RYNEK USŁUG ZDROWOTNYCH W ZAKRESIE ŚWIADCZEŃ UDZIELANYCH W RAMACH POMOCY DORAŹNEJ

Zagadnienia:



Ocena stanu zdrowia zbiorowości.



Pojęcie zdrowia i choroby.



a). pozytywne i negatywne mierniki

zdrowia.



b). markery biologiczne zdrowia i choroby.



Badania umieralności.



a). umieralność niemowląt,



b). wskaźnik śmiertelności,



c). tablice wymieralności.

Zagadnienia



Badanie rozpowszechniania chorób.



a). zachorowalność i chorobowość.



Rozpoznanie i klasyfikacja chorób.



a). współczynnik zapadalności,



b). współczynnik chorobowości,



c). dobór mierników stanu zdrowia

populacji.

POJĘCIE ZDROWIA

I CHOROBY.



Zdrowie populacji

oznacza zbiorowisko

różnych ludzi, a więc:



osób zdrowych,



osób mniej lub bardziej podatnych na

chorobę,



chorych bez objawów,



chorych z objawami klinicznymi,



osób kalekich,

C D.



medycyna praktyczna

natomiast zajmuje się

głównie osobami zgłaszającymi się do

lekarza, a więc

osobami chorymi



część ogółu przypadków wykazujących

objawy określonej choroby przedstawiana

jest obrazowo jako

szczyt góry lodowej



opis naturalnej historii choroby powinien

dążyć do tego, aby:



zidentyfikować osoby już chore,



osoby narażone na wyższe ryzyko

zachorowania z racji zwiększonej podatności

lub większej ekspozycji,

Opis rysunku.



dawka wewnętrzna,



zmiany biochemiczne o niepewnym

znaczeniu,



biochemiczne wskaźniki choroby,



chorobowość,



zgony,



potocznie zdrowie rozumiane jest

jako brak

choroby

, ale nie oznacza to automatycznie

zdrowia,

Definicje zdrowia.



Marcin Kacprzak

, założyciel współczesnej

szkoły higienicznej w Polsce, zdefiniował

zdrowie jako



stopień przystosowania się biologicznego, jaki

jest osiągalny dla danej jednostki w

najkorzystniejszych warunkach,



Jan Kostrzewski:

zdrowie społeczeństwa

ludzkiego jest to:



nie tylko brak chorób

oraz dobry stan zdrowia

fizycznego, psychicznego i społecznego

jednostek składających się na dane

społeczeństwo,



ale również harmonijny rozwój naturalny

ludności

oraz takie warunki otoczenia, które

sprzyjają zdrowiu ludności,

CD.



definicja Światowej Organizacji Zdrowia:



zdrowie

jest pełnym dobrostanem fizycznym,

psychicznym i społecznym, a nie wyłącznie

brakiem choroby lub niedomagania,



człowiek zdrowy to osoba działającą

„normalnie

", tzn. taka, która odpowiada

przyjętym standardowym kryteriom zdrowia

dla swego wieku, płci, rasy i rejonu

geograficznego,

Punkt referencyjny

tzw.

norma.



jest ustalonym idealnym wzorcem

, do

którego odnosi się stan zdrowia badanych

osób,



pojęciem statystycznym

, opartym na

względnej częstości występowania różnych

wartości danej cechy w populacji,



o normie mówimy też w kontekście

patologii

, kiedy brak jest objawów aktualnie

czynnej choroby,

NEGATYWNE I

POZYTYWNE MIERNIKI

ZDROWIA.



Mierniki pozytywne, określają:



sprawność i prawidłowość funkcji

poszczególnych narządów,



sprawność całego ustroju (

wydolność

wentylacyjna płuc, krążenia, poziom

hemoglobiny

itd.),



bardzo trudno jest wypracować dokładne

(bezpośrednie) mierniki stanu zdrowia,

powszechnie stosowane „

mierniki zdrowia

są pośrednimi jego wskaźnikami,

CD.



pomiar natężenia chorób w populacji

nazywamy

miernikami negatywnymi

zdrowia

zbiorowości,



określając częstość występowania chorób,

urazów oraz ich następstw (inwalidztwa i

zgonów) w jakiejś populacji

mierzymy braki

w zakresie zdrowia,

MARKERY BIOLOGICZNE

EKSPOZYCJI CHOROBY.



Ocena stanu zdrowia

łączy się dzisiaj z

pomiarami biomarkerów

, ponieważ dają one

wcześnie wgląd w naturę zaburzeń

patologicznych na poziomie komórkowym

lub nawet molekularnym,



markery biologiczne

(

biomarkery

) są

zmianami komórkowymi, biochemicznymi

lub molekularnymi, które wskazują na to, że

pojawiły się już pewne zaburzenia w

systemie biologicznym człowieka,

Klasy biomarkerów.



Z punktu widzenia epidemiologii dzielimy

biomarkery

na 3 klasy:



ekspozycji,



II. skutków biologicznych,



III. podatności osobniczej,



posługiwanie się biomarkerami w badaniach

epidemiologicznych określa się nazwą

epidemiologii molekularnej.

BADANIE UMIERALNOŚCI.



Badanie

umieralności

jest najdawniej

stosowaną

metodą oceny stanu zdrowia

ludności,



umieralność

nie jest dokładnym

negatywnym

miernikiem stanu zdrowia ludności:



prawdopodobieństwo wystąpienia zgonu nie

jest jednakowe w różnych schorzeniach,



wiele chorób nie kończy się śmiercią,



w badaniu umieralności posługujemy się

zwykle kilkoma miernikami,

„

Żywe dziecko”



Zgodnie z definicją Światowej Organizacji

Zdrowia przez „

urodzenie dziecka żywego

rozumie się:



zupełne wydalenie lub wydobycie z ciała

matki, niezależnie od okresu trwania ciąży,

produktu ciąży, który po wydaleniu z łona

matki oddycha lub daje jakiekolwiek inne

oznaki życia,



takie jak:

bicie serca, tętnienie pępowiny,

skurcze mięśni zależnych od woli,



niezależnie od tego:

czy pępowina została

przecięta, czy nie,



czy łożysko zostało wydalone czy też nie,

Zgon płodu.



zgon

następujący przed całkowitym jego

wydaleniem lub wydobyciem z ustroju matki

- niezależnie od czasu trwania ciąży,



o zgonie świadczy to:

że po takim

oddzieleniu lub wydobyciu płód nie oddycha

ani nie wykazuje żadnego innego znaku

życia:



jak czynność serca, tętnienie pępowiny lub

wyraźne skurcze mięśni zależnych od woli,

Noworodki /martwe/.



noworodkiem martwo urodzonym:



jest noworodek, którego zgon nastąpił przed

całkowitym wydaleniem lub wydobyciem z ustroju

matki i którego ciężar w chwili urodzenia wynosił

co najmniej 1001 g,



noworodkiem niezdolnym do życia

z oznakami

życia:



jest noworodek o ciężarze co najmniej 601g, a

poniżej 1001 g, który po wydaleniu lub wydobyciu

z ustroju matki żył krócej niż 24 godziny,



noworodkiem niezdolnym do życia bez oznak

życia:



jest noworodek o ciężarze co najmniej 601 g, a

poniżej 1001 g, który po wydaleniu lub wydobyciu

z ustroju matki nie wykazuje oznak życia,

Umieralność

okołoporodowa.



umieralność wczesna

niemowląt zależy:



od następstw wcześniactwa,



urazów porodowych,



wad wrodzonych,



umieralność późna

spowodowana jest przez

choroby:



układu oddechowego,



układu pokarmowego,



choroby zakaźne,

ZACHOROWALNOŚĆ I

CHOROBOWOSĆ.

Badanie rozpowszechnienia chorób

polega na określeniu częstości

występowania chorób (

zapadalność,

chorobowość

) w całej populacji lub w

poszczególnych jej grupach (

według

wieku, płci, zawodu, miejsca

zamieszkania

) oraz zmierzenie

odpowiednich szkód zdrowotnych w

postaci

niezdolności do pracy i

inwalidztwa.

C D.

Dla scharakteryzowania stanu

zdrowotnego ludności duże znaczenie

ma określenie przyczyn chorobowości,

W badaniu chorobowości chodzi o

informacje o liczbie chorych i o

przyczynach chorobowych.

Choroba jest zjawiskiem dynamicznym i

wielokrotnym.

Śmierć jest wydarzeniem

jednorazowym.

ROZPOZNANIE i

KLASYFIKACJA CHORÓB.



Przez rozpoznanie choroby rozumie się określenie

jej początku, zakończenia oraz także jej

zdefiniowanie i sklasyfikowanie.



W chorobach ostrych łatwo jest określić początek

i koniec choroby, duże trudności występują

natomiast w przypadku chorób przewlekłych.



W tych ostatnich początek choroby może być

skryty ze względu na bardzo powolny jej rozwój,

a objawy skłaniające chorego do zasięgnięcia

porady lekarza mogą wystąpić dopiero w okresie

zaawansowanym.

Rozpoznanie choroby.



Lekarz opiera rozpoznanie

choroby



1) opinii osoby badanej o stanie zdrowia

(wywiad, anamneza lekarska),



2) badaniu fizykalnym przeprowadzonym

przez lekarza (tzw. badanie

przedmiotowe);



3) badaniach dodatkowych: EKG, RTG,

badaniach laboratoryjnych itp.).

C D.



Dla wartościowego opisu stanu zdrowia

populacji jest bardzo istotne, aby metody

diagnostyczne

służące

rozpoznaniu

diagnostyczne

służące

rozpoznaniu

poszczególnych chorób były identyczne.



Jest to podstawowy element warunkujący

prawidłowość formułowanych wniosków

na podstawie statystyk chorobowości.



Jednolite mianownictwo chorób i ich

symbolizację (czyli kodowanie) umożliwia

Międzynarodowa

Klasyfikacja

Chorób,

Międzynarodowa

Klasyfikacja

Chorób,

Urazów i Przyczyn Zgonów.

MIERNIKI

EPIDEMIOLOGICZNE.



Obliczenie współczynników polega na

podzieleniu liczby zdarzeń chorobowych lub

liczby osób chorych

w danym okresie

(licznik) przez ogólną liczbę ludności

narażoną na ryzyko zachorowania

(mianownik).



Współczynnik jest więc ilorazem, w którym

licznik stanowi liczbę chorych (zdarzeń

choroby), natomiast mianownik liczbę osób

narażonych na zachorowanie (populacja

narażona).

Klasyfikacja chorób w

przedziale czasowym.



1) choroby zaczynające się i kończące w

tym okresie,



2) choroby zaczynające się w tym

okresie, ale trwające dłużej,



3) choroby, które zaczęły się dawniej,

ale zakończyły się w tym okresie,



4) choroby, które zaczęły się dawniej i

trwają nadal.

Mierniki

rozpowszechniania

chorób w populacji.



Współczynnik zapadalności (skumulowanej):



określa liczbę nowych zachorowań (przypadków

lub chorób), które wystąpiły w danym czasie w

stosunku do średniej liczby ludności narażonej

na ryzyko zachorowania,



Współczynnik zapadalności (gęstość

zachorowań):



określa rzeczywiste prawdopodobieństwo

wystąpienia zachorowań w populacji w

przeliczeniu na sumę czasu narażenia

wszystkich członków danej populacji, która jest

narażona na ryzyko zachorowania.



Współczynnik chorobowości:



określa

proporcję osób

w populacji, które

były chore w danym czasie bez względu na

to, kiedy zachorowały w stosunku

średniej liczby ludności narażonej na

ryzyko zachorowania,



jeśli

współczynnik chorobowości

odnosi się

do bardzo

krótkiego odcinka czasowego

lub punktu czasowego (dzień, godzina

)

;

wówczas nazywany jest

współczynnikiem

chorobowości punktowej



jeśli zaś

odnosi się do dłuższego okresu

nosi nazwę

współczynnika chorobowości

okresowej

Typy trendów współczynników

zapadalności i chorobowości.



Typ A

współczynnik zapadalności wzrósł

ciągu pewnego okresu,

ale współczynnik

chorobowości nie zmienił się



sytuacje takie mają miejsce wtedy, gdy

wyleczalność choroby lub śmiertelność

zwiększyły się,

w rezultacie czego średni czas

trwania choroby skrócił się,



rozbieżne trendy

współczynników

zapadalności i chorobowości wskazują na to,

że działalność profilaktyczna nie przynosi

efektów,

choć może świadczyć o poprawie

skuteczności leczenia,

C D.



Typ B:

współczynniki zapadalności i

chorobowości

nie zmieniają się w czasie,



wyleczalność i śmiertelność

z powodu danej

choroby utrzymuje się na stałym poziomie,



Typ C:

współczynnik zapadalności obniżył

się, współczynnik chorobowości zwiększył

się,



być może

wyleczalność choroby poprawiła

się

dzięki opiece lekarskiej lub dobrej

pielęgnacji chorzy żyją dłużej (

wskaźnik

śmiertelności obniżył się



można wtedy mówić, że

program prewencji

klinicznej jest skuteczny,

C D.



Typ D:

współczynnik

zapadalności

współczynnik

zapadalności

chorobowości

zmniejszyły

się

zmniejszyły

się

proporcjonalnie,



zmniejszenie

zapadalności

zmniejszenie

zapadalności

może

być

może

być

związane

obniżeniem

się

związane

obniżeniem

się

poziomu

czynników ryzyka

w populacji (zapobieganie

podstawowe),



jeżeli chorobowość i zapadalność

idą z sobą

w parze, to znaczy, że poziom opieki i

wyleczalność pozostają na tym samym

poziomie,



opisane powyżej sytuacje są

wynikiem

współzależności pomiędzy chorobowością i

zapadalnością

, którą można przedstawić

następującym twierdzeniem:

Chorobowość.



Chorobowość (Ch):



zmienia się z iloczynem zapadalności (z) i

czasu trwania choroby (t),



Chorobowość (Ch):



zapadalność (z) x czas trwania choroby (t),



Współczynniki chorobowości są

wartościowymi

miernikami zdrowia ludności

dla organizatora ochrony zdrowia, ponieważ

informują o zapotrzebowaniu na usługi

medyczne.

DOBÓR MIERNIKÓW STANU

ZDROWIA POPULACJI.



Epidemiolog

dysponuje kilkoma

podstawowymi miernikami częstości

choroby w populacji,



zastosowanie i wybór najbardziej

odpowiedniego

zależy

od przedmiotu i

celu badania,



w przypadku badań zmierzających do

wyjaśnienia związków przyczynowych

najbardziej odpowiednim miernikiem

będzie

współczynnik zapadalności,

CD.



czynniki etiologiczne

ujawniają się

spowodowaniem

wystąpienia choroby



im bardziej

dynamiczne są mierniki

rozpowszechnienia choroby, tym

analizowane

związki przyczynowe są

bardziej wiarygodne,



niekiedy dla wnioskowania o zapadalności

stosuje się

współczynniki umieralności



mają one jednak pewne znaczenie tylko w

tych chorobach, w których współczynnik

śmiertelności jest wysoki,



okres pomiędzy wystąpieniem choroby a

zgonem nie jest zbyt długi,

ŹRÓDŁA INFORMACJI O STANIE

ZDROWIA ZBIOROWOŚCI.



DANE O ZGONACH: lekarz



1) potwierdza zgon,



2) ustala przyczynę zgonu,



3) stwierdza tożsamość osoby badanej,



4) stwierdza, że nie zachodzi podejrzenie

przestępstwa jako

przyczyny zgonu



1. przyczyna

wyjściowa,



2. przyczyna

wtórna,



3. przyczyna

bezpośrednia

lub rodzaj urazu.



Międzynarodowa Klasyfikacja Chorób,

Urazów i Przyczyn Zgonów

zaleca

grupowanie zgonów według ich przyczyny

wyjściowej:



chorobę lub uraz

, które rozpoczęły bieg

zdarzeń chorobowych prowadzących

bezpośrednio do zgonu,



okoliczności

wypadku lub przemocy

które spowodowały wypadek śmiertelny.

DANE O

CHOROBACH.



zgłaszanie

chorób zakaźnych



zgłaszanie

zatruć i chorób zawodowych



zgłaszanie

chorób nowotworowych



rejestry chorób



dane o czasowej

niezdolności do pracy



statystyki szpitalne



statystyki

lecznictwa otwartego



dane z masowych

badań profilaktycznych.

ZGŁOSZENIA CHORÓB

ZAKAŹNYCH.



Kompletna zgłaszalność wymaga

spełnienia 4 warunków:



chory zostanie

zbadany przez lekarza



lekarz ustali prawidłowe

rozpoznanie

choroby



lekarz wie, że choroba jest objęta

obowiązkiem zgłoszenia



zostanie dopełniony obowiązek

zgłoszenia choroby

ZGŁOSZENIA CHORÓB I

ZATRUĆ ZAWODOWYCH.



Choroby zawodowe to:



choroby ostre,



przewlekłe

powstające

wskutek

przewlekłe

powstające

wskutek

wykonywania zawodu,



wynikające z charakteru danej pracy,



warunków, w których się ona odbywa,



lekarz ma obowiązek zgłoszenia

jej na

odpowiednim formularzu do wojewódzkiej

stacji

sanitarno-epidemiologicznej

(

dział

higieny pracy

), gdzie informacje o

chorobach zawodowych są analizowane.

Osoba narażona.



przez

osobę narażoną

na chorobę zawodową

rozumiemy takiego pracownika:



który

ma ciągły, bezpośredni kontakt

czynnikami szkodliwymi

(Np. pył, benzen,

tlenek węgla itp.),



informacje o liczbie tych osób, ich

strukturze wiekowej, okresie zatrudnienia i

narażenia na działanie czynników

szkodliwych są trudne do ustalenia.

ZGŁOSZENIA

NOWOTWORÓW

ZŁOŚLIWYCH.



W Polsce istnieją rejestry nowotworów

złośliwych w Instytutach Onkologii: w

Warszawie, Krakowie i Gliwicach:



celem

rejestru nowotworów

jest:



gromadzenie

danych o rozpoznanych

przypadkach chorób nowotworowych,

sklasyfikowanych według lokalizacji narządowej

choroby, cech demograficznych (płci, wieku) itp.,



określenie

zapadalności na nowotwory złośliwe,



ciągła obserwacja

losów chorych w celu

oszacowania chorobowości, czasu prze życia i

określenia szansy wyleczenia,



określenie czasu

, który upływa między

wystąpieniem pierwszych objawów a diagnozą i

podjęciem leczenia chorego.

NIEZDOLNOŚĆ DO

PRACY.



„

choroba zasadnicza”

to choroba

wymagająca, z punktu widzenia

lekarskiego, zwolnienia z pracy, a

więc

najpoważniejszy

lub inaczej

najcięższy stan chorobowy

u danego

chorego w określonym czasie,



analiza absencji chorobowej

może

być wykorzystana do oceny stanu

zdrowia ludności.

Mierniki statystyczne:



średnią liczbę dni zwolnień (na 100

zatrudnionych),



średnią liczbę okresów (epizodów)

niezdolności do pracy (na 100

zatrudnionych),



średni czas trwania jednego epizodu

niezdolności do pracy (iloraz średnich

z punktów 1 i 2),



stosunek liczby dni opuszczonych z

powodu danej choroby w odniesieniu

do ogólnej liczby dni niezdolności

do pracy.

Absencja

chorobowa.



nie dostarcza

informacji o całej

ludności, ponieważ dotyczy tylko osób

ubezpieczonych i aktualnie

zatrudnionych,



nie obejmuje

takich grup ludności, jak

dzieci i młodzież oraz bezrobotni i

osoby w wieku poprodukcyjnym.

Statystyki

szpitalne.



obejmują

dane o ruchu chorych (przyjęci,

leczeni,

wypisani, zmarli),



liczbie

niektórych zabiegów,

liczbie

łóżek i

personelu zatrudnionego w szpitalu,



każdemu

choremu

wypisywanemu

każdemu

choremu

wypisywanemu

szpitala zakłada się tzw.

indywidualną

kartę statystyczną,



karta zawiera

: imię i nazwisko, płeć,

stosunek do pracy zawodowej, miejsce

zamieszkania, informacje o czasie pobytu

szpitalu,

szczegółowe

rozpoznanie

szpitalu,

szczegółowe

rozpoznanie

choroby lub w przypadku zgonu, wynik

badania sekcyjnego

C d.



statystykę szpitalną

prowadzi się

zgodnie z organizacją szpitala, w

związku z tym za

chorobę zasadniczą

należy uważać tę chorobę, którą

lekarz leczący

na danym oddziale

szpitalnym

uznał za najważniejszą



na oddziale wewnętrznym

będzie to

choroba wewnętrzna,



na oddziale okulistycznym

choroba

oczu itd.

Statystyki lecznictwa

otwartego.



statystyki ogólnej zachorowalności

oparte są na danych z różnych

przychodni i ambulatoriów,



„

zachorowalność"

w statystykach

lecznictwa otwartego rozumiemy

każde

raz

pierwszy

każde

raz

pierwszy

zarejestrowane

danej

zarejestrowane

danej

przychodni,

nowe lub ponowne

zachorowanie

danej osoby na

jakąś chorobę,

C D.



w chorobach przewlekłych

rejestruje

się natomiast tylko pierwsze

zachorowanie, które zostało

odnotowane w danej przychodni,



w celu określenia chorobowości

danym roku dla każdego

chorego

zgłaszającego się do przychodni z

daną chorobą po raz pierwszy w roku

kalendarzowym wystawia się kartę

statystyczną, ale

z zaznaczeniem, że

nie jest to pierwsze rozpoznanie.

DANE DOTYCZĄCE

INWALIDZTWA.



Zakład

Ubezpieczeń

Zakład

Ubezpieczeń

Społecznych

zbiera

dane

zbiera

dane

dotyczące liczby inwalidów oraz

chorób

wypadków,

które

chorób

wypadków,

które

spowodowały kalectwo,



informacje te nie są

jeszcze w

pełni

wykorzystane

pełni

wykorzystane

obliczania

strat

szkód

obliczania

strat

szkód

zdrowotnych, które wyrządzają

choroby i wypadki,

BADANIA

PROFILAKTYCZNE.



masowe badania profilaktyczne

ludności

są prowadzone w celu wczesnego

wykrywania chorób i podejmowania ich

leczenia,



typowym przykładem są

masowe badania

radiofotograficzne,

prowadzone przez

przychodnie pulmonologiczne

, badania

cytologiczne kobiet

w kierunku wykrycia

wczesnego raka szyjki macicy i inne,



celom tym służą

również

badania nowo

przyjętych do pracy

i badania

okresowe

pracowników, młodzieży szkolnej i

studentów,

BIBLIGRAFIA



Wiesław

Jędrychowski.,

Wiesław

Jędrychowski.,

Podstawy Epidemiologii., wyd.

uniwersytetu Jagielońskiego.,

wyd.

VI,

wyd.

VI,

Kraków 2002 r.,



Wiesław

Jędrychowski.,

Wiesław

Jędrychowski.,

Epidemiologia: wprowadzenie

i metody., PZWL., 1986 r.

Document Outline