i psychozy 

i psychozy 

urojeniowe

urojeniowe

WSHE

W.Pielęg. | IIA|P

Epidemiologia

Schizofrenia występuje na całym świecie i choruje 45 mln 

  Nowa Gwinea 

Irlandia cz. zach. 

Częstość występowania: 15-20 przypadków na 100 tys. osób rocznie.
Ryzyko wystąpienia choroby w ok. całego życia 1%.
POLSKA      choruje ok. 400 tys. 
Częstość zachorowania w latach 1800 – 1960 nie uległa zasadniczym 

zmianom.

Pewne fakty wskazują na spadek zachorowań w ostatnich 20-30 latach.
(Prawdopodobnie  płodności chorych).
Na schizofrenię zapadają przede wszystkim osoby młode (15-30 r.ż.)
Częściej zapadają na schizofrenię mężczyźni i u nich choroba ma zwykle
cięższy przebieg. U mężczyzn choroba zaczyna się wcześniej.
W ok. 8% przypadków zaburzenia rozpoczynają się ok. 65 r.ż.

Etiopatogeneza

Brak jednoznacznej odpowiedzi na pytanie o przyczyny schizofrenii. 

Powstało kilka hipotez dotyczących etiologii:
Uwarunkowania genetyczne: największe kontrowersje.
Ryzyko wystąpienia wzrasta (populacja ogólna 1%)



Chorowało jedno z rodziców lub rodzeństwa

 10%



Bliźnięta dwujajowe

 17%



Bliźnięta jednojajowe

 30%



Oboje rodzice

 46 – 50%

Jeżeli istnieje genetyczne ryzyko schizofrenii, to dotychczasowe wyniki badań 
wykazują, że jest to proces złożony i nieregularny. 
Dziedziczenie poligeniczne i wieloczynnikowe  cechy złożone powstają w 

wyniku wzajemnych oddziaływań kilku różnych genów, przy równoczesnym 
współudziale czynników środowiskowych.
Dziedziczy się skłonność do zachorowania. Model ten wskazuje, że 

geny + czynniki środowiskowe działają stymulująco. 

Skłonność do wystąpienia zaburzenia ujawnia się tylko wtedy, gdy skłonność 
przekroczy ok. wartość progową.

Etiopatogeneza

Zdrowi

Zdrowi

Chorzy

Chorzy

W skali roku ubywało istoty 

W skali roku ubywało istoty 

szarej kory mózgowej (apoptoza)

szarej kory mózgowej (apoptoza)

1%

1%

5%

5%

Masowe obumieranie neuronów 

Masowe obumieranie neuronów 

rozpoczynało się w okolicy płatów

rozpoczynało się w okolicy płatów

--

--

ciemieniowych, 

ciemieniowych, 

przenosiło się falą w 

przenosiło się falą w 

kier. płatów czołowych i 

kier. płatów czołowych i 

skroniowych

skroniowych

Tej apoptozie towarzyszyło

Tej apoptozie towarzyszyło

--

--

nasilenie objawów 

nasilenie objawów 

psychopatologicznych

psychopatologicznych

Badacze z University of California Los Angeles i z National 

Institute of Mental Health prześledzili zmiany zachodzące w mózgach 
młodych osób (13-18 r.ż.) cierpiących na schizofrenię i porównali z 
osobami zdrowymi met. neuroobrazowymi.

Podejrzewano, że przyczyną były geny uczestniczące w 

rozwoju mózgu, które nieprawidłowo się uaktywniły pod wpływem 
hormonów rozrodczych wydzielających się w znacznym stężeniu w 
okresie dojrzewania.

Etiopatogeneza

Zaobserwowano też, że na ryzyko wystąpienia 

schizofrenii wpływa sezon urodzenia.

   Na półkuli północnej najczęściej zapadają na nią 

osoby urodzone w pierwszych 3 miesiącach roku (I-III), a 
najrzadziej osoby urodzone pomiędzy czerwcem a wrześniem.

   Na półkuli południowej choroba częściej występuje u 

osób urodzonych pomiędzy czerwcem a wrześniem.

Etiopatogeneza

Inna hipoteza sugeruje, że w patogenezie 

schizofrenii mogą uczestniczyć retrowirusy, które 
wbudowują się w genom człowieka i mogą przekazywać się 
jako geny następnym pokoleniom.

Karlsson i wsp. z Uniwersytetu Hopkinsa – 

znaleźli retrowirusy w płynie mózgowo-rdzeniowym ok. 30% 
osób, które niedawno zachorowały oraz w mózgach zmarłych 
schizofreników.

Hipoteza ta zakłada, że początkowo „uśpione” 

wirusy mogą uaktywnić się pod wpływem m.in. hormonów 
rozrodczych. Tłumaczyłoby to nasilenie zaburzeń 
psychopatologicznych, które manifestują się u części chorych 
na schizofrenię w ok. dojrzewania. Wirusy mogą też 
prowadzić do wywołania procesów zapalnych mózgu i 
przyspieszyć apoptozę neuronów.

Etiopatogeneza

Schizofrenicy znacznie rzadziej pozostawiają potomstwo, 

niż osoby zdrowe. Skąd więc „geny schizofrenii” przetrwały?

Malspina i wsp. z Columbia University zbadali 2 gr. dużych populacji 

chorych na schizofrenię z Nowego Jorku i Izraela.

Wykazano, że schizofrenicy, u których w rodzinie ta choroba nie 

występowała byli dziećmi ojców średnio starszych o 5 lat, niż populacja osób 
zdrowych.

Dowiedziono, że:

występuje ryzyko schizofrenii

potomstwo poczęte przez ojców 

poniż. 25 r.ż. do 1/141
30 – 34  do 1/100

30 – 34  do 1/80

30 – 34  do 1/47

Ryzyko wystąpienia schizofrenii u potomstwa ojców 50-cio letnich 

jest 3 x wyższe, niż u potomstwa 25-cio latków.

Piętno genetyczne starszych ojców wynika z defektów plemników, 

które powstają w wyniku podziałów komórkowych. U 20-to latków komórki 
rozrodcze ulegają 200 podziałom, a spermatogonia 40-to latka przechodzi już 
660 podziałów, co powoduje, że z każdym podziałem wzrasta w plemnikach 
prawdopodobieństwo mutacji.

Etiopatogeneza

Badania neuroradiologiczne CT i MRI wykazały szereg 

nieprawidłowości w strukturach mózgu (powiększenie komór 
bocznych oraz komory trzeciej, a także poszerzenie bruzd korowych).

Wpływ czasu trwania choroby, leczenia oraz przebyte urazy 

głowy mogły mieć na te zmiany wpływ. Zmiany o.u.n. korelowały z 
gorszym przedchorobowym funkcjonowaniem tych osób, złym 
rokowaniem, gorszą reakcją na leki, nasileniem się objawów 
negatywnych.

Choć prawie każda ze struktur mózgu chorych na schizofrenię 

była uznawana w którymś momencie za strukturę nieprawidłową to 
najnowsze badania przeprowadzone metodą skanowania wykazały, że 
zmiany strukturalne dotyczą tylko niektórych obszarów mózgu. 
Również przeprowadzone badania patomorfologiczne okazały się 
niejednoznaczne. W badaniach CT i MRI nie wykazano różnic w 
objętości całego mózgu. Uznano, że jeśli w mózgu występują poważne 
zmiany strukturalne, to nie mogą mieć charakteru rozlanego lecz 
ogniskowy.

Etiopatogeneza - Podsumowanie

•  Istnieją dowody na to, że w etiopatogenezie schizofrenii ma 
poważny udział czynnik biologiczny, a jego znaczenie dotyczy całego 
spektrum psychozy, a nie tylko schizofrenii.

•  Wykazano, że u znacznej części osób do zmian dochodzi jeszcze 
przed wystąpieniem psychozy (objawy pozytywne)

•  Żadnego z prezentowanych mechanizmów etiopatogenezy nie udało 
się dotychczas wystarczająco udowodnić. Są one traktowane obecnie 
jako „czynniki ryzyka”.

•  W formie koncepcji można przypuszczać, że czynniki biologiczne, a 
szczególnie ryzyko genetyczne, urazy okołoporodowe, czy też 
zaburzenia neurorozwojowe przyczyniają się do indywidualnej 
skłonności do rozwinięcia psychozy. Endogenna podatność na 
wystąpienie psychozy wzajemnie oddziałuje ze stresem.

•  Z kolei wydarzenia życiowe i stres związany ze środowiskiem 
rodzinnym mogą zwiększyć ryzyko nawrotu. Trudne sytuacje rodzinne 
same w sobie nie są przyczyną schizofrenii. Można je traktować jako 
czynnik ryzyka.

Tradycyjny podział schizofrenii

Tradycyjny podział schizofrenii



Schizofrenia prosta

Schizofrenia prosta

 

 

podstępnie narastająca utrata napędu, zainteresowań, ambicji i 

podstępnie narastająca utrata napędu, zainteresowań, ambicji i 

inicjatywy, towarzyszące zblednięcie afektu.

inicjatywy, towarzyszące zblednięcie afektu.



Hebefrenia

Hebefrenia

znaczna dezorganizacja myślenia, zachowania prymitywne, 

znaczna dezorganizacja myślenia, zachowania prymitywne, 

błazeńskie, chaotyczne, infantylne.

błazeńskie, chaotyczne, infantylne.



Schizofrenia katatoniczna

Schizofrenia katatoniczna

znaczne zaburzenia motoryczne, manieryzm, stereotypie, 

znaczne zaburzenia motoryczne, manieryzm, stereotypie, 

osłupienie, podniecenie, zaburzenia mowy.

osłupienie, podniecenie, zaburzenia mowy.



Schizofrenia paranoidalna

Schizofrenia paranoidalna

 

 

urojenia prześladowcze lub wielkościowe, omamy słuchowe, 

urojenia prześladowcze lub wielkościowe, omamy słuchowe, 

uczucie napięcia, podejrzliwość, często wrogość i agresja.

uczucie napięcia, podejrzliwość, często wrogość i agresja.



Inne podtypy

Inne podtypy

 

 

stany paranoidalne, schizofrenia skąpoobjawowa, schizofrenia 

stany paranoidalne, schizofrenia skąpoobjawowa, schizofrenia 

rezydualna, zespoły podobne do schizofrenii (schizotypowe).

rezydualna, zespoły podobne do schizofrenii (schizotypowe).

Podział schizofrenii wg ICD-10

Podział schizofrenii wg ICD-10



F 20.0

F 20.0

Schizofrenia paranoidalna

Schizofrenia paranoidalna



F 20.1

F 20.1

Schizofrenia hebefreniczna

Schizofrenia hebefreniczna



F 20.2

F 20.2

Schizofrenia katatoniczna

Schizofrenia katatoniczna



F 20.3

F 20.3

Schizofrenia niezróżnicowana

Schizofrenia niezróżnicowana



F 20.4

F 20.4

Depresja poschizofreniczna

Depresja poschizofreniczna



F 20.5

F 20.5

Schizofrenia rezydualna

Schizofrenia rezydualna



F 20.6

F 20.6

Schizofrenia prosta

Schizofrenia prosta



F 20.8

F 20.8

Schizofrenia innego rodzaju

Schizofrenia innego rodzaju



F 20.9

F 20.9

Schizofrenia nie określona

Schizofrenia nie określona

Schizofrenia 

Schizofrenia 

– kryteria diagnostyczne

– kryteria diagnostyczne

Rozpoznanie schizofrenii opiera się na:

Rozpoznanie schizofrenii opiera się na:



dokładnej ocenie objawów

dokładnej ocenie objawów



kolejności ich występowania

kolejności ich występowania



rozwoju choroby i jej przebiegu

rozwoju choroby i jej przebiegu



zejścia w sensie ujawnienia się objawów ubytkowych

zejścia w sensie ujawnienia się objawów ubytkowych

   

W celu zwiększenia rzetelności i powtarzalności rozpoznania 

W celu zwiększenia rzetelności i powtarzalności rozpoznania 

stworzono kilka systemów diagnostycznych, m.in.: 

stworzono kilka systemów diagnostycznych, m.in.: 

Present 

Present 

Scale Exsamination

Scale Exsamination

 – jest to szczegółowy kwestionariusz 

 – jest to szczegółowy kwestionariusz 

pozwalający nie tylko na rozpoznanie schizofrenii, ale także na 

pozwalający nie tylko na rozpoznanie schizofrenii, ale także na 

podział na określone zespoły systemy klasyfikacyjne oraz DSM-IV 

podział na określone zespoły systemy klasyfikacyjne oraz DSM-IV 

i ICD-10. 

i ICD-10. 

Pierwszy epizod psychotyczny 

Pierwszy epizod psychotyczny 

i jego przebieg

i jego przebieg



Mówimy wówczas, gdy dana osoba pierwszy raz w życiu 

Mówimy wówczas, gdy dana osoba pierwszy raz w życiu 

doświadcza objawów psychotycznych. osoby te mogą nie 

doświadcza objawów psychotycznych. osoby te mogą nie 

rozumieć co się z nimi dzieje i z otaczającym je światem.

rozumieć co się z nimi dzieje i z otaczającym je światem.



Objawy mogą być bardzo niepokojące i niezwykłe, krańcowo 

Objawy mogą być bardzo niepokojące i niezwykłe, krańcowo 

różne od dotychczasowych doświadczeń.

różne od dotychczasowych doświadczeń.



Osoba taka czuje się zagubiona i zagrożona.

Osoba taka czuje się zagubiona i zagrożona.

   

W psychiatrii mówimy o charakterystycznym przebiegu P.E.P.

W psychiatrii mówimy o charakterystycznym przebiegu P.E.P.

   

   

Dzieli się on na 3 etapy: (różny czas trwania u różnych chorych)

Dzieli się on na 3 etapy: (różny czas trwania u różnych chorych)

I.

I.

Są to niejasne i trudne do rozpoznania zmiany w zachowaniu 

Są to niejasne i trudne do rozpoznania zmiany w zachowaniu 

i funkcjonowaniu

i funkcjonowaniu

II.

II.

Ostre objawy psychotyczne

Ostre objawy psychotyczne

III.

III.

Może nastąpić powrót do zdrowia, a może wystąpić depresja 

Może nastąpić powrót do zdrowia, a może wystąpić depresja 

popsychotyczna lub też objawy psychotyczne mogą 

popsychotyczna lub też objawy psychotyczne mogą 

utrzymywać się przewlekle o różnym stopniu nasilenia.

utrzymywać się przewlekle o różnym stopniu nasilenia.

Rozpoznawanie 

Rozpoznawanie 

schizofrenii

schizofrenii

Kryteria IDC-10 i DSM-IV różnią się przede wszystkim pod względem wymaganego czasu trwania objawów 

Kryteria IDC-10 i DSM-IV różnią się przede wszystkim pod względem wymaganego czasu trwania objawów 

psychopatologicznych. W DSM-IV od co najmniej 6-ciu m-c, natomiast w ICD-10 jednoznaczne objawy muszą być 

psychopatologicznych. W DSM-IV od co najmniej 6-ciu m-c, natomiast w ICD-10 jednoznaczne objawy muszą być 

obecne przez „większość czasu w ciągu miesiąca”.

obecne przez „większość czasu w ciągu miesiąca”.

Kryteria diagnostyczne schizofrenii wg ICD-10

Kryteria diagnostyczne schizofrenii wg ICD-10

A.  

A.  

Jeden z objawów

Jeden z objawów

  A1  

  A1  

lub dwa z objawów

lub dwa z objawów

  A2

  A2

Muszą występować przez większą część czasu trwania epizodu utrzymującego się przez co najmniej m-c

A1a. Echo myśli, nasyłanie lub odciąganie myśli, nagłaśnianie (odsłanianie) myśli;

A1a. Echo myśli, nasyłanie lub odciąganie myśli, nagłaśnianie (odsłanianie) myśli;

A1b. Urojenia oddziaływania, wpływu, owładnięcia, spostrzeżenia urojeniowe;

A1b. Urojenia oddziaływania, wpływu, owładnięcia, spostrzeżenia urojeniowe;

A1c. Głosy omamowe na bieżąco komentujące, dyskutujące o chorym lub pochodzące z różnych 

A1c. Głosy omamowe na bieżąco komentujące, dyskutujące o chorym lub pochodzące z różnych 

części jego ciała;

części jego ciała;

A1d. Utrwalone urojenia o treści kulturowo niedostosowanej;

A1d. Utrwalone urojenia o treści kulturowo niedostosowanej;

A2e. Utrwalone omamy z połowicznie uformowanymi urojeniami, bez wyraźnej treści afektywnej

A2e. Utrwalone omamy z połowicznie uformowanymi urojeniami, bez wyraźnej treści afektywnej

A2f. Przerwy w toku myślenia, prowadzące do rozkojarzenia lub niespójności wypowiedzi, neologizmy

A2f. Przerwy w toku myślenia, prowadzące do rozkojarzenia lub niespójności wypowiedzi, neologizmy

A2g. Zachowania katatoniczne

A2g. Zachowania katatoniczne

A2h. Objawy negatywne: apatia, zubożenie wypowiedzi, spłycenie lub niespójność afektu nie będące 

A2h. Objawy negatywne: apatia, zubożenie wypowiedzi, spłycenie lub niespójność afektu nie będące 

wynikiem depresji lub podawania leków.

wynikiem depresji lub podawania leków.

B.  

B.  

W razie wystąpienia epizodu manii lub depresji kryterium A musi wystąpić zanim rozwiną się 

W razie wystąpienia epizodu manii lub depresji kryterium A musi wystąpić zanim rozwiną się 

zaburzenia nastroju

zaburzenia nastroju

C.  

C.  

Nie można przypisać organicznemu uszkodzeniu mózgu (F0) czy niewłaściwym używaniu  

Nie można przypisać organicznemu uszkodzeniu mózgu (F0) czy niewłaściwym używaniu  

substancji (F1). Uwaga: Muszą być spełnione trzy kryteria 

substancji (F1). Uwaga: Muszą być spełnione trzy kryteria 

(A,B,C)

(A,B,C)

Schizofrenia

Schizofrenia

Charakteryzuje się występowaniem:

Charakteryzuje się występowaniem:

•

zaburzeń myślenia

zaburzeń myślenia

 

 

(rozpoznawanie rzeczywistości, 

reakcje emocjonalne, procesy 
myślenia, formułowanie sądów oraz 
umiejętność porozumiewania się)

Ulegają tak dużemu pogorszeniu, że osoba chora 

ma poważnie utrudnione funkcjonowanie rodzinne i 
społeczne.

•

Często współwystępują: 

omamy i urojenia

omamy i urojenia

Dane z badania psychiatrycznego:

Dane z badania psychiatrycznego:

„

„

Zobaczyłem  krzyż  i  wtedy  przemówił  do  mnie  Bóg. 

Zobaczyłem  krzyż  i  wtedy  przemówił  do  mnie  Bóg. 

Byłem tego pewny i wtedy moje myśli przejęły kontrolę. Były 

Byłem tego pewny i wtedy moje myśli przejęły kontrolę. Były 

to  myśli  o  treści  religijnej.  Zacząłem  co  jakiś  czas  słyszeć 

to  myśli  o  treści  religijnej.  Zacząłem  co  jakiś  czas  słyszeć 

głosy.  Miałem  odczucie,  że  szatan  przybrał  postać  smoka  i 

głosy.  Miałem  odczucie,  że  szatan  przybrał  postać  smoka  i 

zamierza  mnie  zabić.  Słyszałem  głosy  od  kilku  miesięcy. 

zamierza  mnie  zabić.  Słyszałem  głosy  od  kilku  miesięcy. 

Ostatnio głos powiedział, to jest ostatni przekaz: koniec, bez 

Ostatnio głos powiedział, to jest ostatni przekaz: koniec, bez 

odbioru.  Od  tej  chwili  nigdy  juz  nie  słyszałem  tego  głosu. 

odbioru.  Od  tej  chwili  nigdy  juz  nie  słyszałem  tego  głosu. 

Jednak moje myśli były kontrolowane.

Jednak moje myśli były kontrolowane.

W  tym  okresie  doznawałem  szalonych  erotycznych 

W  tym  okresie  doznawałem  szalonych  erotycznych 

doznań,  utrzymywał  się  brak  snu,  byłem  zmuszony  do 

doznań,  utrzymywał  się  brak  snu,  byłem  zmuszony  do 

spacerów  o  1-ej  w  nocy  i  byłem  wtedy  bardzo  zmęczony. 

spacerów  o  1-ej  w  nocy  i  byłem  wtedy  bardzo  zmęczony. 

Wtedy  też  często  miałem  odczucie  nasyłania  mi  obcych 

Wtedy  też  często  miałem  odczucie  nasyłania  mi  obcych 

myśli.  Miałem  też  przekazywane  informacji  za  pomocą 

myśli.  Miałem  też  przekazywane  informacji  za  pomocą 

numerów na tablicach rejestracyjnych samochodów, które w 

numerów na tablicach rejestracyjnych samochodów, które w 

ten sposób były zaszyfrowane”.

ten sposób były zaszyfrowane”.

Urojenia

Urojenia

- to przekonania chorej osoby, które nie są podzielane przez 

- to przekonania chorej osoby, które nie są podzielane przez 

jej otoczenie (rodzina, rówieśnicy, znajomi).

jej otoczenie (rodzina, rówieśnicy, znajomi).

W schizofrenii występują 3 główne typy urojeń

W schizofrenii występują 3 główne typy urojeń

:

:

I.

I.

- chory wierzy i odczuwa, że jakieś siły zewnętrzne wywierają 

- chory wierzy i odczuwa, że jakieś siły zewnętrzne wywierają 

wpływ na jego zachowanie i go kontrolują (urojenia wpływu i 

wpływ na jego zachowanie i go kontrolują (urojenia wpływu i 

owładnięcia).

owładnięcia).

II.

II.

- powodują, że osoba chora wierzy, że jest śledzona, 

- powodują, że osoba chora wierzy, że jest śledzona, 

podglądana, czy też szykanowana (urojenia prześladowcze).

podglądana, czy też szykanowana (urojenia prześladowcze).

III.

III.

- prowadzą chorego do przekonania, że utracił on poczucie 

- prowadzą chorego do przekonania, że utracił on poczucie 

tożsamości i celowości własnego życia, albo też wywołują u 

tożsamości i celowości własnego życia, albo też wywołują u 

niego poczucie niezwykłych mocy czy zdolności (urojenia 

niego poczucie niezwykłych mocy czy zdolności (urojenia 

zmiany tożsamości).

zmiany tożsamości).

Dane z badania psychiatrycznego:

Dane z badania psychiatrycznego:

„

„

Opracowałem genialny plan, wg którego chciałem żyć. 

Opracowałem genialny plan, wg którego chciałem żyć. 

Wykonałem 

notatki 

pełne 

nowych 

planów. 

Byłem 

Wykonałem 

notatki 

pełne 

nowych 

planów. 

Byłem 

przekonany, że poszukuje mnie mafia, chroni mnie ABW. Nie 

przekonany, że poszukuje mnie mafia, chroni mnie ABW. Nie 

mogłem się uwolnić od myśli, że moi rodzice są w kontakcie 

mogłem się uwolnić od myśli, że moi rodzice są w kontakcie 

z  diabłem.  Czułem  się  osamotniony,  a  w  TV  cały  czas 

z  diabłem.  Czułem  się  osamotniony,  a  w  TV  cały  czas 

mówiono o mnie. W końcu zdecydowałem się wyjechać nad 

mówiono o mnie. W końcu zdecydowałem się wyjechać nad 

morze. Do walizki włożyłem tylko biblię.

morze. Do walizki włożyłem tylko biblię.

 

 

Na  dworcu  zatrzymała  mnie  Policja,  której  złożyłem 

Na  dworcu  zatrzymała  mnie  Policja,  której  złożyłem 

fałszywe zeznania – przyznałem się do zabójstwa, po to żeby 

fałszywe zeznania – przyznałem się do zabójstwa, po to żeby 

mnie  aresztowali  i  chronili  przed  mafią.  Z  komisariatu 

mnie  aresztowali  i  chronili  przed  mafią.  Z  komisariatu 

zostałem  zawieziony  do  szpitala  psychiatrycznego.  Nie 

zostałem  zawieziony  do  szpitala  psychiatrycznego.  Nie 

sprzeciwiałem  się,  gdyż  myślałem,  że  to  wszystko  jest 

sprzeciwiałem  się,  gdyż  myślałem,  że  to  wszystko  jest 

częścią planu”.

częścią planu”.

Główne objawy 

Główne objawy 

schizofrenii

schizofrenii



Schizofrenia –

Schizofrenia –

 

 

jest najbardziej rozpowszechnionym i prawdopodobnie 

jest najbardziej rozpowszechnionym i prawdopodobnie 

najlepiej poznanym zab. psychicz. Zaburzenia jej pokrewne (zaburzenia 

najlepiej poznanym zab. psychicz. Zaburzenia jej pokrewne (zaburzenia 

schizotypowe, zab. schizoafektywne, zab. urojeniowe, czy też krótkotrwały 

schizotypowe, zab. schizoafektywne, zab. urojeniowe, czy też krótkotrwały 

epizod psychotyczny – różnicuje się ze schizofrenią na podstawie rodzaju 

epizod psychotyczny – różnicuje się ze schizofrenią na podstawie rodzaju 

obserwowanych objawów psychotycznych i czasu ich trwania.

obserwowanych objawów psychotycznych i czasu ich trwania.



Omamy słuchowe:

Omamy słuchowe:

 

 

nieprawdziwe spostrzeżenia, zazwyczaj pod postacią 

nieprawdziwe spostrzeżenia, zazwyczaj pod postacią 

głosów, które rozmawiają ze sobą na temat chorego lub komentują w trzeciej 

głosów, które rozmawiają ze sobą na temat chorego lub komentują w trzeciej 

osobie jego myśli czy działania.

osobie jego myśli czy działania.



Uczucie owładnięcia:

Uczucie owładnięcia:

 chory ma poczucie, że jest kontrolowany obcą siłę lub 

 chory ma poczucie, że jest kontrolowany obcą siłę lub 

moc. Może też mieć poczucie, że ta obca siła przeniknęła jego umysł i ciało. 

moc. Może też mieć poczucie, że ta obca siła przeniknęła jego umysł i ciało. 

Często jest to interpretowane jako wpływ fal radiowych, duchów czy 

Często jest to interpretowane jako wpływ fal radiowych, duchów czy 

promieniowania kosmicznego.

promieniowania kosmicznego.



Urojenia: 

Urojenia: 

nieprawdzie przekonania chorego na temat rzeczywistości, które 

nieprawdzie przekonania chorego na temat rzeczywistości, które 

mogą przybierać wiele różnych form np.: urojenia prześladowcze, 

mogą przybierać wiele różnych form np.: urojenia prześladowcze, 

wielkościowe, odnoszące.

wielkościowe, odnoszące.



Zaburzenia myślenia: 

Zaburzenia myślenia: 

poczucie, że myśli są nasyłane, albo też odciągane z 

poczucie, że myśli są nasyłane, albo też odciągane z 

umysłu. Niekiedy występuje tzw. nagłośnienie myśli, że inne osoby je mogą 

umysłu. Niekiedy występuje tzw. nagłośnienie myśli, że inne osoby je mogą 

słyszeć, często z dużej odległości.

słyszeć, często z dużej odległości.



Zmiany emocjonalne i wolicjonalne: 

Zmiany emocjonalne i wolicjonalne: 

emocje i uczucia stają się mgliste lub 

emocje i uczucia stają się mgliste lub 

mniej jasne i często są opisywane jako „spłycone”. Może też wystąpić spadek 

mniej jasne i często są opisywane jako „spłycone”. Może też wystąpić spadek 

inicjatywy czy energii. Takie zmiany określa się jako objawy „negatywne”.

inicjatywy czy energii. Takie zmiany określa się jako objawy „negatywne”.

Objawy pozytywne i negatywne

Objawy pozytywne i negatywne



 

 

Objawy pozytywne:

Objawy pozytywne:

są niejako dodatkiem do całej gamy zachowań 

są niejako dodatkiem do całej gamy zachowań 

danej osoby (np. omamy, urojenia, zaburzenia 

danej osoby (np. omamy, urojenia, zaburzenia 

mowy).

mowy).



Objawy negatywne:

Objawy negatywne:

ujawniają się pod postacią: spłycenia napędu i 

ujawniają się pod postacią: spłycenia napędu i 

emocji, (np.: wycofanie społeczne, brak napędu, 

emocji, (np.: wycofanie społeczne, brak napędu, 

zubożenie wypowiedzi).

zubożenie wypowiedzi).



Objawy deficytowe:

Objawy deficytowe:

to te objawy negatywne, które stają się trwałymi 

to te objawy negatywne, które stają się trwałymi 

cechami.

cechami.

Postacie schizofrenii

Postacie schizofrenii

Opierając się na dychotomii (dwudzielności) objawów 

Opierając się na dychotomii (dwudzielności) objawów 

pozytywnych i negatywnych, Andersen (1982) i Crow (1980) 

pozytywnych i negatywnych, Andersen (1982) i Crow (1980) 

uważają, że w schi. występują dwa procesy psychopatologiczne, 

uważają, że w schi. występują dwa procesy psychopatologiczne, 

które u konkretnego pacjenta mogą występować razem lub 

które u konkretnego pacjenta mogą występować razem lub 

oddzielnie. Wysunęli hipotezę, że psychozę schizofreniczną można 

oddzielnie. Wysunęli hipotezę, że psychozę schizofreniczną można 

podzielić na dwa zespoły: typ I i typ II.

podzielić na dwa zespoły: typ I i typ II.

Typ I

Typ I

 

 

– 

– 

najczęściej wiąże się, ze względnie korzystnym 

najczęściej wiąże się, ze względnie korzystnym 

przystosowaniem p/chorobowym, łagodniejszym przebiegiem 

przystosowaniem p/chorobowym, łagodniejszym przebiegiem 

choroby i pozytywną odpowiedzią na terapię. (Prawdopodob. 

choroby i pozytywną odpowiedzią na terapię. (Prawdopodob. 

objawy pozytywne są następstwem zmian neurochemicznych 

objawy pozytywne są następstwem zmian neurochemicznych 

zachodzących w mózgu, a nie wynikiem zmian strukturalnych 

zachodzących w mózgu, a nie wynikiem zmian strukturalnych 

mózgu).

mózgu).

Typ II

Typ II

 

 

– 

– 

wiąże się najczęściej z niekorzystnym 

wiąże się najczęściej z niekorzystnym 

przystosowaniem p/chorob. większymi zab. funkcji poznawczych, 

przystosowaniem p/chorob. większymi zab. funkcji poznawczych, 

słabszą odpowiedzią na leczenie i gorszym rokowaniem. Być może 

słabszą odpowiedzią na leczenie i gorszym rokowaniem. Być może 

przyczyną obj. negatyw. są nieprawidłowości strukturalne mózgu, 

przyczyną obj. negatyw. są nieprawidłowości strukturalne mózgu, 

szczególnie wynikające z poszerzenia komór.

szczególnie wynikające z poszerzenia komór.

Ogólnie rzecz biorąc 

Ogólnie rzecz biorąc 

podział na objawy pozytywne i 

podział na objawy pozytywne i 

negatywne schizofrenii

negatywne schizofrenii

 okazał się pomocny. Ma on również 

 okazał się pomocny. Ma on również 

krytyków, twierdzących, że zbytnio upraszcza i nie wykazuje 

krytyków, twierdzących, że zbytnio upraszcza i nie wykazuje 

związku z bad. statystycznymi.

związku z bad. statystycznymi.

Liddle (1987) zbadał wzorzec zgodności między objawa-mi gr. 

Liddle (1987) zbadał wzorzec zgodności między objawa-mi gr. 

pacjentów będących w podobnym stadium choroby i uznał, że 

pacjentów będących w podobnym stadium choroby i uznał, że 

możliwy jest podział wg 3 a nie 2 cech a miano-wicie.

możliwy jest podział wg 3 a nie 2 cech a miano-wicie.



ubóstwa psychoruchowego

ubóstwa psychoruchowego

 

 

(

(

zubożenia wypowiedzi, 

zubożenia wypowiedzi, 

zblednięcie afektu, 

zblednięcie afektu, 

 aspontaniczność ruchów),

 aspontaniczność ruchów),



dezorganizacji

dezorganizacji

 (

 (

formalne zaburzenia myślenia, niedosto-

formalne zaburzenia myślenia, niedosto-

sowanie afektywne)

sowanie afektywne)



zniekształcenia rzeczywistości

zniekształcenia rzeczywistości

 (

 (

urojenia i omamy).

urojenia i omamy).

Diagnostyka różnicowa

Diagnostyka różnicowa

Z uwagi na różnorodność objawów schizofrenii 

Z uwagi na różnorodność objawów schizofrenii 

diagnostyka różnicowa musi obejmować inne zaburzenia 

diagnostyka różnicowa musi obejmować inne zaburzenia 

psychiczne i neurologiczne.

psychiczne i neurologiczne.

o

inne psychozy (depresja, mania, zaburzenia schizotypowe, 

inne psychozy (depresja, mania, zaburzenia schizotypowe, 

psychozy polekowe)

psychozy polekowe)

o

zaburzenia nerwicowe (zaburzenia lękowe, dysocjacyjne, 

zaburzenia nerwicowe (zaburzenia lękowe, dysocjacyjne, 

obsesyjno – kompulsywne)

obsesyjno – kompulsywne)

o

organiczne choroby mózgu (padaczka, schorzenia 

organiczne choroby mózgu (padaczka, schorzenia 

zwyrodnieniowe mózgu, stwardnienie rozsiane)

zwyrodnieniowe mózgu, stwardnienie rozsiane)

o

ostre zaburzenia świadomości

ostre zaburzenia świadomości

o

zaburzenia osobowości

zaburzenia osobowości

Przedchorobowe cechy osobowości

Przedchorobowe cechy osobowości

Pacjenci w ok. p/chorobowym często wykazują 

Pacjenci w ok. p/chorobowym często wykazują 

zaburzenia zachowania i specyficzne cechy osobowości.

zaburzenia zachowania i specyficzne cechy osobowości.



Osobowość schizoidalna

Osobowość schizoidalna

izolowanie się od otoczenia, słabe przeżywanie emocji i 

izolowanie się od otoczenia, słabe przeżywanie emocji i 

uczuć, wyobcowanie społeczne)

uczuć, wyobcowanie społeczne)



Osobowość paranoidalna

Osobowość paranoidalna

(silna wrażliwość, podejrzliwość i nieufność)

(silna wrażliwość, podejrzliwość i nieufność)

Rokowanie

Rokowanie

Jednakże nie jest niepomyślne dla każdej chorej osoby na schizofrenię. 

Jednakże nie jest niepomyślne dla każdej chorej osoby na schizofrenię. 

Rokowanie jest zmienne i zawsze należy zachować ostrożność. Rokowanie 

Rokowanie jest zmienne i zawsze należy zachować ostrożność. Rokowanie 

zależne jest od kilku czynników demograficznych i klinicznych.

zależne jest od kilku czynników demograficznych i klinicznych.

20%

20%

 -

 -

doświadcza w ciągu całego życia

doświadcza w ciągu całego życia

 

 

tylko jednego epizodu

tylko jednego epizodu

objawów psychotycznych i po jego ustąpieniu powraca do

objawów psychotycznych i po jego ustąpieniu powraca do

stosunkowo normalnego życia.

stosunkowo normalnego życia.

60%

60%

 - 

 - 

doświadcza więcej niż jednego nawrotu psychozy, jednak

doświadcza więcej niż jednego nawrotu psychozy, jednak

pomiędzy epizodami choroby funkcjonuje na takim poziomie

pomiędzy epizodami choroby funkcjonuje na takim poziomie

jak przed zachorowaniem

jak przed zachorowaniem

20%

20%

 - 

 - 

doświadcza przewlekłego utrzymywania się objawów choro-

doświadcza przewlekłego utrzymywania się objawów choro-

bowych i raczej już nigdy nie powraca do poziomu funkcjo-

bowych i raczej już nigdy nie powraca do poziomu funkcjo-

nowania z okresu przed zachorowaniem. W tej grupie jest ok.

nowania z okresu przed zachorowaniem. W tej grupie jest ok.

10% osób chorych zaliczane do tzw. postaci lekoopornej 

10% osób chorych zaliczane do tzw. postaci lekoopornej 

schizofrenii.

schizofrenii.

Czynniki rokownicze w 

Czynniki rokownicze w 

schizofrenii

schizofrenii

Czynnik

Czynnik

Dobre rokowanie

Dobre rokowanie

Złe rokowanie

Złe rokowanie

obciążający wywiad rodzinny

obciążający wywiad rodzinny

nie

nie

tak

tak

osobowość

osobowość

prawidłowa

prawidłowa

schizoidalna lub paranoidalna

schizoidalna lub paranoidalna

inteligencja

inteligencja

wysoka lub średnia

wysoka lub średnia

poniżej średniej

poniżej średniej

funkcjonowanie przed 

funkcjonowanie przed 

zachorowaniem

zachorowaniem

dostosowane lub dobre

dostosowane lub dobre

niedostosowane i pon. średniej

niedostosowane i pon. średniej

początek

początek

ostry

ostry

podstępny

podstępny

płeć

płeć

żeńska

żeńska

męska

męska

wiek zachorowania

wiek zachorowania

wiek dojrzały i średni

wiek dojrzały i średni

wiek młodzieńczy, wczesny 

wiek młodzieńczy, wczesny 

dojrzały

dojrzały

objawy kliniczne

objawy kliniczne

objawy afektywne, pozytywne, 

objawy afektywne, pozytywne, 

dobry wgląd, słabo wyrażane 

dobry wgląd, słabo wyrażane 

emocje

emocje

objawy negatywne, dezorganizacja 

objawy negatywne, dezorganizacja 

myślenia

myślenia

atmosfera domowa

atmosfera domowa

zgoda w rodzinie

zgoda w rodzinie

silnie wyrażane emocje, awantury

silnie wyrażane emocje, awantury

środowisko

środowisko

stymulujące

stymulujące

instytucjonalizacja

instytucjonalizacja

SCHIZOFRENIA 

SCHIZOFRENIA 

 - jest przyczyną poważnych zmian w funkcjonowaniu 

 - jest przyczyną poważnych zmian w funkcjonowaniu 

psychicznym i społecznym chorujących na nią osób. 

psychicznym i społecznym chorujących na nią osób. 

U części osób zmiany chorobowe mają charakter przemijający, jednak w 

U części osób zmiany chorobowe mają charakter przemijający, jednak w 

większości przypadków powracają okresowo lub pozostają na stałe.

większości przypadków powracają okresowo lub pozostają na stałe.

Zróżnicowanie wczesnego przebiegu schizofrenii 

Zróżnicowanie wczesnego przebiegu schizofrenii wg Shepharda i wsp.

Grupa 1

Grupa 1

Grupa 2

Grupa 2

Grupa 3

Grupa 3

Grupa 4

Grupa 4

ok. 16%

ok. 16%

Tylko jeden epizod w życiu bez trwałych 

Tylko jeden epizod w życiu bez trwałych 

następstw

następstw

ok. 32%

ok. 32%

Kilka epizodów bez następstw lub z 

Kilka epizodów bez następstw lub z 

niewielkimi 

niewielkimi 

następstwami

następstwami

ok. 9%

ok. 9%

Trwałe następstwa po pierwszym z 

Trwałe następstwa po pierwszym z 

epizodów, 

epizodów, 

postępujące pogorszenie, bez powrotu 

postępujące pogorszenie, bez powrotu 

do normy

do normy

ok. 43%

ok. 43%

Następstwa narastające wraz z każdym 

Następstwa narastające wraz z każdym 

kolejnym 

kolejnym 

epizodem, bez powrotu do normy.

epizodem, bez powrotu do normy.

Częstość

Częstość

W farmakoterapii zaburzeń psychotycznych wybór leku nie 

zależy od rozpoznania choroby lecz od obrazu zespołu zaburzeń 

psychopatologicznych i ograniczeń dostępności leków.
Zespoły psychopatologiczne są najprawdopodobniej zbiorem 

objawów o różnej etiologii i niejednorodnych mechanizmach 

powstawania.
Mogą przemawiać za tym różnice w przebiegu zejścia oraz 

odpowiedzi terapeutycznej. 

Działanie leków w przypadku zaburzeń psychotycznych 

Działanie leków w przypadku zaburzeń psychotycznych 

jest wyłącznie objawowe.

jest wyłącznie objawowe. 

Neuroleptyki są stosowane z zasady w leczeniu psychoz o 

różnej etiologii w tym także:

•

schizofrenii

schizofrenii

•

epizodu maniakalnego

epizodu maniakalnego

•

psychoz organicznych 

psychoz organicznych 

•

psychoz egzogennych

psychoz egzogennych

•

psychoz reaktywnych

psychoz reaktywnych

Idealny (modelowy) neuroleptyk wg Altamura powinien być 

Idealny (modelowy) neuroleptyk wg Altamura powinien być 

skuteczny:

skuteczny:



w różnych zespołach psychopatologicznych i fazach schizofrenii 

w różnych zespołach psychopatologicznych i fazach schizofrenii 

(ostrej, w nawrotach i działać zapobiegawczo)

(ostrej, w nawrotach i działać zapobiegawczo)



nie wywoływać objawów niepożądanych

nie wywoływać objawów niepożądanych



nie tracić siły działania

nie tracić siły działania



mieć dobrą biodostępność po doustnym i parenteralnym podaniu

mieć dobrą biodostępność po doustnym i parenteralnym podaniu



jego okres półtrwania powinien pozwalać na 1-2 krotne podawanie w 

jego okres półtrwania powinien pozwalać na 1-2 krotne podawanie w 

ciągu doby

ciągu doby



nie powinien kumulować się w organizmie

nie powinien kumulować się w organizmie



jego metabolity powinny być pozbawione działania

jego metabolity powinny być pozbawione działania

Jak dotychczas żaden ze znajdujących się w lecznictwie 

Jak dotychczas żaden ze znajdujących się w lecznictwie 

neuroleptyków nie spełnia wszystkich tych warunków.

neuroleptyków nie spełnia wszystkich tych warunków.

Dotychczasowe postępy w leczeniu schizofrenii polegają na 

Dotychczasowe postępy w leczeniu schizofrenii polegają na 

wprowadzaniu silniejszych i mniej toksycznych leków powodujących 

wprowadzaniu silniejszych i mniej toksycznych leków powodujących 

rzadziej objawy niepożądane (atypowe neuroleptyki drugiej 

rzadziej objawy niepożądane (atypowe neuroleptyki drugiej 

generacji).

generacji).

W psychiatrii uważa się, że stosowanie 

W psychiatrii uważa się, że stosowanie 

neuroleptyków pozwala w schizofrenii:

neuroleptyków pozwala w schizofrenii:



uzyskać znaczną poprawę u 75%  

uzyskać znaczną poprawę u 75%  

leczonych (przy stosowaniu placebo 

leczonych (przy stosowaniu placebo 

podobną poprawę osiąga się u 25%)

podobną poprawę osiąga się u 25%)



w ostrej fazie choroby skuteczność 

w ostrej fazie choroby skuteczność 

neuroleptyków oceniana jest na 50%.

neuroleptyków oceniana jest na 50%.

Podstawowe grupy 

Podstawowe grupy 

neuroleptyków

neuroleptyków

GRUPA

GRUPA

KLASA LEKÓW

KLASA LEKÓW

NAZWA HANDLOWA W 

NAZWA HANDLOWA W 

POLSCE

POLSCE

Pochodne fenotiazyny:

Pochodne fenotiazyny:
-

 

 

alifatyczne

alifatyczne

-

 

 

piperydynowe

piperydynowe

-

 

 

piperazynowe

piperazynowe

chlorpromazyna

chlorpromazyna

tiorydazyna

tiorydazyna

flufenazyna

flufenazyna

perfenazyna

perfenazyna

fenactil

fenactil

tiorydazyna

tiorydazyna

mirenil

mirenil

trilafon

trilafon

Pochodne butyrofenonu:

Pochodne butyrofenonu:

haloperidol

haloperidol

haloperidol

haloperidol

Pochodne tioksantenu:

Pochodne tioksantenu:

flupentiksol

flupentiksol

chlorprotixen

chlorprotixen

zuklopentiksol

zuklopentiksol

fluanxol

fluanxol

chlorprotixen

chlorprotixen

clopixol

clopixol

Pochodne indolu:

Pochodne indolu:

zipraridon

zipraridon

zeldox

zeldox

Benzamidy:

Benzamidy:

sulpiryd

sulpiryd

tiaprid

tiaprid

amisulprid

amisulprid

sulpiryd

sulpiryd

tiapridal

tiapridal

solian

solian

Pochodne diazepiny i 

Pochodne diazepiny i 

oksazepiny:

oksazepiny:

klozapina

klozapina

olanzapina

olanzapina

kwetiapina

kwetiapina

klozapol

klozapol

zyprexa

zyprexa

seroquel

seroquel

Neuroleptyki III 

Neuroleptyki III 

generacji

generacji

sertindol

sertindol

aripiprazol

aripiprazol

serdolect 4,12,16,20

serdolect 4,12,16,20

abilify 10,15

abilify 10,15

Inne:

Inne:

risperidon

risperidon

rispolept

rispolept

Wymienione neuroleptyki różnią się między sobą pod względem siły działania, objawów 

niepożądanych i mechanizmu działania.

Mechanizm działania 

Mechanizm działania 

neuroleptyków

neuroleptyków



neuroleptyki wpływają normalizująco na działanie 

neuroleptyki wpływają normalizująco na działanie 

neuroprzekaźników w mózgu;

neuroprzekaźników w mózgu;



większość neuroleptyków działa przez blokowanie receptora 

większość neuroleptyków działa przez blokowanie receptora 

dopaminowego (D) w mózgu;

dopaminowego (D) w mózgu;



wyróżnia się 4 podtypy receptora dopaminowego (D

wyróżnia się 4 podtypy receptora dopaminowego (D

1

1

,D

,D

2

2

, D

, D

3 

3 

i

i

 

 

D

D

4

4

);

);



jedna z hipotez zakłada, że schizofrenia jest następstwem 

jedna z hipotez zakłada, że schizofrenia jest następstwem 

nadmiernej aktywności układu dopaminergicznego, a zwłaszcza 

nadmiernej aktywności układu dopaminergicznego, a zwłaszcza 

receptorów D

receptorów D

2

2

 w układzie mezolimbicznym;

 w układzie mezolimbicznym;



większość neuroleptyków nie działa wybiórczo, blokując receptory 

większość neuroleptyków nie działa wybiórczo, blokując receptory 

dopaminergiczne w całym mózgu;

dopaminergiczne w całym mózgu;



blokowanie receptorów D

blokowanie receptorów D

1 

1 

i D

i D

2

2

 w prążkowiu prowadzi do powstania 

 w prążkowiu prowadzi do powstania 

klasycznych pozapiramidowych objawów niepożądanych;

klasycznych pozapiramidowych objawów niepożądanych;



poza blokowaniem ukł. dopaminergicznego neuroleptyki także 

poza blokowaniem ukł. dopaminergicznego neuroleptyki także 

wywierają wpływ na ukł. noradrenergiczny, serotoninergiczny, (5-

wywierają wpływ na ukł. noradrenergiczny, serotoninergiczny, (5-

HT), cholinergiczny i histaminergiczny i blokując receptory tych 

HT), cholinergiczny i histaminergiczny i blokując receptory tych 

układów powodują inne, niż pozapiramidowe objawy niepożądane;

układów powodują inne, niż pozapiramidowe objawy niepożądane;



pochodne benzamidowe np. sulpiryd, działają wybiórczo 

pochodne benzamidowe np. sulpiryd, działają wybiórczo 

antagonistycznie na receptory D

antagonistycznie na receptory D

2

2

 w układzie limbicznym (znacznie 

 w układzie limbicznym (znacznie 

mniejsze nasilenie objawów niepożądanych)

mniejsze nasilenie objawów niepożądanych)



uważa się, że klozapina i risperidon, które działaja jako antagoniści 

uważa się, że klozapina i risperidon, które działaja jako antagoniści 

receptora D

receptora D

2

2

 a także receptora 5-HT, działają wybiórczo na ok. 

 a także receptora 5-HT, działają wybiórczo na ok. 

objawy, np. omamy.

objawy, np. omamy.

Wybór neuroleptyku

Wybór neuroleptyku



poszczególne neuroleptyki różnią się między sobą siłą 

poszczególne neuroleptyki różnią się między sobą siłą 

działania i dlatego należy odpowiednio dobierać dawkę leku 

działania i dlatego należy odpowiednio dobierać dawkę leku 

(po wyrównaniu różnicy w sile działania można stwierdzić, że 

(po wyrównaniu różnicy w sile działania można stwierdzić, że 

stosując odpowiednio różne dawki, leki te między sobą nie 

stosując odpowiednio różne dawki, leki te między sobą nie 

różnią się działaniem przeciwpsychotycznym);

różnią się działaniem przeciwpsychotycznym);



żaden poszczególny neuroleptyk nie jest wyraźnie lepszy od 

żaden poszczególny neuroleptyk nie jest wyraźnie lepszy od 

innych w działaniu na jakikolwiek wybrany objaw;

innych w działaniu na jakikolwiek wybrany objaw;



wybór neuroleptyku zależy przede wszystkim od tolerancji 

wybór neuroleptyku zależy przede wszystkim od tolerancji 

leku;

leku;



główną przyczyną nawrotu psychozy u chorych przewlekle 

główną przyczyną nawrotu psychozy u chorych przewlekle 

jest niepodporządkowywanie się zaleceniom lekarza;

jest niepodporządkowywanie się zaleceniom lekarza;



niezmiernie istotną sprawą jest, aby pacjent akceptował lek;

niezmiernie istotną sprawą jest, aby pacjent akceptował lek;



jeżeli w trakcie kuracji wystąpią objawy niepożądane, należy 

jeżeli w trakcie kuracji wystąpią objawy niepożądane, należy 

raczej planować zmianę leku podstawowego, niż dołączać 

raczej planować zmianę leku podstawowego, niż dołączać 

leki korygujące te objawy.

leki korygujące te objawy.

Dawkowanie neuroleptyków

Dawkowanie neuroleptyków



Uznaje się powszechnie, że dawka leków stosowana w 

Uznaje się powszechnie, że dawka leków stosowana w 

ostrej fazie psychozy wzrosła w ostatnich latach (poradniki 

ostrej fazie psychozy wzrosła w ostatnich latach (poradniki 

terapeutyczne też zalecają większe dawki);

terapeutyczne też zalecają większe dawki);



W praktyce psychiatrzy opierają się na własnych 

W praktyce psychiatrzy opierają się na własnych 

doświadczeniach i wynikach, a niektórzy zlecają jeszcze 

doświadczeniach i wynikach, a niektórzy zlecają jeszcze 

większe dawki niż zalecają przewodniki terapeutyczne;

większe dawki niż zalecają przewodniki terapeutyczne;



Właściwie dobrane dawkowanie polega na uzyskaniu 

Właściwie dobrane dawkowanie polega na uzyskaniu 

najkorzystniejszych wyników przy możliwie najniższej 

najkorzystniejszych wyników przy możliwie najniższej 

dawce;

dawce;



W każdym przypadku zlecenie większej od maksymalnie 

W każdym przypadku zlecenie większej od maksymalnie 

dopuszczalnej dawki, lekarz powinien swoją decyzję 

dopuszczalnej dawki, lekarz powinien swoją decyzję 

uzasadnić w historii choroby i systematycznie kontrolować 

uzasadnić w historii choroby i systematycznie kontrolować 

wyniki kuracji;

wyniki kuracji;



Nie udowodniono lepszej skuteczności terapeutycznej 

Nie udowodniono lepszej skuteczności terapeutycznej 

neuroleptyków  stosowanych w tzw. megadawkach.

neuroleptyków  stosowanych w tzw. megadawkach.

Sposób podawania leku 

Sposób podawania leku 

(neuroleptyku

(neuroleptyku

)

)



Podawanie leku w początkowym okresie kuracji w 

Podawanie leku w początkowym okresie kuracji w 

dawkach podzielonych pozwala na lepsze 

dawkach podzielonych pozwala na lepsze 

kontrolowanie objawów ubocznych;

kontrolowanie objawów ubocznych;



Przy dobrej współpracy ze strony pacjenta korzystne 

Przy dobrej współpracy ze strony pacjenta korzystne 

jest podawanie leków drogą doustną ze względu na 

jest podawanie leków drogą doustną ze względu na 

mniejsze ryzyko wystąpienia objawów 

mniejsze ryzyko wystąpienia objawów 

niepożądanych, jednak droga per os ma też pewne 

niepożądanych, jednak droga per os ma też pewne 

niedogodności:

niedogodności:

- częste przypadki nieprzestrzegania zaleceń 

- częste przypadki nieprzestrzegania zaleceń 

lekarza przez chorych przewlekle,

lekarza przez chorych przewlekle,

- zaburzenia wchłaniania z przewodu pokarmowego,

- zaburzenia wchłaniania z przewodu pokarmowego,

- silne metabolizowanie leków w wątrobie;

- silne metabolizowanie leków w wątrobie;



jeżeli jest możliwość to zaleca się podawanie leku w 

jeżeli jest możliwość to zaleca się podawanie leku w 

jednej dawce dobowej, co zapewnia lepszą 

jednej dawce dobowej, co zapewnia lepszą 

współpracę z pacjentem.

współpracę z pacjentem.

Podawanie neuroleptyków w 

Podawanie neuroleptyków w 

formie depot

formie depot



Ta forma terapii pozwoliła na rozwiązanie wielu problemów 

Ta forma terapii pozwoliła na rozwiązanie wielu problemów 

związanych z niepodporządkowaniem się przez pacjentów 

związanych z niepodporządkowaniem się przez pacjentów 

zaleceniom lekarza;

zaleceniom lekarza;



Lek w formie depot zawiera zestryfikowany neuroleptyk 

Lek w formie depot zawiera zestryfikowany neuroleptyk 

zawieszony w oleju sezamowym lub kokosowym i podawany jest w 

zawieszony w oleju sezamowym lub kokosowym i podawany jest w 

iniekcji domięśniowej;

iniekcji domięśniowej;



Podawanie neuroleptyku depot wymaga regularnego kontaktu 

Podawanie neuroleptyku depot wymaga regularnego kontaktu 

chorego z poradnią lub pielęgniarką;

chorego z poradnią lub pielęgniarką;



Częstość nawrotów choroby w tej grupie chorych jest mniejsza o 

Częstość nawrotów choroby w tej grupie chorych jest mniejsza o 

23%, niż w grupie biorącej lek w formie doustnej (37%);

23%, niż w grupie biorącej lek w formie doustnej (37%);



Ujemną stroną stosowania neuroleptyków depot jest:

Ujemną stroną stosowania neuroleptyków depot jest:

- 

- 

wrogość chorego do sposobu podawania leku spowodowana np. 

wrogość chorego do sposobu podawania leku spowodowana np. 

przez nastawienie urojeniowe,

przez nastawienie urojeniowe,

- lęk p/zastrzykami,

- lęk p/zastrzykami,

- poczucie nasilenia się objawów niepożądanych, np. wzrostu masy 

- poczucie nasilenia się objawów niepożądanych, np. wzrostu masy 

ciała,

ciała,

- martwica tkankowa w miejscu wstrzyknięcia,

- martwica tkankowa w miejscu wstrzyknięcia,

- reakcja uczuleniowa,

- reakcja uczuleniowa,

- wzrost ryzyka wystąpienia późnych dyskinez;

- wzrost ryzyka wystąpienia późnych dyskinez;

Należy rozważyć utrzymanie leczenia do końca życia, a 

Należy rozważyć utrzymanie leczenia do końca życia, a 

przynajmniej przez kilka lat po uzyskaniu pełnej remisji, zanim 

przynajmniej przez kilka lat po uzyskaniu pełnej remisji, zanim 

podejmie się próbę odstawienia leku. Z obserwacji i prowadzonych 

podejmie się próbę odstawienia leku. Z obserwacji i prowadzonych 

badań wynika, że u 82% osób w pierwszym roku po odstawieniu 

badań wynika, że u 82% osób w pierwszym roku po odstawieniu 

leku dochodzi do nawrotu choroby.

leku dochodzi do nawrotu choroby.

Neuroleptyki depot 

Neuroleptyki depot 

zarejestrowane w Polsce

zarejestrowane w Polsce

Lek

Lek

Średnia dawka 

Średnia dawka 

(mg)

(mg)

Dawka 

Dawka 

maks.

maks.

Dekanoat haloperidolu

Dekanoat haloperidolu

(Dekaldol, Haloperidol 

(Dekaldol, Haloperidol 

decanoat)

decanoat)

50-150 (300)

50-150 (300)

co 2 – 4 tyg.

co 2 – 4 tyg.

500

500

Dekanoat flupentiksolu

Dekanoat flupentiksolu

(Fluanxol depot)

(Fluanxol depot)

40-100 co 2 – 4 

40-100 co 2 – 4 

tyg. 

tyg. 

(niekiedy stos. sie 

(niekiedy stos. sie 

większe dawki lub krótsze 

większe dawki lub krótsze 

odstępy między wstrzyk.)

odstępy między wstrzyk.)

400

400

Dekanoat zuklopentiksolu

Dekanoat zuklopentiksolu

(Clopixol depot)

(Clopixol depot)

200 – 500

200 – 500

co 2 – 4 tyg. 

co 2 – 4 tyg. 

2000

2000

Risperidone microsphere

Risperidone microsphere

(Rispolept Consta)

(Rispolept Consta)

25 – 50 co 2 tyg.

25 – 50 co 2 tyg.

50

50

Leczenie skojarzone 

Leczenie skojarzone 

schizofrenii

schizofrenii

W uzasadnionych przypadkach zaleca się równocześnie stosowanie 2-3 

W uzasadnionych przypadkach zaleca się równocześnie stosowanie 2-3 

neuroleptyków. Dotyczy to zwłaszcza lekoopornych postaci schizofrenii. Za 

neuroleptyków. Dotyczy to zwłaszcza lekoopornych postaci schizofrenii. Za 

lekooporne uważa się zazwyczaj te schizofrenie, w których przeprowadzenie dwu 

lekooporne uważa się zazwyczaj te schizofrenie, w których przeprowadzenie dwu 

kolejnych kuracji neuroleptycznych, w tym jednej haloperidolu (stosując 

kolejnych kuracji neuroleptycznych, w tym jednej haloperidolu (stosując 

odpowiednie dawki i okres leczenia), nie dało pozytywnego efektu 

odpowiednie dawki i okres leczenia), nie dało pozytywnego efektu 

terapeutycznego – redukcja objawów o więcej niż 20% w skali PANSS. Dotychczas 

terapeutycznego – redukcja objawów o więcej niż 20% w skali PANSS. Dotychczas 

utrzymuje się opinia, że stosując te kryteria, można do lekoopornych zaliczyć 25-

utrzymuje się opinia, że stosując te kryteria, można do lekoopornych zaliczyć 25-

30% schizofrenii. Ten pogląd jest prawdopodobnie nazbyt optymistyczny.

30% schizofrenii. Ten pogląd jest prawdopodobnie nazbyt optymistyczny.

Nie jest wiadomo, które działania i jak dalece mogą wpłynąć na zwiększenie 

Nie jest wiadomo, które działania i jak dalece mogą wpłynąć na zwiększenie 

podatności schizofrenii na leczenie neuroleptykami. Ustąpienie objawów 

podatności schizofrenii na leczenie neuroleptykami. Ustąpienie objawów 

psychotycznych wynika nie tylko z 

psychotycznych wynika nie tylko z 

odpowiedniego doboru leku, 

odpowiedniego doboru leku, 

 lecz zależy 

 lecz zależy 

również 

również 

od indywidualnego przebiegu choroby

od indywidualnego przebiegu choroby

. Jej niekorzystny przebieg, 

. Jej niekorzystny przebieg, 

czyli nie uzyskanie dostatecznego stopnia poprawy, bądź też utrzymywanie się 

czyli nie uzyskanie dostatecznego stopnia poprawy, bądź też utrzymywanie się 

niektórych objawów – są również najczęstszymi sytuacjami, w których można 

niektórych objawów – są również najczęstszymi sytuacjami, w których można 

zastosować 

zastosować 

leczenie skojarzone.

leczenie skojarzone.

 

 

Stosowanie określonych kombinacji leków wynika z doświadczenia klinicznego i z 

Stosowanie określonych kombinacji leków wynika z doświadczenia klinicznego i z 

badań wykonywanych zazwyczaj w otwartych próbach klinicznych. Wnioski z tych 

badań wykonywanych zazwyczaj w otwartych próbach klinicznych. Wnioski z tych 

badań nie zawsze są przekonywujące. Należy pamiętać, że równoczesne 

badań nie zawsze są przekonywujące. Należy pamiętać, że równoczesne 

stosowanie kilku leków działających w tym samym kierunku z reguły nie wywiera 

stosowanie kilku leków działających w tym samym kierunku z reguły nie wywiera 

lepszego efektu terapeutycznego. Powszechnie uważa się, że w psychozach 

lepszego efektu terapeutycznego. Powszechnie uważa się, że w psychozach 

schizofrenicznych o przewlekłym przebiegu, równoczesne stosowanie kilku leków 

schizofrenicznych o przewlekłym przebiegu, równoczesne stosowanie kilku leków 

nie jest skuteczniejsze od monoterapii.

nie jest skuteczniejsze od monoterapii.

Najczęściej stosowane skojarzenia leków 

Najczęściej stosowane skojarzenia leków 

psychotropowych w schizofrenii lekoopornej

psychotropowych w schizofrenii lekoopornej

WSKAZANIA

LEK 

STANDARDOWY

LEK DODATKOWY

pobudzenie

neuroleptyki

karbamazepina

zmiany w zapisie EEG

neuroleptyki

karbamazepina

depresja

neuroleptyki

TLPD

lęk

neuroleptyki

pochodne benzodiazepiny 

(lorazepam, klonazepam, 

alprazolam)

lekooporność lub niepełna 

poprawa

neuroleptyki

lit

*

dominujące objawy 

negatywne

neuroleptyki

fluoksetyna

*

 

duże ryzyko wystąpienia objawów neurotoksycznych

Farmakoterapia schizofrenii

Farmakoterapia schizofrenii

 - podsumowanie

 - podsumowanie



stosowanie neuroleptyków jest bez wątpienia skuteczną metodą 

stosowanie neuroleptyków jest bez wątpienia skuteczną metodą 

leczenia nasilonych zaburzeń psychotycznych;

leczenia nasilonych zaburzeń psychotycznych;



neuroleptyki dają możliwość kontroli, a nie wyleczenia 

neuroleptyki dają możliwość kontroli, a nie wyleczenia 

schizofrenii, a także wykazują skuteczność w opóźnianiu 

schizofrenii, a także wykazują skuteczność w opóźnianiu 

nawrotów, a nie w zapobieganiu im;

nawrotów, a nie w zapobieganiu im;



brak jest przekonywujących dowodów skuteczności 

brak jest przekonywujących dowodów skuteczności 

neuroleptyków w leczeniu objawów negatywnych, choć 

neuroleptyków w leczeniu objawów negatywnych, choć 

wiadomo, że klasyczne neuroleptyki prawdopodobnie prowadzą 

wiadomo, że klasyczne neuroleptyki prawdopodobnie prowadzą 

do ich narastania;

do ich narastania;



dotychczas nie wykazano, by skuteczność terapeutyczna 

dotychczas nie wykazano, by skuteczność terapeutyczna 

neuroleptyków nowej generacji była wyższa, ale są one dużo 

neuroleptyków nowej generacji była wyższa, ale są one dużo 

lepiej tolerowane, a przynajmniej pacjenci bardziej respektują 

lepiej tolerowane, a przynajmniej pacjenci bardziej respektują 

zalecenia lekarza;

zalecenia lekarza;



należy podkreślić, że zapobieganie nawrotom i skuteczne 

należy podkreślić, że zapobieganie nawrotom i skuteczne 

leczenie ostrej psychozy za pomocą neuroleptyków jest tylko 

leczenie ostrej psychozy za pomocą neuroleptyków jest tylko 

częścią ogólnych potrzeb osób cierpiących na schizofrenię;

częścią ogólnych potrzeb osób cierpiących na schizofrenię;



nawet przy optymalnie ustawionych lekach, osoby chore wciąż 

nawet przy optymalnie ustawionych lekach, osoby chore wciąż 

doświadczają licznych trudności związanych z chorobą i 

doświadczają licznych trudności związanych z chorobą i 

wymagają wielu skutecznych interwencji psychologicznych, 

wymagają wielu skutecznych interwencji psychologicznych, 

społecznych i środowiskowych.

społecznych i środowiskowych.

Oddziaływanie 

Oddziaływanie 

psychospołeczne

psychospołeczne

Neuroleptyki w terapii schizofrenii stanowią podstawę 

Neuroleptyki w terapii schizofrenii stanowią podstawę 

postępowania jednak ich wpływ może być wzmocniony przez 

postępowania jednak ich wpływ może być wzmocniony przez 

oddziaływanie psychospołeczne.

oddziaływanie psychospołeczne.



postęp w psychologicznym oddziaływaniu na pacjentów 

postęp w psychologicznym oddziaływaniu na pacjentów 

cierpiących z powodu schizofrenii jest osiągnięciem ostatnich 

cierpiących z powodu schizofrenii jest osiągnięciem ostatnich 

lat;

lat;



uświadomiono sobie, że osoba z psychozą może, mimo choroby 

uświadomiono sobie, że osoba z psychozą może, mimo choroby 

utrzymywać pewną kontrolę nad doznawanymi objawami;

utrzymywać pewną kontrolę nad doznawanymi objawami;



postęp był możliwy dzięki lepszemu poznaniu związku między 

postęp był możliwy dzięki lepszemu poznaniu związku między 

stresem i psychologią:

stresem i psychologią:

- 

- 

schizofrenia może być następstwem przeżycia ciężkiego stresu 

schizofrenia może być następstwem przeżycia ciężkiego stresu 

związanego z wydarzeniami życiowymi albo kryzysami;

związanego z wydarzeniami życiowymi albo kryzysami;

- wydarzenia życiowe wpływać mogą na moment wystąpienia 

- wydarzenia życiowe wpływać mogą na moment wystąpienia 

schizofrenii czy to pierwszego, czy kolejnych epizodów, jednak o 

schizofrenii czy to pierwszego, czy kolejnych epizodów, jednak o 

prawdopodobieństwie wystąpienia pierwszego i kolejnych 

prawdopodobieństwie wystąpienia pierwszego i kolejnych 

epizodów decydują głównie inne czynniki;

epizodów decydują głównie inne czynniki;

- doświadczenie stresujących wydarzeń życiowych wpływa na 

- doświadczenie stresujących wydarzeń życiowych wpływa na 

prawdopodobieństwo wystąpienia epizodu.

prawdopodobieństwo wystąpienia epizodu.

Psychoterapia

Psychoterapia



psychoterapia indywidualna 

psychoterapia indywidualna 

jest rzadko stosowana w leczeniu 

schizofrenii w Europie, częściej stosuje się w U.S.A. i ma ona na celu 

głównie charakter podtrzymujący oraz wymaga ze strony terapeuty 

długotrwałego wysiłku w celu uzyskania pozytywnego zw. 

terapeutycznego (urojeniowe nastawienie, lęk, wrogość, zaburzenia 

myślenia) utrudniają nawiązanie takiego związku; 



klasyczna dynamiczna psychoterapia analityczna

klasyczna dynamiczna psychoterapia analityczna

 

 

nie ma 

zastosowania w leczeniu schizofrenii;



terapia rodzin 

polegająca na kształceniu i wspieraniu jest 

niezbędna w celu uzyskania b. konstruktywnych sposobów 

wzajemnego oddziaływania na siebie i zapewnienia lepszej 

komunikacji, a także nauczenia członków rodziny umiejętności 

rozpoznawania wczesnych oznak ostrzegawczych nawrotu psychozy, 

aby umożliwić jak najwcześniejsze skorzystanie z pomocy 

psychiatry;



psychoterapia grupowa

psychoterapia grupowa

 

 

opiera się na zorganizowanej działalności 

w grupie terapeutycznej skoncentrowanej na takich sprawach jak 

(plany życiowe, problemy, związki) oraz zmniejszenie izolacji 

społecznej i wzmocnienie zw. z rzeczywistością przez rozwijanie 

umiejętności społecznych, udzielenie wsparcia prze grupę itp.

Psychorehabilitacja

Psychorehabilitacja



prowadzenie psychorehabilitacji w szpitalu i 

prowadzenie psychorehabilitacji w szpitalu i 

w środowisku może być dość skuteczne, jako 

w środowisku może być dość skuteczne, jako 

że uczestniczenie w zajęciach na oddziałach 

że uczestniczenie w zajęciach na oddziałach 

dziennych pomaga w rozwijaniu kontaktów 

dziennych pomaga w rozwijaniu kontaktów 

interpersonalnych i zmniejsza podejrzliwość 

interpersonalnych i zmniejsza podejrzliwość 

tych chorych;

tych chorych;



zorganizowanie odpowiedniej liczby hosteli, 

zorganizowanie odpowiedniej liczby hosteli, 

miejsc pracy chronionej, oddziałów 

miejsc pracy chronionej, oddziałów 

dziennego pobytu.

dziennego pobytu.

Podsumowanie

Podsumowanie



nabycie umiejętności radzenia sobie z objawami jest zmniejszenie 

ich nasilenia i złagodzenie towarzyszącego napięcia;



stosowanie psychoterapii poznawczo – behawioralnej stwarza 

możliwość zmniejszenia przekonań urojeniowych;



nawrót psychozy poprzedzają subtelne zmiany sposobu myślenia i 

afektu, które są różne u poszczególnych chorych i są nazywane 

„zwiastunami nawrotu”;



wczesne wykrycie możliwości nawrotu i szybkie podjęcie leczenia 

zmniejsza jego ciężkość i prawdopodobieństwo kolejnego nawrotu;



interwencje rodzinne prowadzone w domach o wysokim poziomie 

wyrażanych emocji zmniejszają wewnątrzrodzinne napięcia i ryzyko 

kolejnego nawrotu psychozy;



korzystniejsze wyniki leczenia chorych na schizofrenię daje 

łączenie farmakoterapii, psychoterapii i prowadzenie interwencji 

społecznych i środowiskowych;



trening umiejętności społecznych jest usystematyzowaną próbą 

pomocy chorym na schizofrenię w nawiązywaniu kontaktów 

interpersonalnych;



należy podejmować inicjatywy mające na celu pomóc chorym na 

schizofrenię w powrocie do pracy – jest to kwestia priorytetowa. 

Psychozy 

Psychozy 

urojeniowe

urojeniowe

Zaburzenia schizotypowe

Zaburzenia schizotypowe



Są to zaburzenia cechujące się ekscentrycznym zachowaniem oraz nieprawidło-
wościami myślenia i afektu przypominającymi te, które występują w schizofrenii, choć 
w żadnym etapie nie nabierają one cech specyficznych i charakterystycznych dla 
schizofrenii.



W tym schorzeniu nie obserwuje się zmian dominujących ani typowych lecz 
występować może każde z n/wym. zaburzeń:

- niedostosowanie i ograniczony afekt (chłód uczuciowy i oddalenie);

- niedostosowanie i ograniczony afekt (chłód uczuciowy i oddalenie);

- dziwne, ekscentryczne lub niezwykłe zachowanie;

- dziwne, ekscentryczne lub niezwykłe zachowanie;

- słaby kontakt  otoczeniem i skłonność do społecznego wycofywania się;

- słaby kontakt  otoczeniem i skłonność do społecznego wycofywania się;

- dziwne przekonania i magiczne myślenie wpływające na zachowanie i niespójne z 

- dziwne przekonania i magiczne myślenie wpływające na zachowanie i niespójne z 

normami kulturowymi;

normami kulturowymi;

- podejrzliwość i nastawienie urojeniowe;

- podejrzliwość i nastawienie urojeniowe;

- natrętne ruminacje bez wewnętrznego oporu, często o treści dysmorfofobicznej, 

- natrętne ruminacje bez wewnętrznego oporu, często o treści dysmorfofobicznej, 

seksualnej lub agresywnej;

seksualnej lub agresywnej;

- niezwykłe doświadczenia percepcyjne (iluzje somatosensoryczne, depresonalizacja i 

- niezwykłe doświadczenia percepcyjne (iluzje somatosensoryczne, depresonalizacja i 

derealizacja);

derealizacja);

- myślenie stereotypowe, równoległe z dziwacznymi wypowiedziami;

- myślenie stereotypowe, równoległe z dziwacznymi wypowiedziami;

- niekiedy przemijające epizody psychotyczne z nasilonymi iluzjami, omamami 

- niekiedy przemijające epizody psychotyczne z nasilonymi iluzjami, omamami 

słuchowymi oraz myślami podobnymi do urojeń.

słuchowymi oraz myślami podobnymi do urojeń.

W/wym. objawy ustępują w ciągu 6 m-cy i następnie poerót do normalnego 

W/wym. objawy ustępują w ciągu 6 m-cy i następnie poerót do normalnego 

funkcjonowania

funkcjonowania

.

.

Zaburzenia schizotypowe 

Zaburzenia schizotypowe 

c.d.

c.d.



Etiologia

Zaburzenie to jest b. pokrewne zaburzeniom nastroju niż 

Zaburzenie to jest b. pokrewne zaburzeniom nastroju niż 

schizofrenii. Na ogół w tym zaburzeniu występuje więcej objawów 

schizofrenii. Na ogół w tym zaburzeniu występuje więcej objawów 

afektywnych, a rokowanie jest lepsze niż w schizofrenii.

afektywnych, a rokowanie jest lepsze niż w schizofrenii.



Epidemiologia

Nie ma dokładnych danych. Zaburzenie występuje 

Nie ma dokładnych danych. Zaburzenie występuje 

prawdopodobnie dwa razy rzadziej niż schizofrenia.

prawdopodobnie dwa razy rzadziej niż schizofrenia.



Przebieg i rokowanie

Korzystnymi czynnikami rokowniczymi są:

Korzystnymi czynnikami rokowniczymi są:

- brak stępienia lub spłycenia afektu

- brak stępienia lub spłycenia afektu

- dobre funkcjonnowanie przedchorobowe

- dobre funkcjonnowanie przedchorobowe

- splątanie i dezorientacja w ok. nasilonych objawów psychotycznych

- splątanie i dezorientacja w ok. nasilonych objawów psychotycznych

- ostry początek i krótki czas trwania choroby

- ostry początek i krótki czas trwania choroby

- wystąpienie objawów psychotycznych w ciągu 4 tyg. od pierwszych  

- wystąpienie objawów psychotycznych w ciągu 4 tyg. od pierwszych  

zauważonych

zauważonych

  zmian w zachowaniu.

  zmian w zachowaniu.

Leczenie

Leczenie

Neuroleptyki.

Neuroleptyki.

Zaburzenia schizafektywne

Zaburzenia schizafektywne

Zaburzenia, w którym jednocześnie występują objawy schizofrenii i zaburzeń 

Zaburzenia, w którym jednocześnie występują objawy schizofrenii i zaburzeń 

afektywnych, a nie można rozpoznać żadnego z tych zaburzeń oddzielnie.

afektywnych, a nie można rozpoznać żadnego z tych zaburzeń oddzielnie.

Kryteria diagnostyczne zaburzeń schizoafektywnych

Kryteria diagnostyczne zaburzeń schizoafektywnych

A.

A.

Ciągły ok. trwania zaburzenia, w którym jednocześnie występuje epizod depresji, 

Ciągły ok. trwania zaburzenia, w którym jednocześnie występuje epizod depresji, 

epizod manii lub epizod mieszany wraz z objawami schizofrenii;

epizod manii lub epizod mieszany wraz z objawami schizofrenii;

B.

B.

W tym samym okresie trwania zaburzenia przez 2 tyg. występowały urojenia i omamy 

W tym samym okresie trwania zaburzenia przez 2 tyg. występowały urojenia i omamy 

przy braku nasilonych objawów afektywnych;

przy braku nasilonych objawów afektywnych;

C.

C.

Objawy, które spełniają kryteria epizodu zaburzeń nastroju, występują przez znaczną 

Objawy, które spełniają kryteria epizodu zaburzeń nastroju, występują przez znaczną 

część aktywnego i rezydualnego ok. choroby;

część aktywnego i rezydualnego ok. choroby;

D.

D.

Zaburzenie nie jest spowodowane bezpośrednim fizjopatologicznym następstwem 

Zaburzenie nie jest spowodowane bezpośrednim fizjopatologicznym następstwem 

użycia substancji psychoaktywnej, leku lub ch. somatycznej.

użycia substancji psychoaktywnej, leku lub ch. somatycznej.

Należy określić typ:

Należy określić typ:



Zab. schizoaf. Typ maniakalny 

Zab. schizoaf. Typ maniakalny 

 

 

- 

- 

objawy schizotypowe i maniakalne wyk. 

objawy schizotypowe i maniakalne wyk. 

porównywalne nasilenie.

porównywalne nasilenie.



Zab. schizoaf. Typ depresyjny 

Zab. schizoaf. Typ depresyjny 

 

 

- 

- 

objawy schizofreniczne i depresyjne wyk. 

objawy schizofreniczne i depresyjne wyk. 

porównywalne nasilenie.

porównywalne nasilenie.



Zab. schizoaf. Typ mieszany

Zab. schizoaf. Typ mieszany

  

  

- objawy schizofreniczne współistnieją z 

- objawy schizofreniczne współistnieją z 

objawami mieszanymi dwubiegunowych zaburzeń afektywnych.

objawami mieszanymi dwubiegunowych zaburzeń afektywnych.

Zaburzenia schizafektywne 

Zaburzenia schizafektywne 

c.d.

c.d.



Epidemiologia

Epidemiologia

Ryzyko zachorowania w ciągu życia wynosi > 1%, równie często chorują 

Ryzyko zachorowania w ciągu życia wynosi > 1%, równie często chorują 

mężczyźni i kobiety.

mężczyźni i kobiety.



Etiologia

Etiologia

Istnieje ryzyko błędnego rozpoznania: u niektórych chorych występuje 

Istnieje ryzyko błędnego rozpoznania: u niektórych chorych występuje 

schizofrenia z nasilonymi objawami afektywnymi lub zaburzenie afektywne z 

schizofrenia z nasilonymi objawami afektywnymi lub zaburzenie afektywne z 

intensywnymi objawami psychotycznymi. W rodzinach osób z zab. 

intensywnymi objawami psychotycznymi. W rodzinach osób z zab. 

schizoafektywnym częśtość występowania zaburzeń afektywnych jest większa 

schizoafektywnym częśtość występowania zaburzeń afektywnych jest większa 

niż w populacji ogólnej, natomiast nie jest zwiększona częstość występowania 

niż w populacji ogólnej, natomiast nie jest zwiększona częstość występowania 

schizofrenii.

schizofrenii.



Przebieg i rokowanie

Przebieg i rokowanie

Rokowanie  pogarszają: 

Rokowanie  pogarszają: 

- rodzinne obciążenie schizofrenią

- rodzinne obciążenie schizofrenią

- wczesny i powolny pocz. chor. bez czynn. wyzwalających

- wczesny i powolny pocz. chor. bez czynn. wyzwalających

- przewaga objawów psychotycznych

- przewaga objawów psychotycznych

Rokowanie lepsze niż w schizofrenii.

Rokowanie lepsze niż w schizofrenii.



Leczenie: 

Leczenie: 

 W zależności od obrazu psychopatologicznego wskazane jest 

 W zależności od obrazu psychopatologicznego wskazane jest 

stosowanie leków p/depresyjnych w t. depresyjnym, lub leków 

stosowanie leków p/depresyjnych w t. depresyjnym, lub leków 

p/maniakalnych w t. maniakalnym, a w razie ostrych objawów 

p/maniakalnych w t. maniakalnym, a w razie ostrych objawów 

psychotycznych – neuroleptyki. Można stosować terapię litem, którego 

psychotycznych – neuroleptyki. Można stosować terapię litem, którego 

skuteczność jest wyższa niż w schizofrenii.

skuteczność jest wyższa niż w schizofrenii.

Zaburzenia urojeniowe

Zaburzenia urojeniowe



Zaburzenie, w którym podstawowym lub jedynym objawem jest utrwalone i 

Zaburzenie, w którym podstawowym lub jedynym objawem jest utrwalone i 

nie podlegające korekcie urojenia pozbawione cech dziwaczności.

nie podlegające korekcie urojenia pozbawione cech dziwaczności.



Rozpoznanie i objawy:

Rozpoznanie i objawy:

- 

- 

urojenia trwają co najmniej 1 miesiąc i są dobrze usystematyzowane, a nie 

urojenia trwają co najmniej 1 miesiąc i są dobrze usystematyzowane, a nie 

dziwaczne i fragmentaryczne;

dziwaczne i fragmentaryczne;

- reakcja emocjonalna p-ta na urojenia jest adekwatna do ich treści;

- reakcja emocjonalna p-ta na urojenia jest adekwatna do ich treści;

- osobowość p-ta ulega zaburzeniu lub jest upośledzona w niewielkim 

- osobowość p-ta ulega zaburzeniu lub jest upośledzona w niewielkim 

stopniu;

stopniu;

- p-t jest często nadmiernie wrażliwy i nadmiernie podejrzliwy;

- p-t jest często nadmiernie wrażliwy i nadmiernie podejrzliwy;

- w pewnych warunkach spokoju można nie zauważyć objawów zaburzeń 

- w pewnych warunkach spokoju można nie zauważyć objawów zaburzeń 

psychicznych.

psychicznych.



Etiologia

Etiologia

Czynniki genetyczne

Czynniki genetyczne

: 

: 

u krewnych 1 st. nie ma ryzyka zwiększonego 

u krewnych 1 st. nie ma ryzyka zwiększonego 

wystąpienia schizofrenii i zaburzeń afektywnych.

wystąpienia schizofrenii i zaburzeń afektywnych.

Czynniki biologiczne

Czynniki biologiczne

: 

: 

mogą występować dyskretne zmiany w obrębie ukł. 

mogą występować dyskretne zmiany w obrębie ukł. 

limbicznego i jąder podstawy mózgu.

limbicznego i jąder podstawy mózgu.

Czynniki psychospołeczne

Czynniki psychospołeczne

: 

: 

duży stopień uwarunkowania czynnikami 

duży stopień uwarunkowania czynnikami 

psychospołecznymi (przemoc w rodzinie, wykorzystywanie dzieci przez 

psychospołecznymi (przemoc w rodzinie, wykorzystywanie dzieci przez 

dorosłych, patologia w rodzinie).

dorosłych, patologia w rodzinie).

Zaburzenia urojeniowe c.d.

Zaburzenia urojeniowe c.d.



Epidemiologia

Epidemiologia

Zachorowalność 0,7 – 3% populacji ogólnej, początek 

Zachorowalność 0,7 – 3% populacji ogólnej, początek 

zachorowania ok. 30 r.ż., występuje nieco częściej u kobiet.

zachorowania ok. 30 r.ż., występuje nieco częściej u kobiet.

Kryteria diagnostyczne zab. urojeniowych

Kryteria diagnostyczne zab. urojeniowych

A.

A.

Urojenia o treści niedziwacznej t.j. dotyczące syt. mogących się 

Urojenia o treści niedziwacznej t.j. dotyczące syt. mogących się 

zdarzyć rzeczywiście;

zdarzyć rzeczywiście;

B.

B.

Zaburzenie nigdy nie spełnia kryteriów schizofrenii;

Zaburzenie nigdy nie spełnia kryteriów schizofrenii;

C.

C.

Poza wpływem urojeń lub ich następstw funkcjonowanie nie jest 

Poza wpływem urojeń lub ich następstw funkcjonowanie nie jest 

w sposób istotny upośledzone, a zachowanie nie wykazuje cech 

w sposób istotny upośledzone, a zachowanie nie wykazuje cech 

dziwaczności;

dziwaczności;

D.

D.

Jeżeli urojeniom towarzyszą zab. nastroju, to czas ich trwania jest 

Jeżeli urojeniom towarzyszą zab. nastroju, to czas ich trwania jest 

krótki;

krótki;

E.

E.

Zaburzenia nie jest spowodowane bezpośrednim 

Zaburzenia nie jest spowodowane bezpośrednim 

fizjopatologicznym następstwem użycia substancji 

fizjopatologicznym następstwem użycia substancji 

psychoaktywnych, leku lub ch. somatycznej.

psychoaktywnych, leku lub ch. somatycznej.

Zaburzenia urojeniowe c.d.

Zaburzenia urojeniowe c.d.

Typ zaburzeń:

Typ zaburzeń:



typ erotomanii 

typ erotomanii 

– urojenie, że inna osoba, zwykle o wyższym statusie niż p-t jest w nim 

– urojenie, że inna osoba, zwykle o wyższym statusie niż p-t jest w nim 

zakochana;

zakochana;



typ wielkościowy

typ wielkościowy

 – 

 – 

urojenie niezwykłej wiedzy, możliwości lub posiadania koneksji ze 

urojenie niezwykłej wiedzy, możliwości lub posiadania koneksji ze 

znaczącymi osobami;

znaczącymi osobami;



typ zazdrości

typ zazdrości

 – urojenie niewiary, zdrady, w st. od partnera seksualnego;

 – urojenie niewiary, zdrady, w st. od partnera seksualnego;



typ prześladowczy

typ prześladowczy

 – 

 – 

urojenie, że p-t lub bliska osoba jest wrogo traktowany przez 

urojenie, że p-t lub bliska osoba jest wrogo traktowany przez 

innych

innych



typ mieszany

typ mieszany

 – 

 – 

urojenia charakterystyczne dla różnych typów, bez dominującej tematyki.

urojenia charakterystyczne dla różnych typów, bez dominującej tematyki.

Przebieg i rokowanie

Przebieg i rokowanie

 – 

 – 

przebieg przewlekły i u 30 – 50% p-tów nie występuje. 

przebieg przewlekły i u 30 – 50% p-tów nie występuje. 

Reakcja na leczenie farmakologiczne słabsza niż w schizofrenii paranoidalnej i 

Reakcja na leczenie farmakologiczne słabsza niż w schizofrenii paranoidalnej i 

zab. afektywnych. prowadzenie psychoterapii jest trudne ze względu na 

zab. afektywnych. prowadzenie psychoterapii jest trudne ze względu na 

nieufność p-tów.

nieufność p-tów.

Leczenie:

Leczenie:

P-ci b. rzadko zgłaszają się dobrowolnie do leczenia. nawiązywanie kontaktu 

P-ci b. rzadko zgłaszają się dobrowolnie do leczenia. nawiązywanie kontaktu 

terapeutycznego  jest trudne ze względu na wrogość p-ta do otoczenia. 

terapeutycznego  jest trudne ze względu na wrogość p-ta do otoczenia. 

Pacjenci z reguły odmawiają przyjęcia leków. W st. pobudzenia neuroleptyki w 

Pacjenci z reguły odmawiają przyjęcia leków. W st. pobudzenia neuroleptyki w 

iniekcji. Niekiedy skuteczne postępowanie psychoterapeutyczne może poprawić 

iniekcji. Niekiedy skuteczne postępowanie psychoterapeutyczne może poprawić 

funkcjonowanie społeczne pomimo utrzymujących się przekonań urojeniowych.

funkcjonowanie społeczne pomimo utrzymujących się przekonań urojeniowych.

Ostre i przemijające 

Ostre i przemijające 

zaburzenia psychotyczne 

zaburzenia psychotyczne 

Objawy trwają od 1 dnia do 1 m-ca i są wywołane oczywistą 

Objawy trwają od 1 dnia do 1 m-ca i są wywołane oczywistą 

sytuacją stresową w życiu p-ta.

sytuacją stresową w życiu p-ta.



Rozpoznanie i objawy

Rozpoznanie i objawy

Objawy są podobne do tych, jakie obserwuje się w innych 

Objawy są podobne do tych, jakie obserwuje się w innych 

zaburzeniach psychotycznych, choć są b. burzliwe i zmienne 

zaburzeniach psychotycznych, choć są b. burzliwe i zmienne 

(labilność emocjonalna, splątanie, dezorientacja i objawy 

(labilność emocjonalna, splątanie, dezorientacja i objawy 

afektywne).

afektywne).



Epidemiologia

Epidemiologia

brak dokładnych danych

brak dokładnych danych



Etiologia

Etiologia

Stresory psychospołeczne mogą wyzwalać objawy 

Stresory psychospołeczne mogą wyzwalać objawy 

psychotyczne, która jest reakcją obronną u osoby z 

psychotyczne, która jest reakcją obronną u osoby z 

niewłaściwymi sposobami radzenia sobie.  

niewłaściwymi sposobami radzenia sobie.  

Ostre i przemijające 

Ostre i przemijające 

zaburzenia psychotyczne c.d. 

zaburzenia psychotyczne c.d. 

Kryteria diagnostyczne

Kryteria diagnostyczne

A.

A.

Występowanie co najmniej jednego z n/wym. objawów:

Występowanie co najmniej jednego z n/wym. objawów:

- urojenia, omamy, dezorganizacja mowy 

- urojenia, omamy, dezorganizacja mowy 

(np. niespójność 

(np. niespójność 

wypowiedzi).

wypowiedzi).

B.

B.

Czas trwania zaburzenia co najmniej 1 dzień, ale krócej niż 1 m-c, po czym 

Czas trwania zaburzenia co najmniej 1 dzień, ale krócej niż 1 m-c, po czym 

następuje powrót do p/chorobowego poziomu funkcjonowania.

następuje powrót do p/chorobowego poziomu funkcjonowania.

C.

C.

Zaburzenia nie można zaliczyć do zaburzenia afektywnego z objawami 

Zaburzenia nie można zaliczyć do zaburzenia afektywnego z objawami 

psychotycznymi, zaburzenia schizoafektywnego lub schizofrenii i nie jest 

psychotycznymi, zaburzenia schizoafektywnego lub schizofrenii i nie jest 

ono wywołane bezpośrednim działaniem substancji psychoaktywnej, leku 

ono wywołane bezpośrednim działaniem substancji psychoaktywnej, leku 

lub ch. somatyczną.

lub ch. somatyczną.

Należy też wyjaśnić, czy występuje:

Należy też wyjaśnić, czy występuje:

> z istotnymi czynnikami stresowymi (krótka psychoza reaktywna)

> z istotnymi czynnikami stresowymi (krótka psychoza reaktywna)

> bez istotnych czynników stresowych (objawy nie są odpowiedzią na to wydarzenie)

> bez istotnych czynników stresowych (objawy nie są odpowiedzią na to wydarzenie)

> z początkiem po porodzie (jeśli zaczyna się w ciągu 4 tyg. od porodu).

> z początkiem po porodzie (jeśli zaczyna się w ciągu 4 tyg. od porodu).

Leczenie:

Leczenie:

 niekiedy wskazana jest krótka hospitalizacja, nie zawsze konieczne jest 

 niekiedy wskazana jest krótka hospitalizacja, nie zawsze konieczne jest 

stosowanie neuroleptyków (objawy występują często same), jeśli neuroleptyki, to w 

stosowanie neuroleptyków (objawy występują często same), jeśli neuroleptyki, to w 

najniższych dawkach i jak najkrócej, b. istotna jest psychoterapia poruszająca rodzaj 

najniższych dawkach i jak najkrócej, b. istotna jest psychoterapia poruszająca rodzaj 

i znaczenie syt. stresowej).

i znaczenie syt. stresowej).

Indukowane zaburzenia urojeniowe

Indukowane zaburzenia urojeniowe

Wspólny system urojeniowy co najmniej 2 osób.

Wspólny system urojeniowy co najmniej 2 osób.

o

Rozpoznanie i objawy

Rozpoznanie i objawy

: 

: 

 najczęściej są to urojenia prześladowcze a 

 najczęściej są to urojenia prześladowcze a 

najważniejszym objawem jest współwystępowanie i bezkrytyczna 

najważniejszym objawem jest współwystępowanie i bezkrytyczna 

akceptacja urojeń przez dwoje ludzi. Może dojść do porozumienia 

akceptacja urojeń przez dwoje ludzi. Może dojść do porozumienia 

dotyczącego ewentualnych planów samobójstwa lub zabójstwa.

dotyczącego ewentualnych planów samobójstwa lub zabójstwa.

o

Epidemiologia:

Epidemiologia:

Zaburzenie występuje rzadko, częściej u kobiet oraz u osób niesprawnych 

Zaburzenie występuje rzadko, częściej u kobiet oraz u osób niesprawnych 

fizycznie, zależnych od innych osób. Zaburzenie występuje z reguły u 

fizycznie, zależnych od innych osób. Zaburzenie występuje z reguły u 

członków rodziny (95% przypadków) .

członków rodziny (95% przypadków) .

o

Etiologia

Etiologia

Przyczyny są głównie natury psychologicznej, ale też nie można wykluczyć 

Przyczyny są głównie natury psychologicznej, ale też nie można wykluczyć 

roli czynników genetycznych.

roli czynników genetycznych.

o

Przebieg i rokowanie

Przebieg i rokowanie

Prawdopodobieństwo wyzdrowienia jest zróżnicowane (10-40%). Na ogół, 

Prawdopodobieństwo wyzdrowienia jest zróżnicowane (10-40%). Na ogół, 

gdy osoba podporządkowana zostanie odizolowana od dominującej, to 

gdy osoba podporządkowana zostanie odizolowana od dominującej, to 

objawy szybko ustępują.

objawy szybko ustępują.

o

Leczenie:

Leczenie:

Izolacja partnerów (rozdzielenie).

Izolacja partnerów (rozdzielenie).

Neuroleptyki są skuteczne u obu partnerów.

Neuroleptyki są skuteczne u obu partnerów.

Psychoza poporodowa

Psychoza poporodowa

Zaburzenie występuje po porodzie i charakteryzuje się głębokim 

Zaburzenie występuje po porodzie i charakteryzuje się głębokim 

obniżeniem nastroju i urojeniami. Większość danych wskazuje na bliski 

obniżeniem nastroju i urojeniami. Większość danych wskazuje na bliski 

związek między psychozą poporodową, a zaburzeniami afektywnymi.

związek między psychozą poporodową, a zaburzeniami afektywnymi.



Rozpoznanie i objawy:

Rozpoznanie i objawy:

 Przeważnie psychoza rozpoczyna się w 2-3 dni 

 Przeważnie psychoza rozpoczyna się w 2-3 dni 

po porodzie. Objawy początkowe to: bezsenność, niepokój, chwiejność 

po porodzie. Objawy początkowe to: bezsenność, niepokój, chwiejność 

emocjonalna, które przechodzą w splątanie zachowanie irracjonalne, 

emocjonalna, które przechodzą w splątanie zachowanie irracjonalne, 

urojenia i obsesyjne obawy o dziecko. Charakterystyczne są natrętne 

urojenia i obsesyjne obawy o dziecko. Charakterystyczne są natrętne 

myśli przed wyrządzeniem krzywdy sobie lub dziecku.

myśli przed wyrządzeniem krzywdy sobie lub dziecku.



Epidemiologia 

Epidemiologia 

Zaburzenie to występuje z częstością 1-2 przyp. /1000 

Zaburzenie to występuje z częstością 1-2 przyp. /1000 

porodów. Większość przypadków ma miejsce u pierworódek

porodów. Większość przypadków ma miejsce u pierworódek



Etiologia 

Etiologia 

Psychoza poporodowa jest zwykle związana z obecnością 

Psychoza poporodowa jest zwykle związana z obecnością 

innego zaburzenia psychicznego np. schizofrenii lub zab. afektywnych 

innego zaburzenia psychicznego np. schizofrenii lub zab. afektywnych 

dwubieg. Może też wyzwolić objawy psychotyczne gwałtowna zmiana 

dwubieg. Może też wyzwolić objawy psychotyczne gwałtowna zmiana 

stężenia hormonów po porodzie lub konflikty zw. z macierzyństwem 

stężenia hormonów po porodzie lub konflikty zw. z macierzyństwem 

(niechciana ciąża, nieudane małżeństwo, lęk przed macierzyństwem).

(niechciana ciąża, nieudane małżeństwo, lęk przed macierzyństwem).



Przebieg i rokowanie 

Przebieg i rokowanie 

U osób nieleczonych istnieje duże ryzyko 

U osób nieleczonych istnieje duże ryzyko 

samobójstwa, dzieciobójstwa lub obu tych czynów. Wsparcie środowiska 

samobójstwa, dzieciobójstwa lub obu tych czynów. Wsparcie środowiska 

i leczenie pozwala na b. dobre rokowanie.

i leczenie pozwala na b. dobre rokowanie.

Psychoza poporodowa c.d.

Psychoza poporodowa c.d.



Leczenie

Leczenie

 – W razie stwierdzenia myśli samobójczych należy 

 – W razie stwierdzenia myśli samobójczych należy 

podjąć odpowiednie środki ostrożności. Nie należy 

podjąć odpowiednie środki ostrożności. Nie należy 

pozostawiać dziecka z matką, jeżeli występują u niej urojenia 

pozostawiać dziecka z matką, jeżeli występują u niej urojenia 

lub uporczywe myśli na temat stanu zdrowia dziecka.

lub uporczywe myśli na temat stanu zdrowia dziecka.



Farmakoterapia

Farmakoterapia

Leczenie objawowe – 

Leczenie objawowe – 

p/depresyjne, gdy występuje 

p/depresyjne, gdy występuje 

depresja

depresja

p/lękowe przy pobudzeniu i bezsenności

p/lękowe przy pobudzeniu i bezsenności

p/psychotyczne w przypadku urojeń

p/psychotyczne w przypadku urojeń

Psychoterapia

Psychoterapia

 - 

 - 

w celu przezwyciężenia konfliktów

w celu przezwyciężenia konfliktów

 wewnątrzpsychicznych.

 wewnątrzpsychicznych.

Psychoterapia indywidualna i małżeńska.

Psychoterapia indywidualna i małżeńska.