Transport wodny
Transport wodny
śródlądowy
śródlądowy
Transport wodny
Transport wodny
śródlądowy
śródlądowy
2
2
Infrastruktura transportu
Infrastruktura transportu
wodnego śródlądowego
wodnego śródlądowego
•
baseny i osłony kanałów, podwaliny,
baseny i osłony kanałów, podwaliny,
falochrony, wały brzegowe;
falochrony, wały brzegowe;
•
kanały doprowadzające do akwenów;
kanały doprowadzające do akwenów;
•
przelewy spływowe do odprowadzania siłą
przelewy spływowe do odprowadzania siłą
ciężkości wód retencyjnych, zbiorniki
ciężkości wód retencyjnych, zbiorniki
regulowania poziomu wód, narzędzia do
regulowania poziomu wód, narzędzia do
pomiaru przepływu, urządzenia
pomiaru przepływu, urządzenia
ostrzegające;
ostrzegające;
•
zapory wodne i budowle piętrzące;
zapory wodne i budowle piętrzące;
•
śluzy nawigacyjne, wypory i równie pochyłe;
śluzy nawigacyjne, wypory i równie pochyłe;
3
3
Infrastruktura transportu
Infrastruktura transportu
wodnego śródlądowego cd.
wodnego śródlądowego cd.
•
sprzęt cumowniczy i przystanie;
sprzęt cumowniczy i przystanie;
•
przenośne mosty;
przenośne mosty;
•
urządzenia do oznakowania kanałów,
urządzenia do oznakowania kanałów,
sygnalizacji, bezpieczeństwa,
sygnalizacji, bezpieczeństwa,
łączności i oświetlenia;
łączności i oświetlenia;
•
urządzenia do kontroli ruchu, poboru
urządzenia do kontroli ruchu, poboru
opłat.
opłat.
4
4
Śródlądowe drogi wodne
Śródlądowe drogi wodne
naturalne
naturalne
•
jeziora, zalewy, morska strefa
jeziora, zalewy, morska strefa
przybrzeżna;
przybrzeżna;
•
rzeki przystosowane do żeglugi
rzeki przystosowane do żeglugi
(regulowane i skanalizowane);
(regulowane i skanalizowane);
•
rzeki w stanie naturalnym.
rzeki w stanie naturalnym.
5
5
Śródlądowe drogi wodne
Śródlądowe drogi wodne
sztuczne (kanały żeglugowe)
sztuczne (kanały żeglugowe)
•
wododziałowe
wododziałowe
•
dojazdowe
dojazdowe
•
boczne i skracające
boczne i skracające
•
specjalne (np. podwodne)
specjalne (np. podwodne)
6
6
Najważniejsze szlaki
Najważniejsze szlaki
transportu śródlądowego
transportu śródlądowego
•
Ameryka Północna – system wodny rzeki Św.
Ameryka Północna – system wodny rzeki Św.
Wawrzyńca plus Wielkie Jeziora połączone
Wawrzyńca plus Wielkie Jeziora połączone
kanałami i rzekami, system rzek Missisipi i
kanałami i rzekami, system rzek Missisipi i
Missouri;
Missouri;
•
Ameryka Południowa – rzeka Amazonka;
Ameryka Południowa – rzeka Amazonka;
•
Afryka – rzeka Kongo i Nil;
Afryka – rzeka Kongo i Nil;
•
Europa – rzeka Ren, Łaba, Dunaj, połączone
Europa – rzeka Ren, Łaba, Dunaj, połączone
systemem kanałów, w Rosji – Wołga;
systemem kanałów, w Rosji – Wołga;
•
Azja – rzeki północnej Syberii – Irtysz, Ob.,
Azja – rzeki północnej Syberii – Irtysz, Ob.,
Angara, Kołyma, Jangcy, Mekong, Ganges.
Angara, Kołyma, Jangcy, Mekong, Ganges.
7
7
Śródlądowy transport
Śródlądowy transport
wodny w Europie
wodny w Europie
•
droga wodna Renu
droga wodna Renu
(łączy główne holenderskie i
(łączy główne holenderskie i
belgijskie porty morskie z Niemcami, Francją oraz
belgijskie porty morskie z Niemcami, Francją oraz
północną Szwajcarią)
północną Szwajcarią)
•
droga wschód-zachód
droga wschód-zachód
(łączy północne i
(łączy północne i
wschodnie tereny Niemiec z zachodnią częścią
wschodnie tereny Niemiec z zachodnią częścią
Niemiec, Holandią i Belgią)
Niemiec, Holandią i Belgią)
•
droga północ-południe
droga północ-południe
(łączy Holandię, Belgię i
(łączy Holandię, Belgię i
Francję)
Francję)
•
droga południe-wschód
droga południe-wschód
(biegnie przez kraje
(biegnie przez kraje
naddunajskie do Morza Czarnego-Niemcy, Austria,
naddunajskie do Morza Czarnego-Niemcy, Austria,
Słowacja, Chorwacja, Serbia, Rumunia, Mołdawia i
Słowacja, Chorwacja, Serbia, Rumunia, Mołdawia i
Ukraina)
Ukraina)
8
8
Sieć dróg wodnych w
Sieć dróg wodnych w
Polsce
Polsce
•
Odra z Kanałem Gliwickim
Odra z Kanałem Gliwickim
•
droga wodna Wisła-Odra przez
droga wodna Wisła-Odra przez
Brdę, Kanał Bydgoski, Noteć i
Brdę, Kanał Bydgoski, Noteć i
Wartę
Wartę
•
niektóre odcinki Warty w rejonie
niektóre odcinki Warty w rejonie
Poznania
Poznania
9
9
Przyczyny wolnego rozwoju
Przyczyny wolnego rozwoju
transportu wodnego
transportu wodnego
śródlądowego w Polsce
śródlądowego w Polsce
•
brak jednolitego systemu komunikacyjnego;
brak jednolitego systemu komunikacyjnego;
•
zbyt małe głębokości;
zbyt małe głębokości;
•
chaotyczna zabudowa rzek;
chaotyczna zabudowa rzek;
•
mała pojemność zbiorników retencyjnych;
mała pojemność zbiorników retencyjnych;
•
zły stan budowli hydrotechnicznych;
zły stan budowli hydrotechnicznych;
•
niskie nakłady na infrastrukturę;
niskie nakłady na infrastrukturę;
•
duże wahania poziomu wód w polskich rzekach w
duże wahania poziomu wód w polskich rzekach w
ciągu roku;
ciągu roku;
•
brak regulacji największych rzek polski i ich dopływów.
brak regulacji największych rzek polski i ich dopływów.
10
10
Definicja portu
Definicja portu
rzecznego
rzecznego
Jest to obszar wodny (akwatorium) i lądowy
Jest to obszar wodny (akwatorium) i lądowy
(terytorium) określony granicą, na
(terytorium) określony granicą, na
którym – dzięki odpowiedniemu
którym – dzięki odpowiedniemu
wyposażeniu – odbywa się przeładunek
wyposażeniu – odbywa się przeładunek
ze środków transportu lądowego na
ze środków transportu lądowego na
statek rzeczny i odwrotnie, oraz szeroko
statek rzeczny i odwrotnie, oraz szeroko
rozumiana obsługa ładunku, statku i
rozumiana obsługa ładunku, statku i
środków transportu dowozowo-
środków transportu dowozowo-
odwozowego.
odwozowego.
11
11
Elementy składowe
Elementy składowe
akwatorium portowego
akwatorium portowego
•
reda
reda
(obszar znajdujący się przed
(obszar znajdujący się przed
wejściem do portu morskiego)
wejściem do portu morskiego)
•
awanport
awanport
( najdalsza z
( najdalsza z
wewnętrznych części wodnej
wewnętrznych części wodnej
powierzchni portu)
powierzchni portu)
•
kanały
kanały
•
baseny portowe
baseny portowe
12
12
Elementy składowe
Elementy składowe
terytorium portu rzecznego
terytorium portu rzecznego
•
nabrzeża
nabrzeża
•
mola
mola
•
falochrony
falochrony
•
place składowe
place składowe
•
drogi transportu zapleczowego
drogi transportu zapleczowego
•
zagospodarowane tereny portu
zagospodarowane tereny portu
13
13
Funkcje portu rzecznego
Funkcje portu rzecznego
•
transportowa
transportowa
•
składowo- magazynowa
składowo- magazynowa
•
zaopatrzeniowa
zaopatrzeniowa
•
naprawczo-remontowa
naprawczo-remontowa
•
schroniska i zimowiska dla floty
schroniska i zimowiska dla floty
14
14
Drogi wodne śródlądowe
Drogi wodne śródlądowe
w Polsce
w Polsce
wyszczególn
wyszczególn
ienie
ienie
200
200
0
0
200
200
5
5
200
200
6
6
200
200
7
7
2008
2008
2009
2009
Drogi wodne
Drogi wodne
śródlądowe
śródlądowe
żeglowne w
żeglowne w
km
km
3813
3813
363
363
8
8
366
366
0
0
366
366
0
0
3660
3660
3660
3660
15
15
Przewóz ładunków i pasażerów
Przewóz ładunków i pasażerów
transportem wodnym śródlądowym
transportem wodnym śródlądowym
wyszczególnienie
wyszczególnienie
1995
1995
2000
2000
2006
2006
2008
2008
2009
2009
Przewóz ładunków w
Przewóz ładunków w
tys. ton
tys. ton
9 306
9 306
10
10
433
433
9 271
9 271
8 109
8 109
5 700
5 700
Przewóz ładunków w
Przewóz ładunków w
tonkm.
tonkm.
876
876
1 173
1 173
1 237
1 237
1 273
1 273
1026
1026
Średnia odległość
Średnia odległość
przewozu 1 tony
przewozu 1 tony
ładunku w km
ładunku w km
94
94
112
112
133
133
157
157
180
180
Przewóz pasażerów w
Przewóz pasażerów w
tys.
tys.
1 208
1 208
1 265
1 265
1 550
1 550
1 149
1 149
1098
1098
Przewóz pasażerów w
Przewóz pasażerów w
pasażerokilometrach w
pasażerokilometrach w
tys.
tys.
25
25
26
26
27
27
17,9
17,9
14,5
14,5
Średnia odległość
Średnia odległość
przewozu w km jednego
przewozu w km jednego
pasażera
pasażera
21
21
20
20
17
17
16
16
13
13
16
16
Tabor pływający śródlądowego
Tabor pływający śródlądowego
transportu wodnego
transportu wodnego
wyszczególnieni
wyszczególnieni
e
e
2001
2001
2005
2005
2006
2006
2008
2008
2009
2009
Liczba
Liczba
holowników w
holowników w
taborze
taborze
pływającym
pływającym
27
27
11
11
14
14
14
14
15
15
Liczba pchaczy w
Liczba pchaczy w
taborze
taborze
pływającym
pływającym
251
251
242
242
233
233
198
198
203
203
Liczba barek w
Liczba barek w
taborze
taborze
pływającym
pływającym
598
598
574
574
569
569
557
557
612
612
liczba statków
liczba statków
pasażerskich w
pasażerskich w
taborze
taborze
pływającym
pływającym
104
104
124
124
118
118
109
109
108
108
Barka śródlądowa
Barka śródlądowa
to rodzaj statku o płaskim dnie,
to rodzaj statku o płaskim dnie,
z własnym napędem lub bez napędu przeznaczony
z własnym napędem lub bez napędu przeznaczony
do przewozu towarów na śródlądowych drogach
do przewozu towarów na śródlądowych drogach
wodnych i wodach osłoniętych.
wodnych i wodach osłoniętych.
17
17
Pchacz
Pchacz
- niewielki statek o
- niewielki statek o
silniku
silniku
o
o
niewspółmiernie dużej mocy w stosunku do
niewspółmiernie dużej mocy w stosunku do
rozmiarów samej jednostki, którego zadaniem jest
rozmiarów samej jednostki, którego zadaniem jest
np. dopychanie większych statków do nabrzeża lub
np. dopychanie większych statków do nabrzeża lub
pchanie barek. Pchacz posiada specjalnie
pchanie barek. Pchacz posiada specjalnie
przystosowany do pchania dziób, prostopadle ściętą
przystosowany do pchania dziób, prostopadle ściętą
nadwodną część dziobową, dwa zderzaki wyłożone
nadwodną część dziobową, dwa zderzaki wyłożone
drewnem oraz urządzenia do wiązania barek wraz z
drewnem oraz urządzenia do wiązania barek wraz z
windą kotwiczną (pionową lub poziomą).
windą kotwiczną (pionową lub poziomą).
18
18
Holownik
Holownik
– statek lub okręt pomocniczy
– statek lub okręt pomocniczy
konstrukcyjnie przewidziany do holowania (prac
konstrukcyjnie przewidziany do holowania (prac
holowniczych). Posiada silnik o niewspółmiernie
holowniczych). Posiada silnik o niewspółmiernie
dużej mocy i uciągu (do kilkudziesięciu ton siły) w
dużej mocy i uciągu (do kilkudziesięciu ton siły) w
stosunku
stosunku
do wielkości.
do wielkości.
19
19
Śródlądowy transport wodny
Śródlądowy transport wodny
wspiera przewozy ładunków
wspiera przewozy ładunków
ponadgabarytowych
ponadgabarytowych
20
20
Śródlądowy transport wodny
Śródlądowy transport wodny
wspiera przewozy ładunków
wspiera przewozy ładunków
ponadgabarytowych
ponadgabarytowych
21
21
Zapomniany śródlądowy transport wodny staje się
nieodłącznym ogniwem w łańcuchu transportów ładunków
niestandardowych (ponadgabaryty, sztuki ciężkie itp). W
chwili gdy ładunki stają się coraz większe, a drogi lądowe
zatłoczone i niebezpieczne, transport rzeczny staje się
idealnym rozwiązaniem problemów transportowych.
Barka o nośności 1350 t mieści na sobie
ładunek 45
ciężarówek 30 tonowych.
Koszty paliwa także są
korzystniejsze po stronie transportu rzecznego, dla przykładu
1 litr paliwa pozwala przemieścić statkiem rzecznym na
odległość 1 km aż 127 ton ładunku, podczas, gdy
samochodem jedynie 50 ton, a koleją 97 ton. Niska
energochłonność jest przyczyną znacznie mniejszej niż w
transporcie samochodowym emisji zanieczyszczeń do
atmosfery. Koszty zewnętrzne transportu rzecznego wg
opracowań Komisji Europejskiej są blisko pięciokrotnie
mniejsze niż koszty zewnętrzne transportu drogowego.
22
22
Analiza odrzańskiej żeglugi
Analiza odrzańskiej żeglugi
śródlądowej
śródlądowej
•
mała uciążliwość dla środowiska;
mała uciążliwość dla środowiska;
•
wysokie bezpieczeństwo, mała wypadkowość;
wysokie bezpieczeństwo, mała wypadkowość;
•
duże rezerwy przepustowości Odrzańskiej Drogi Wodnej-
duże rezerwy przepustowości Odrzańskiej Drogi Wodnej-
eliminacja wąskich gardeł innych gałęzi transportu;
eliminacja wąskich gardeł innych gałęzi transportu;
•
szczególne predyspozycje żeglugi do przewozu ładunków
szczególne predyspozycje żeglugi do przewozu ładunków
ponadgabarytowych, wrażliwych na wstrząsy,
ponadgabarytowych, wrażliwych na wstrząsy,
niebezpiecznych oraz kontenerów (w dwóch lub trzech
niebezpiecznych oraz kontenerów (w dwóch lub trzech
warstwach);
warstwach);
•
energooszczędność oraz niskie koszty przewozu;
energooszczędność oraz niskie koszty przewozu;
•
potencjalne duża rola żeglugi śródlądowej towarowej i
potencjalne duża rola żeglugi śródlądowej towarowej i
pasażerskiej w aktywizacji gospodarczej obszarów
pasażerskiej w aktywizacji gospodarczej obszarów
nadodrzańskich;
nadodrzańskich;
•
punktualność dostaw;
punktualność dostaw;
•
dostęp do zespołu portów Szczecin-Świnoujście i korzystne
dostęp do zespołu portów Szczecin-Świnoujście i korzystne
położenie (multimodalny korytarz transportowy północ-
położenie (multimodalny korytarz transportowy północ-
południe).
południe).
23
23
Analiza odrzańskiej żeglugi
Analiza odrzańskiej żeglugi
transportowej cd.
transportowej cd.
•
niekorzystne warunki naturalne Odry, której przepływy
niekorzystne warunki naturalne Odry, której przepływy
średnie stanowią jedynie 10% przepływów Renu i 25%
średnie stanowią jedynie 10% przepływów Renu i 25%
przepływów Łaby;
przepływów Łaby;
•
niekorzystne zmiany klimatyczne objawiające się
niekorzystne zmiany klimatyczne objawiające się
pogłębianiem zjawisk suszy i powodzi;
pogłębianiem zjawisk suszy i powodzi;
•
sezonowość przewozów (przerwa zimowa uniemożliwia
sezonowość przewozów (przerwa zimowa uniemożliwia
regularne całoroczne dostawy, zakłócenia ruchu mogą
regularne całoroczne dostawy, zakłócenia ruchu mogą
następować w wyniku zbyt wysokich lub zbyt niskich stanów
następować w wyniku zbyt wysokich lub zbyt niskich stanów
wód);
wód);
•
zły stan techniczny taboru i postępująca dekapitalizacja
zły stan techniczny taboru i postępująca dekapitalizacja
floty;
floty;
•
słabe przystosowanie floty do przewozu ładunków nie
słabe przystosowanie floty do przewozu ładunków nie
masowych;
masowych;
•
długi czas przewozu
długi czas przewozu
Mimo tych problemów nie zmienia to faktu wysokiej
Mimo tych problemów nie zmienia to faktu wysokiej
przydatności żeglugi w przewozach masowych i
przydatności żeglugi w przewozach masowych i
wielkogabarytowych.
wielkogabarytowych.
24
24
Literatura
Literatura
•
Transport
Transport
pod red. W.
pod red. W.
Rydzkowskiego
Rydzkowskiego
i K. Wojewódzkiej-Król, PWN, 2009.
i K. Wojewódzkiej-Król, PWN, 2009.
•
Transport wyniki działalności 2009r.
Transport wyniki działalności 2009r.
•
Śródlądowy transport wodny
Śródlądowy transport wodny
J.
J.
Kulczyk, J. Winter, Wrocław 2003r.
Kulczyk, J. Winter, Wrocław 2003r.