System resocjalizacji młodzieży niedostosowanej społecznie w Niemczech

Co jest podstawą objęcia systemowymi

oddziaływaniami resocjalizacyjnymi?

Podstawą podjęcia interwencji prawnej

w analizowanych systemach prawnych

jest fakt przejawiania przez młodego

człowieka zachowań prawnie

relewantnych- nieobojetnych.

Zachowania te nie zawsze muszą być

zagrożone karą czy wyczerpywać

znamiona przestępstwa.

Podstawy prawne systemu

Ustawa o sądownictwie dla

nieletnich z 1974 roku

(Jugendgerichtsgesetz - JGG)

Ustawa o pomocy dzieciom i młodzieży

Kinder- und Jugendhilfegesetzt z 1990

roku KJHG

(jest to część ustawy o pomocy

społecznej (BundesSozialhilfeGesetzt -

BGBI I S.94,

Kogo obejmuje system?

NIELETNI

wyróżniani

na podstawie

ustawy o

sądownictwie dla nieletnich.

osoby w wieku 14-18 lat, warunkowo

odpowiedzialne za popełnienie przestępstwa-

czynu zabronionego powszechną ustawą

karną, w zależności od stopnia dojrzałości i

zdolności do rozeznania.

Kogo obejmuje system?

MŁODOCIANI

wyróżniani

na podstawie ustawy

o sądownictwie dla nieletnich:

osoby w wieku 18-21 lat, bezwzględnie

odpowiedzialni karnie, wobec których

ze względu na stopień dojrzałości,

sąd może zastosować środki takie,

jak wobec nieletnich.

Kogo obejmuje system?

DZIECI

na podstawie ustawy o pomocy

dzieciom i młodzieży.

- osoby do ukończenia 14-go roku życia,

bezwzględnie nieodpowiedzialne karne,

wobec których stosuje się środki pomocowe

- osoby małoletnie do ukończenia 18-go roku

życia ze względu na zagrożenie dobra i

rozwoju dziecka

Kogo obejmuje system?

MŁODZI PEŁNOLETNI

na podstawie ustawy o pomocy

dzieciom i młodzieży.

osoby w wieku 18- 27 lat w zakresie

objęcia pracą socjalną z młodzieżą

Zakres obowiązywania niemieckiej Ustawy

(Jugendgerichtsgesetz- JGG)

Według § 1. Abs. 1 niemieckiej Ustawy

o sądownictwie dla nieletnich podstawą

objęcia postępowaniem sądowym jest

popełnienie przestępstwa zagrożonego

karą na mocy powszechnej ustawy

karnej. Tym samym zachowanie

nieletniego musi wyczerpywać

znamiona czynu opisanego w

niemieckim kodeksie karnym.

warunki ponoszenia odpowiedzialności karnej

nieletnich i młodocianych § 3 niemieckiej Ustawy

JGG), :

„

Nieletni jest odpowiedzialny karnie, kiedy w

czasie popełnienia czynu ze względu na

cielesny i umysłowy rozwój był wystarczająco

dojrzały, aby rozpoznać bezprawność czynu

i działać z rozeznaniem. W celu

wychowania nieletniego, który ze względu na

braki dojrzałości nie ponosi

odpowiedzialności, sędzia może zastosować

takie środki, jak sędzia opiekuńczy.”

Warunki ponoszenia odpowiedzialności

karnej

według prawa niemieckiego dzieci są

bezwzględnie nieodpowiedzialne karnie,

natomiast nieletni w wieku od 14 do 18 lat

odpowiadają karnie tylko warunkowo.

Warunkiem tym jest osiągnięcie dojrzałości

cielesnej i umysłowej, która pozwala na

rozpoznanie bezprawności czynu.

Kwestia rozeznania

Decyzja, co do przypisania odpowiedzialności

nieletniemu, spoczywa na osobie sędziego dla

nieletnich. Wymaganie dojrzałości jest

związane ze zdolnością do rozeznania ( w

sensie emocjonalnym i poznawczym) oraz ze

zdolnością do kierowania swoim

postępowaniem ( w sensie wolitywnym).

Oznacza to przede wszystkim zdolność do

zawinienia. Istotnym jest rozróżnienie między

zdolnością do rozeznania bezprawności czynu

a zdolnością do kierowania swoim

postępowaniem, gdyż inaczej należy rozumieć

znajomość norm i inaczej ich internalizację.

Odpowiedzialność

młodocianych

Młodociany jest bezwzględnie odpowiedzialny

karnie. Sędzia dla nieletnich może wobec niego

zastosować przepisy dotyczące nieletnich, jeżeli:

całkowita ocena osobowości sprawcy i jego

warunków środowiskowych wskazują, że w

czasie popełnienia czynu ze względu na cielesny i

umysłowy rozwój należy go zrównać z nieletnim,

jeżeli ze względu na rodzaj i okoliczności lub

pobudki popełnienia czynu, należy go traktować jak

czyn nieletniego.

Wówczas sędzia dla nieletnich stosuje odpowiednio

przepisy JGG dotyczące nieletnich i może orzec

wobec młodocianego środki wychowawcze,

poprawcze i karę dla nieletnich.

Dwutorowość rozwiązań prawnych w prawie

niemieckim zakłada stanowcze rozdzielenie

spraw karnych i spraw opiekuńczych

młodych ludzi

Prezentowane przez

młodego człowieka

zachowania dewiacyjne

przekraczające normy

prawa karnego należą do

reżimu prawa karnego i

podstawą do orzeczenia

sankcji jest ponoszenie

przez młodego człowieka

odpowiedzialności..

Natomiast zachowania

dewiacyjne, które nie

spełniają znamion

przestępstwa, ( za które

ponosi się

odpowiedzialność), należą

do reżimu prawa cywilnego-

opiekuńczego, które

traktuje takie zachowania

jako przejawy zagrożenia

dobra dziecka, poprzez

zaniedbanie wychowawcze

osób odpowiedzialnych i

przewiduje jako reakcje

środki wychowawcze

Zagrożenie dobra dziecka jako

podstawa objęcia działaniami

systemowymi

Zachowanie nieletniego, które nie spełnia znamion

przestępstwa zabronionego powszechną ustawa

karną może być rozpatrywane jako przejaw

zagrożenia dobra dzieci i młodzieży, i sąd

opiekuńczy po rozpatrzeniu sprawy stosuje środki

przewidziane w ustawie o pomocy społecznej dzieci

i młodzieży.

Ustawa KJHG nie wymienia ściśle zdarzeń, które

świadczą o zagrożeniu dobra dzieci i młodzieży.

Jedynie wykładnia nakazuje przyjąć, że zagrożenie

dobra dziecka może przejawiać się zaniedbaniu

wychowawczym (braku opieki, egzekwowania

obowiązku szkolnego, życia na ulicy) lub w

prezentowaniu przez dziecko zachowań

dewiacyjnych (Heinz W., 1988, s. 37)

Przesłanki objęcia systemem

oddziaływań resocjalizacyjnych

braki w wychowaniu (Erziehungsdeffiziten), powodujące

konieczność pomocy w rozwoju dziecka. Braki te nie mogą być

rozumiane jako brak kompetencji rodzica- wychowawcy czy

opiekuna, ale tkwić w dziecku czy samym procesie wychowania.

zachowania „rzucające się w oczy” (dewiacyjne) w sferze

społecznej, taki jak: agresja, alienacja, kradzieże, kłamstwa,

rywalizacja między rodzeństwem, uzależnienie od alkoholu,

konflikty z rodzicami, trudności w kontaktach z płcią przeciwną

braki w wykształceniu lub nauce zawodu, nieukończenie szkoły

zawodowej lub średniej, trudności w nauce, pochodzenie

i przebywanie w tzw. punktach zapalnych miasta (soziale

Brennpunkten).

ucieczki z domu i zachowania określane jako „braki

socjalizacyjne” (Sozialisationsdeffiziten)

Cele oddziaływań

systemowych

(wywodzą się z powszechnego prawa i

postępowania karnego)

realizacja zadań postępowania karnego z

zachowaniem pierwszeństwa celów

wychowawczych i prewencji indywidualnej:

- uczynienie zdolnym do przyszłego życia

w społecznej odpowiedzialności bez

popełniania przestępstw

- ochrona społeczeństwa przed

dokonaniem przestępstwa w przyszłości

Zasady funkcjonowania

systemu

pochodne zasad konstytuujących

powszechne prawo karne i

postępowanie karne:

- zasada dominacji środków

wychowawczych,

- zasada zaangażowania Urzędu ds.

Młodzieży w sprawę nieletniego

(pedagogiczne ramię w procesie

karnym)

Instytucje publiczne w

systemie resocjaliziacji

Bundestag i Bundesrat wraz

z właściwymi komisjami oraz krajowe organy ustawodawcze na

poziomie krajów związkowych w zakresie ustawodawstwa

Analogiczne do polskich ministerstwa na poziomie federacji i

krajów związkowych w zakresie władzy wykonawczej

Urząd ds. Młodzieży

na każdym szczeblu organizacji

(państwowy, krajowy, okręgowy, gminny, dzielnicowy), zachowuje

najszersze kompetencje decyzyjne w systemie pomocy i

resocjalizacji młodzieży, a w jego strukturze administracyjnej:

Pomoc sądowa dla młodzieży

zachowuje kompetencje

pomocnicze w procesie karnym w sprawie nieletniego i w zakresie

wykonywania orzeczeń sądu.

Instytucje publiczne w

systemie resocjalizacji

Sąd karny dla nieletnich, zachowuje kompetencje

do orzeczenia środków takich, jak sąd opiekuńczy

Prokurator dla nieletnich prowadzi postępowania

karne, zachowuje kompetencje do zastosowania

diversion

Policja zachowuje szerokie uprawniania ściągania

przestępstw dokonywanych przez nieletnich

Szkoła posiada analogiczne kompetencje jak

szkoła polska, jest nakierowana na współpracę z

instytucjami pomocy społecznej

Instytucje publiczne w

systemie

Kurator:

- ustanowiony do sprawowania nadzoru nad

wykonywaniem środków probacyjnych

(Bewahrungshelfer)

- ustanowiony do sprawowania opieki i

służenia pomocą nieletniemu jako

pomocnik wychowawczy na podstawie

ustawy o sądownictwie dla nieletnich

- ustanowiony przedstawiciel pomocy

sądowej dla młodzieży dla sprawowania

nadzoru nad wykonywaniem nałożonych

na nieletniego obowiązków

Reakcje na zachowania

prawnie relewantne

ŚRODKI WYCHOWAWCZE

ŚRODKI DYSCYPLINUJĄCE

KARA

ŚRODKI PROBACYJNE

ŚRODKI TYMCZASOWE I

ZABEZPIECZAJĄCE

ŚRODKI LECZNICZE

INNE

(

Środki orzekane na podstawie

przepisów niemieckiego prawa

cywilnego)

Środki wychowawcze



1.orzekane w

formie poleceń



2. orzekane w

formie pomocy

w wychowaniu

(na mocy ustawy

o pomocy

dzieciom i

młodzieży)

Środki wychowawcze orzekane w formie

poleceń

zakaz opuszczania miejsca pobytu

-nakaz zamieszkania u określonej rodziny bądź

w określonym domu

nakaz podjęcia nauki lub pracy

nakaz wykonania określonej pracy

nakaz poddania się opiece i nadzorowi

wskazanej osoby

nakaz wzięcia udziału w treningu umiejętności

społecznych

nakaz podjęcia starań w kierunku pojednania z

ofiarą przestępstwa

zakaz przebywania z określonymi osobami i w

określonych miejscach

nakaz wzięcia udziału w kursie prawa jazdy

Środki wychowawcze orzekane w

formie pomocy w wychowaniu (na

mocy ustawy o pomocy dzieciom i

młodzieży)

poddanie się opiece i nadzorowi opiekuna

wychowawczego lub pomocnika społecznego

umieszczenie w zakładzie opieki

stacjonarnej (dziennej) lub we

wspólnocie mieszkalnej

Środki dyscyplinujące

grzywna

nałożenie obowiązków tj.:

obowiązek naprawienia szkody

obowiązek osobistego przeproszenia

pokrzywdzonego

obowiązek wykonania wskazanej pracy

obowiązek uiszczenia określonej kwoty na

rzecz instytucji użyteczności publicznej

areszt dla nieletnich (w formie: aresztu

krótkotrwałego, aresztu w czasie wolnym

i aresztu długotrwałego)

Kara dla nieletnich

kara pozbawienia wolności dla

nieletnich na podstawie ustawy o

sądownictwie dla nieletnich

odbywana w zakładach karnych dla

nieletnich lub właściwych oddziałach

zakładów karnych

Środki probacyjne

- zawieszenie wymierzenia kary,

- warunkowe zawieszenie kary

pozbawienia wolności

- „przedzawieszenie”

kiedy sąd przypisując

nieletniemu winę za popełnienie czynu karalnego,

ale odracza na określony czas podjęcia decyzji o

zawieszeniu kary. Obligatoryjnie przy orzeczeniu

wobec nieletniego środków probacyjnych,

sąd

oddaje nieletniego pod nadzór kuratora.

Środki tymczasowe i zabezpieczające

(również o charakterze leczniczym

)

tymczasowe umieszczenie w domu

pomocy młodzieży

umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym

lub w zakładzie odwykowym

ustanowienie nadzoru

zatrzymanie prawa jazdy

umieszczenie w zakładzie wychowawczym,

w którym prowadzone są oddziaływania

terapeutyczne i pomocowe dla nieletnich

uzależnionych

Document Outline