Badanie narządów układu krążenia
Tomasz Magoń
Propedeutyka medycyny
Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 2006
Badanie narządów układu krążenia
Tomasz Magoń
Propedeutyka medycyny
Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie 2006
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Etapy badania pacjenta:
1. wywiad
2. badanie fizykalne
(oglądanie, obmacywanie, opukiwanie, osłuchiwanie)
3. badania dodatkowe
Na podstawie 1, 2 i 3 stawiamy rozpoznanie czyli
diagnozę
.
(rozpoznanie wstępne)
Następnym etapem jest
różnicowanie
.
Następnie zastanawiamy się nad
leczenie
m i
rokowanie
m.
Na podstawie przebiegu choroby i wykonanych badań
stawiamy
rozpoznanie ostateczne
.
Wywiad
Propedeutyka medycyny
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Wywiad
Dolegliwości ze strony układu krążenia
- duszność
- sinica
- bóle klatki piersiowej
- nierówne bicie serca / palpitacje / kołatanie /
- wolne bicie serca / szybkie bicie serca
- wymioty
- bóle kończyn
- parestezje, zaburzenia czucia
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Duszność
- uczucie braku powietrza, zazwyczaj połączone z
wykonywanymi
z wysiłkiem ruchami oddechowymi
Duszność pojawia się w chorobach układu oddechowego,
układu
krążenia, w cukrzycy, niewydolności nerek, chorobach
OUN,
w gorączce i skrzywieniu kręgosłupa.
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Choroby układu krążenia
powodujące duszność to stany
powodujące przekrwienie bierne płuc:
- zwężenie lewego ujścia żylnego (zastawka
przedsionkowo - komorowa lewa)
- lewokomorowa niewydolność serca (niedomykalność
zastawki dwudzielnej, wady zastawki aortalnej,
nadciśnienie tętnicze, zawał serca, miażdżyca,
wrodzone wady serca.
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Duszność
Początkowo pojawia się
duszność wysiłkowa
, później
duszność spoczynkowa
, aż wreszcie duszność typu
ortopnoe .
Ortopnoe
– bardzo silna duszność
spoczynkowa zmuszająca chorych do przybrania pozycji
siedzącej, opuszczenia nóg z łóżka i oparcia rąk.
Duszność może występować przez dłuższy czas, lub
pojawiać
się nagle –
duszność napadowa
.
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Bóle klatki piersiowej
- zmiany w ścianie klatki piersiowej
- skóry
- tkanki podskórnej
- nerwów
- mięśni
- układu kostno-stawowego
- choroby narządów wewnętrznych
- serce
- aorta
- płuca
- narządy i tkanki śródpiersia
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Bóle klatki piersiowej
Ból w dusznicy bolesnej ból pojawia się za mostkiem, jest
krótkotrwały, promieniuje do lewej kończyny górnej.
Występuje pod wpływem wysiłku fizycznego i szybko mija po jego
zakończeniu. Również zimno, czynniki psychiczne, obfity posiłek
powodują wystąpienie bólu. Po pewnym czasie pojawiają się bóle
spoczynkowe.
Ból w zawale serca jest silny, utrzymuje się długo, połączony z
niepokojem.
Pojawia się duszność i spadek ciśnienia.
Tętniak rozwarstwiający aorty – powoduje silne bóle przesuwające
się ku dołowi ciała.
W zatorze tętnicy płucnej i zawale płuca silnym bólom towarzyszy
kaszel
i krwioplucie.
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Bóle klatki piersiowej
W każdym przypadku występowania bólów klatki
piersiowej
powinno się określić ich cechy :
- umiejscowienie
- promieniowanie
- nasilenie, czas trwania, charakter
- z czym chory łączy występowanie bólu
- czy zmniejsza się po odpoczynku, zażyciu
nitrogliceryny
- jakie objawy im towarzyszą
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Nierówne bicie serca
- palpitacje / kołatanie / wolne bicie serca / szybkie bicie serca
Osoby zdrowe na ogół nie odczuwają bicia swego serca.
Zaburzenia rytmu serca
- tachykardia
- bradykardia
- pobudzenia dodatkowe
- migotanie lub trzepotanie przedsionków
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Wymiot
y
Wymioty mogą być
objawem towarzyszącym
zawałowi dolnej ściany
serca.
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Bóle kończyn
Bóle kończyn mogą być wywołane chorobami naczyń
obwodowych.
Bóle mogą powstawać w ścianach naczyń –
spowodowane ich stanem zapalnym, zakrzepowym
zapaleniem żył, zator tętniczy.
Bóle mogą powstawać również wskutek niedokrwienia
tkanek.
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Bóle kończyn
Zator tętniczy
– silny, nagły ból, zanik tętna
Zarostowe stwardnienie tętnic
– chromanie przestankowe.
Zakrzepowo – zarostowe zapalenie naczyń
– powoduje chromanie przestankowe i bóle spoczynkowe.
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Badanie fizykalne układu krążenia
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Badanie fizykalne układu krążenia
1. ciśnienie krwi
2. tętno (badanie tętnic obwodowych)
3. sinica
4. obrzęki
5. badanie klatki piersiowej (serca)
- uwypuklenia, tętnienia
- uderzenie koniuszkowe
- opukiwanie serca
- osłuchiwanie serca
6. badanie tętnic obwodowych
Ciśnienie krwi
Wg WHO za górną wartość ciśnienia tętniczego przyjmuje się
ciśnienie skurczowe
140 mmHg (18 kPa)
ciśnienie rozkurczowe
90 mmHg (12 kPa)
Warunki pomiaru:
Podstawowe - po spoczynku nocnym, 2 pomiary, średnia
Inne warunki pomiaru – przygodne
Łagodne – 140 do 159 / 90-99 mmHg
Umiarkowane – 160 do 179 / 100-109
Ciężkie – 180 do 209 / 110-119
Bardzo ciężkie - 210 i więcej / 120 i więcej
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Ciśnienie krwi mierzy się za pomocą
sfigmomanometru zegarowego lub
rtęciowego.
Pomiar najlepiej wykonać na ramieniu
lewym (słabiej rozwinięte mięśnie).
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Metody pomiaru:
1. Metoda Korotkowa.
2. Metoda Riva-Rocci
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Metod pomiaru ciśnienia krwi można podzielić na trzy grupy
1. pomiary krwawe (inwazyjne)
wprowadzenie do układu krwionośnego cewnika
wypełnionego fizjologicznym roztworem wodnym
NaCl kontrolowane przy wykorzystaniu aparatu RTG
z torem wizyjnym. Zaletą metod inwazyjnych jest
możliwość dokonania ciągłego pomiaru ciśnienia w
wybranych miejscach układu krążenia z dobrą
dokładnością
2. pomiary półkrwawe
wypreparowanie (odsłonięciu) odcinka tętnicy, i
przyłożenie do jej ścianki czujnika pomiarowego
połączonego
z manometrem
3. pomiary bezkrwawe
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Badanie tętnic obwodowych
Oglądając i obmacując tętnice zwracamy uwagę na ich tętnienie.
W warunkach prawidłowych mogą być widoczne tętnice skroniowe.
U chorych z miażdżycą widoczne są również inne tętnice
– np. promieniowe.
W miarę narastania miażdżycy przebieg tętnic staje się coraz
bardziej wężykowaty. Tętnice uwypuklają się w miejscu tętniaków.
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Tętno
Mierząc tętno zwracamy uwagę na jego:
- częstość
- miarowość
- zachowanie w tętnicach jednoimiennych
Sfigmogram – graficznie zarejestrowany przebieg fali tętna
Technika badania sprowadza się do uciśnięta tętnicy w miejscu,
w którym leży bezpośrednio pod skórą czubkami dwóch palców
(bez kciuka).
Jest to cykliczne rozciąganie i kurczenie się ścian naczyń
krwionośnych spowodowane przepływem krwi (w rytmie akcji serca)
U zdrowych dorosłych osób prawidłowa wartość tętna waha się
w granicach 60-80 uderzeń na minutę.
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Tętno – miejsca pomiaru
Badania tętna dokonuje się na tętnicach powierzchownych.
Tętno najczęściej jest badane w trzech miejscach
- na tętnicy szyjnej
- na tętnicy udowej
- na tętnicy promieniowej (u dziecka poniżej 1 roku
życia na tętnicy ramiennej)
Badamy też tętno na tętnicy podkolanowej, skroniowej
i grzbietowej stopy.
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Badanie tętna na tętnicy szyjnej.
Kciuk i trzy duże palce ręki obejmują krtań.
Te trzy palce przesuwają się z boku do zagłębienia utworzonego
przez krtań i boczny mięsień szyjny. Tu powinno być wyczuwalne tętno.
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Badanie tętna tętnicy udowej.
Tętnica udowa jest wyczuwalna
w pachwinie: w jednej trzeciej
odległości pomiędzy kroczem
a grzebieniem kości biodrowej.
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Badanie tętna na tętnicy promieniowej.
Trzy palce jednej ręki przesuwają się do kłębu w kierunku łokcia.
W szczelinie utworzonej przez kość promieniową i ścięgna
zginaczy palców leży tętnica promieniowa.
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Wyczuwanie tętna ramiennego u niemowlęcia
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Sinica
Niebieskoczerwone lub niebieskoszare zabarwienie skóry i błon
śluzowych.
Najczęściej spowodowane odtlenowaniem hemoglobiny.
Sinica prawdziwa występuje gdy stężenie Hb odtlenowanej
wynosi 5g%
Może być sinica centralna i obwodowa.
Sinica ośrodkowa wynika z zaburzeń utlenowania krwi w
płucach, np.
w wadach serca.
Sinica obwodowa może być wynikiem niewydolności mieśnia
sercowego.
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
- uwypuklenia, tętnienia
– u osób młodych na tle wrodzonych
wad serca i wysiękowego zapalenia osierdzia, tętniaka
części wstępującej aorty
- uderzenie koniuszkowe
– wywołane czynnością serca
wstrząsanie klatki piersiowej w lewym V międzyżebrzu, 1-2
palce na prawo od linii środkowo-obojczykowej.
- brak – u otyłych, zapalenie wysiękowe opłucnej, odma
opłucnowa
- wzmożone (unoszące) – u szczupłych, w nerwicach,
gorączce,
nadczynności tarczycy
- przesunięcia UK – na bok i ku górze lub dołowi – przy
przeroście
jam serca
Badanie klatki piersiowej (serca)
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
-
opukiwanie serca
– wyróżniamy granice serca względne
i bezwzględne – pomocne przy
diagnozowaniu przerostów jam serca
-
osłuchiwanie serca
– konieczna znajomość miejsc rzutu
zastawek
na przednią ścianę klatki piersiowej i
miejsc
osłuchiwania poszczególnych
zastawek
-
drżenia „koci mruk”
– towarzyszy wadom serca i
szmerom,
zwłaszcza w zwężeniu zastawki
aortalnej
i mitralnej
Badanie klatki piersiowej (serca)
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Rzut zastawek serca na
przednią ścianę klatki piersiowej
z. pnia płucnego
z.przeds-kom lewa
z. aortalna
z.przeds-kom
prawa
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Osłuchiwanie serca – miejsca osłuchiwania zastawek
Zastawka aortalna - 2 PMŻ przy prawym brzegu mostka
Zastawka tętnicy płucnej - 2 PMŻ przy lewym brzegu mostka
Zastawka dwudzielna - koniuszek serca
Zastawka trójdzielna - przyczep do mostka lewego 5 żebra
Punkt Erba – przyczep 3 lewego żebra do mostka
Zjawiska akustyczne serca – tony i szmery
Zjawiska akustyczne serca – tony i szmery
Pierwszy ton serca
– zamknięcie zastawek przedsionkowo-komorowych
Drugi ton serca
– zamknięcie zastawek półksiężycowatych
Trzeci ton serca
– rozkurcz, wypełnianie komór
Szmery
– występują w warunkach patologicznych
Propedeutyka medycyny
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Badania dodatkowe kładu krążenia
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
EKG
Rtg klatki piersiowej
Echokardiografia
Arteriografia / koronarografia
Angio CT
Angio MRI
ELEKTROKARDIOGRAFIA (EKG)
L
P
czerwona
czarna
żółta
zielona
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Odprowadzenie jednobiegunowe
Odprowadzenia przedsercowe V1 – V6
V1
– IV PMŻ przy prawym brzegu mostka
V2 – IV PMŻ przy lewym brzegu mostka
V3
– między V2 i V4
V4
– V PMŻ w linii środkowo-obojczykowej
V5
– na poziomie V4 w linii pachowej przedniej
V6
– na poziomie V4 w linii pachowej środkowej
Odprowadzenia kończynowe jednobiegunowe
aVR – prawe przedramie
aVL – lewe przedramie
aVF - lewe podudzie
L
P
Odprowadzenia
dwubiegunowe
I
II
III
F
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Załamki
P – początek depolaryzacji przedsionków
QRS – początek depolaryzacji mięśnia komór
T – szybka repolaryzacja komór
Szybkość przesuwu
- 25 mm/s
5 mm = 0,2 s
1 mm = 0,04 s
- 50 mm/s
5 mm = 0,1 s
1 mm = 0,02 s
PQ
PQ
Odcinki
PQ
ST
Odstępy
PQ
ST
QT
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Prawidłowy zapis EKG
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Patologiczne zapisy EKG
• zawał serca
• migotanie komór serca
• migotanie przedsionków
• zaburzenia rytmu serca
Zawał serca
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Tachykardia
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Bradykardia
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Migotanie przedsionków serca z szybką akcją komór
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Migotanie komór serca
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Całkowity blok przedsionkowo-komorowy
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Echokardiografia
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Echokardiografia
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Rtg klatki piersiowej – obraz prawidłowy
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Rtg klatki piersiowej – zwężenie zastawki aortalnej
Poszerzona aorta wstępująca i powiększona lewa komora serca.
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Koronarografia
– arteriografia tętnic wieńcowych
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
CT
Klatka piersiowa
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Angio CT
Aorta z odchodzącymi od niej tetnicami
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Angio CT
Obraz 3D aorty brzusznej
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Angio CT
Unaczynienie płuc
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Angio CT
Brzuszny odcinek aorty i unaczynienie nerek (3D)
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Serce i duże naczynia klatki piersiowej
Angio MRI
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
Badania biochemiczne w zawale serca
AspAt
– w zawale serca wzrost 2-15 razy, po 6 godz – do 5-7 doby
AlAt – wzrost 2-10 razy, początek 2 doba, do 7-14 doby
CPK
(CK, CK-MB) – wzrost 2-10 razy, początek 2-6 godzin, do 3-4 doby
GGTP – wzrost 2-5 razy
HBDH – wzrost 3-5 razy
Troponina T i I
– bardziej wiarygodne niż CPK
Mioglobina
– wczesny marker zawału
Leukocytoza – wzrasta w 2-3 dniu po zawale serca
OB. – wzrasta 2-7 dni po zawale i utrzymuje się 4-6 tygodni
Glukoza – stężenie wzrasta po zawale, pojawia się glikozuria
Na, K, Ca, Mg – stężenia elektrolitów ważne w zaburzeniach rytmu serca
Tomasz Magoń WSIiZ Rzeszów 2006
Propedeutyka medycyny
BIAŁKA MIĘŚNI lub
ENZYMY
WARTOŚCI
PRAWIDŁOWE
WZROST STĘŻENIA W SUROWICY
Początek
Szczyt
Powrót
MIOGLOBINA
Mężczyźni < 55 µg
/ l
Kobiety < 55 µg / l
Mocz < 0,3 µg / l
1 - 4 h
4 - 8 h
24 h
TROPONINA T
< 0,2 µg / l
3 - 8 h
12 - 72 h
7 - 14 dni
TROPONINA I
< 0,1 µg / l
3 - 8 h
12 - 24 h
7 - 14 dni
CK, CPK
Kinaza kreatynowa
40 +/- 20 IU / l
4 h
12 - 36 h
4 - 6 dni
Izoenzym
CK - MB
0,6 (0 - 1,4) IU / l
4 h
6 - 10 h
4 - 6 dni
AspAT, GOT
aminotransferaza
asparaginianowa
21 +/- 10 IU / l
4 - 6 h
24 - 48 h
4 - 6 dni
LDH
Dehydrogenaza
mleczanowa
70 - 300 IU / l
6 - 10 h
36 - 72 h
10 - 14 dni
HBDH
Dehydrogenaza
alfa - hydroksy-
maślanowa
55 - 140 IU / l
6 - 10 h
36 - 96 h
10 - 20 dni
Wskaźnik HBDH/LDH
0,6 - 0,8
zwiększa się w zawale mięśnia sercowego