Diagnostyka ostrych
schorzeń
jamy brzusznej
Dr hab. n. med. Marek Ostrowski
Diagnostyka ostrych
schorzeń
jamy brzusznej
Dr hab. n. med. Marek Ostrowski
OSTRY BRZUCH
obraz chorobowy o nagłym początku,
narastającym stopniu zagrożenia,
wymagający natychmiastowej
diagnostyki i leczenia
silne bóle brzucha, które pojawiają się nagle
wśród pełnego zdrowia i utrzymują się dłużej
niż 6 godzin, najczęściej wymagają doraźnej
interwencji chirurgicznej
Ostry brzuch – przyczyny
ostre zapalenie wyrostka robaczkowego
perforacja wrzodu żolądka lub dwunastnicy
ostra niedrożność jelit
uwięźnięcie przepuklin
krwotok do przewodu pokarmowego
ostre zapalenie trzustki
ostre choroby narządów rodnych u kobiet
zapalenie otrzewnej spowodowane rożnymi
przyczynami
urazy jamy brzusznej
Inne choroby mogące dawać objawy
ostrego brzucha
zawał mięśnia sercowego
zapalenie płuc, zapalenie wątroby
odmiedniczkowe zapalenie nerek
porfiria, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa
cukrzycowa kwasica ketonowa
Choroba Leśniowskiego-Crohna
zapalenie węzłów chłonnych krezkowych
kamienie nerkowe, moczowodowe
choroby zapalne miednicy mniejszej
Wywiad
lokalizacja i nasilenie bólu
charakter bólu
umiejscowienie
towarzyszące dolegliwości
(
duszność, biegunka,
gorączka )
aktualny powód hospitalizacji
choroby współistniejące
Ból trzewny
przewodzony przez nerwy
autonomiczne i nerw przeponowy
rozciąganie miesniówki lub torebki
narządów wewnętrznych
rozlany - brak pól projekcyjnych w
korze mózgowej powoduje
niemożność dokładnej lokalizacji
bólu
Ból trzewny
początek powolny
ból sinusoidalny o charakterze kolki
objawy towarzyszące – nudności ,
wymioty
pacjent niespokojny – czesto
zmienia pozycję
Ból somatyczny
przewodzony przez nerwy
rdzeniowe
Th
5
- S
2
lokalizacja bólu wyraźna –
istnieją pola projekcyjne dla
nerwów międzyżebrowych
Ból somatyczny
występują na skutek działania tych
samych bodźców, które wywołują ból na
powierzchni ciała :
-
drażnienia otrzewnej czynnikami
chemicznymi
-
nacieczenia zapalnego
-
pociągania lub skręcania otrzewnej
-
tarcie zmienionych zapalnie powierzchni
otrzewnej
Ból somatyczny
chory spokojny – unika ruchów
ból stały o różnym natężeniu –
zwiększa się przy zmianie pozycji
chory dokładnie lokalizuje miejsce
bólu
towarzyszy mu bolesność uciskowa i
napięcie powłok
Bóle w nadbrzuszu
Ból w prawym podżebrzu
Ból w lewym podżebrzu
Ból w okolicy
śródbrzusza
Ból w okolicy lędźwiowej
Ból w okolicy podbrzusza
Charakterystyka bólu
-
piekący – choroba wrzodowa
-
ostry ból w nadbrzuszu ( porównywalny
do pchnięcia bagnetem) – perforacja pp
-
opasujący- (zapierający dech) – kamica
żółciowa
-
kurczowy o cyklicznym nasileniu –
niedrożność jelit
Objawy towarzyszące
wymioty, nudności
– podrażnienie
otrzewnej, perforacja, zapalenie
trzustki, niedrożność jelit
biegunka
– ostre infekcje żołądkowo-
jelitowe, niedokrwienne zapalenie jelit,
ostre zapalenie wyrostka robaczkowego
objawy zakażenia: gorączka, dreszcze
Przyczyny zagrożenia
życia u pacjentów z bólami
brzucha
perforacje i pęknięcia narządów
jamy brzusznej
ostre zapalenie dróg żółciowych
martwica struktur jamy brzusznej
ostre krwotoki z narządów jamy
brzusznej
Badanie przedmiotowe
b
ó
l
wzdęcie brzucha – odgłos bębenkowy
wzmożone napięcie mięśni – brzuch
deskowaty
wzmożona perystaltyka, słyszalne
wysokie tony / cisza w brzuchu
suchy język
Objawy przedmiotowe
objaw otrzewnowy Blumberga –
wyzwolenie ostrgo bólu przy
szybkim oderwaniu ręki badającej
od powłok brzucha
Objawy przedmiotowe
Objaw
Kehra
intensywny ból umiejscowiony w
lewym górnym kwadracie jamy
brzusznej i promieniujący do lewego
barku – jest spowodowany
podrażnieniem przepony i wskazuje z
dużym prawdopodobieństwem na
pęknięcie śledziony
Objawy przedmiotowe
Objaw Rowsinga
ból w prawym dolnym kwadrancie
wyzwolony przy palpacji i ucisku jamy
brzusznej w lewym dolnym
kwadrancie
wskazuje na: zapaleniem wyrostka
robaczkowego
Objawy przedmiotowe
Objaw mięśnia biodrowo-
lędźwiowego
jest to ból w dolnej części jamy brzusznej
wywołany przez zginanie uda przy
oporze stwarzanym ręką badającego –
wskazuje na ostre zapalenie wyrostka
robaczkowego, ropień okołonerkowy,
zlokalizowany w pobliżu mięśnia
biodrowo - lędźwiowego
Objawy przedmiotowe
Objaw zasłonowy
jest to ból wywołany przy rotacji
wewnętrznej lub zewnętrznej uda
ustawionego w zgięciu
wskazuje na możliwość procesu
zapalnego w pobliżu mięśnia
zasłonowego
Objaw zasłonowy
Objawy przedmiotowe
Objaw Murphy’ego
- wywołuje się uciskając górny prawy
kwadrant jamy brzusznej w czasie wdechu
- ból spowodowany jest uciskiem
pęcherzyka żółciowego, który obniża się w
momencie wdechu
- wskazuje na ostre zapalenie pęcherzyka
żółciowego
Objaw Murphy’ego
schemat
Objawy przedmiotowe
Wybroczyny krwawe
- w bocznych częściach powłok brzucha,
wokół pępka lub w okolicy lędźwiowej
wskazują na możliwość krwotoku
pozaotrzewnowego
- przyczyny to: zmiany pourazowe, ostre
krwotoczne zapalenie trzustki, pękający
tętniak aorty i zgorzel jelita
Szmery perystaltyczne
wzmożone , dźwięczne –
niedrożność jelit z zatkania
brak szmerów perystaltycznych –
zapalenie otrzewnej, niedokrwienie
lub zgorzel jelit, albo przedłużajacej
się ( ponad 3 dni) niedrożności
mechanicznej
Bóle brzucha u pacjentów
w
podeszłym wieku
nieproporcjonalnie słabo wyrażone
często są spowodowane
- perforacją jelita grubego związaną z
chorobą uchyłkową
-
ostrym niedokrwieniem jelit w
przebiegu miażdżycy
Pacjent we wstrząsie
szybkie przetoczenie płynu
nawadniającego lub płynu Ringera
transfuzja krwi pełnej
w przypadku pacjentów wymiotujących –
założenie sądy żołądkowej
natychmiastowa konsultacja chirurgiczna
po wdrożeniu powyższych: badania
radiologiczne i USG
Wykonanie badania EKG
Pacjent bez objawów
wstrząsu
terapia objawowwa
-
głodówka
-
nawodnienie dożylne i parenteralne
-
podanie leków rozkurczowych
konsultacja chirurgiczna
po wdrożeniu powyższych badania
radiologiczne i USG
wykonanie badania EKG
Badania laboratoryjne
morfologia krwi
(wartość leukocytozy nie
musi korelowac ze stanem klinicznym pacjenta)
badanie
ogólne
moczu
aktywność amylazy w surowicy i
moczu
gazometria krwi tętniczej
elektrolity, kreatynina, koagulogram i
badanie czynności wątroby
Badania radiologiczne
zdjęcie RTG klatki piersiowej- w pozycji
stojącej
zdjęcie przeglądowe brzucha – na leżąco, na
boku i na stojąco
-
zaburzenia w układzie kostnym
-
układ gazów w przewodzie pokarmowym
-
nieprawidłowy zbiornik gazu poza światłem jelit
-
nieprawidłowe zwapnienia
-
cienie tkanek miękkich
Badanie radiologiczne
Powietrze może znajdować się w żołądku i
jelicie grubym, natomiast obecność gazu
w jelicie cienkim wskazuje na chorobę w
obrębie jamy brzusznej
Równomierne rozmieszczenie powietrza w
jelicie cienkim i grubym wskazuje na
niedrożność porażenną, która pierwotnie
nie wymaga leczenia operacyjnego
Perforacja odbytnicy
Kontrastowe badania
radiologiczne
dożylna pielografia ( urografia )
badanie z doustnie podanym barytem
badanie górnego odcinka p.p.
wprowadzanie środków cieniujących
do okrężnicy i odbytnicy
pasaż kontrastu przez jelito cienkie
ostre zapalenie pęcherzyka żółciowego
Ultrasonografia jamy
brzusznej
kamica żółciowa
niedrożność dróg żółciowych lub
ropień
kamica nerkowa
ostre zapalenie trzustki
Pancreatitis
acuta