylice płuc
ylice płuc
- górnicy kopalń węgla, hutnicy, spawacze, oczyszczacze odlewów, piaskowacze,
- górnicy kopalń węgla, hutnicy, spawacze, oczyszczacze odlewów, piaskowacze,
kamieniarze, pracownicy remontowi stoczni, zatrudnieni w kamieniołomach oraz przy
kamieniarze, pracownicy remontowi stoczni, zatrudnieni w kamieniołomach oraz przy
wydobyciu i przetwórstwie krzemionki oraz azbestu,
wydobyciu i przetwórstwie krzemionki oraz azbestu,
•
z
z
atrucia ostre i przewlekłe wywołane przez:
atrucia ostre i przewlekłe wywołane przez:
tlenek węgla
tlenek węgla
–
–
pracownicy kotłowni;
pracownicy kotłowni;
ołów
ołów
- pracownicy hut ołowiu, odlewni, wytwórni akumulatorów, zbiornic
- pracownicy hut ołowiu, odlewni, wytwórni akumulatorów, zbiornic
złomu, malujący farbami antykorozyjnymi z
złomu, malujący farbami antykorozyjnymi z
ołowiem;
ołowiem;
chlor -
chlor -
pracownicy przemysłu papierniczego, włókienniczego (chlor jako środek
pracownicy przemysłu papierniczego, włókienniczego (chlor jako środek
bielący);
bielący);
rtęć
rtęć
- kopalnictwo i przetwarzanie rud, destylacja rtęci, produkcja lamp rtęciowych,
- kopalnictwo i przetwarzanie rud, destylacja rtęci, produkcja lamp rtęciowych,
przemysł chemiczny,
przemysł chemiczny,
dwusiarczek węgla
dwusiarczek węgla
- pracownicy zatrudnieni przy produkcji włókien
- pracownicy zatrudnieni przy produkcji włókien
sztucznych metodą wiskozową
sztucznych metodą wiskozową
NOWOTWORY
NOWOTWORY
•
Nowotwory złośliwe
Nowotwory złośliwe
(m.in.
(m.in.
płuc, oskrzeli, układu
płuc, oskrzeli, układu
krwiotwórczego, skóry, pęcherza
krwiotwórczego, skóry, pęcherza
moczowego, międzybłoniak opłucnej
moczowego, międzybłoniak opłucnej
albo otrzewnej, naczyniako-mięsak
albo otrzewnej, naczyniako-mięsak
wątroby) powstałe w następstwie
wątroby) powstałe w następstwie
działania czynników występujących
działania czynników występujących
w środowisku pracy, uznanych za
w środowisku pracy, uznanych za
rakotwórcze u ludzi - galwanizerzy,
rakotwórcze u ludzi - galwanizerzy,
drukarze, garncarze, fotograficy,
drukarze, garncarze, fotograficy,
jubilerzy, pracownicy koksowni,
jubilerzy, pracownicy koksowni,
zakładów przetwórstwa azbestu,
zakładów przetwórstwa azbestu,
narażeni na kancerogeny (m.in.:
narażeni na kancerogeny (m.in.:
chrom, arsen, nikiel, azbest, WWA,
chrom, arsen, nikiel, azbest, WWA,
beryl, kadm, sadzę, wolną
beryl, kadm, sadzę, wolną
krystaliczną krzemionkę).
krystaliczną krzemionkę).
Indywidualnie, w zależności od
Indywidualnie, w zależności od
okresu latencji nowotworu
okresu latencji nowotworu
Nowojorscy lekarze zaskoczeni są faktem, że
Nowojorscy lekarze zaskoczeni są faktem, że
choroby środowiskowe po zawaleniu się wież
choroby środowiskowe po zawaleniu się wież
nowojorskiego Centrum Światowego Handlu
nowojorskiego Centrum Światowego Handlu
są tak dotkliwe
są tak dotkliwe
Ponad 40 procent ludzi,
Ponad 40 procent ludzi,
którzy brali udział w akcji
którzy brali udział w akcji
ratunkowej, cierpi na
ratunkowej, cierpi na
choroby dróg
choroby dróg
oddechowych, ma
oddechowych, ma
zaburzenia równowagi i
zaburzenia równowagi i
przewlekłe bóle głowy.
przewlekłe bóle głowy.
Połowa z nich ma
Połowa z nich ma
zaburzenia psychiczne i
zaburzenia psychiczne i
depresje
depresje
Dziękujemy za uwagę
Dziękujemy za uwagę