Slajd 1

Ocena rozwoju somatycznego stanowi

integralną część badania fizykalnego

każdego dziecka.

Rozwój somatyczny dzieci i młodzieży

ocenia się, porównując wyniki pomiarów

cech somatometrycznych u danego dziecka

z biologicznymi układami odniesienia, czyli

normami

Jednorazowa ocena pozwala określić jedynie

to, czy stopień rozwoju badanego dziecka

jest prawidłowy, natomiast powtarzanie

pomiarów umożliwia śledzenie dynamiki

procesów rozwojowych.

Interpretacja wyników oceny nie jest łatwa,

ponieważ każde dziecko rośnie i dojrzewa

we własnym tempie, realizując własny

program genetyczny, w warunkach swojego

własnego środowiska zewnętrznego.

Obserwacje długofalowe dostarczają

znacznie więcej informacji na temat

przebiegu rozwoju i oddziaływania różnych

czynników (np. chorób przewlekłych,

stosowanych diet eliminacyjnych,

żywieniowych niedoborów jakościowych i

ilościowych oraz stresu psychicznego), a

także umożliwiają ocenę efektu

stosowanego leczenia.

Etapy oceny rozwoju somatycznego

Ocena rozwoju somatycznego na postawie

pomiarów antropometrycznych polega na:



wykonaniu pomiarów,



porównaniu uzyskanych danych z

biologicznym układem odniesienia, czyli

normą,



zinterpretowaniu uzyskanych wyników

Pomiary antropometryczne

Wstępną ocenę rozwoju somatycznego należy

przeprowadzić na podstawie czterech pomiarów

antropometrycznych, do których należą:

wysokość (a u niemowląt i dzieci w wieku

poniemowlęcym długość)

masa ciała

obwód głowy

klatki piersiowej.

Pomiary obwodu głowy i klatki piersiowej są szczególnie

ważne u dzieci do 3. roku życia. Ocena tych cech

pozwala na określenie poziomu rozwoju dziecka, jego

stanu odżywienia oraz podstawowych proporcji ciała.

Wysokość ciała (

B-v

)

Sprzęt

Liberometr - służy do pomiaru długości ciała i

cech długościowych niemowląt w pozycji leżącej.

Składa się z metalowego statywu, na którym

poziomo umieszczona jest metalowa rura z

podziałką milimetrową. Do rury przytwierdzone

są dwie łopatki: jedna nieruchoma i jedna

ruchoma (przesuwająca się wzdłuż podziałki).

Miejsce odczytu znajduje się w okienku przy

ruchomej łopatce. Dokładność odczytu - do 1 mm

Antropometr typu Martina - służy do pomiaru

wysokości ciała i cech długościowych w

pozycji stojącej.

Składa się z czteroczęściowej metalowej

rury z podziałką milimetrową, wzdłuż której

przesuwa się głowica z iglicą wskazującą

miejsce pomiaru, i okienkiem z punktem

odczytu wyniku. Dokładność odczytu - do 1

mm.

Ławeczka Epsteina - pozwala tylko na zmierzenie

długości całkowitej ciała (i ewentualnie

długości siedzeniowej) niemowlęcia.

Ekierka i taśma krawiecka-Taśmę krawiecką

należy przykleić pionowo na całej długości do

gładkiej ściany, bez wystającej listwy

podłogowej; punkt zerowy taśmy musi

znajdować się na poziomie podłogi.

Wzrostomierz umieszczony przy wadze

lekarskiej.

Metodyka wykonania pomiaru

Do 15.-18. miesiąca życia

wysokość mierzy się

jako długość ciała w pozycji leżącej na plecach.

Jest to odległość szczytu głowy (punkt

vertex - v

)

od płaszczyzny podeszwowej stóp ustawionych

prostopadle do podudzi. Dziecko powinno leżeć na

plecach wyprostowane, ale w swobodnej pozycji.

Jeśli jest ono niespokojne, badanie powinny

prowadzić dwie osoby: jedna trzyma dziecko za

głowę i barki, a druga (mierząca) za kolana . Nie

wolno odciągać głowy dziecka ani prostować nóg

w kolanach na siłę.

U niemowlęcia wyprostowanie nóżek można

sprowokować, drapiąc dziecko pod kolanami.

Po 18. miesiącu życia

lub gdy u młodszego

dziecka długość ciała wykracza poza skalę

liberometru (lub ławeczki Epsteina) i potrafi

już ono przyjąć pionową postawę, wysokość

mierzy się w pozycji stojącej za pomocą

antropometru.

Obwody ciała

Sprzęt

Taśma krawiecka

Uwaga

: Taśma podczas używania ulega

rozciągnięciu, dlatego należy ją dość często

wymieniać na nową.

Metodyka wykonania pomiaru:

Obwód głowy należy mierzyć taśmą krawiecką

przeprowadzoną przez największą wypukłość

potyliczną i największe wypukłości guzów

czołowych Dokładność odczytu - do 1 mm.

Obwód klatki piersiowej należy mierzyć taśmą

krawiecką przeprowadzoną poziomo przez

spojenie trzonu mostka z wyrostkiem

mieczykowatym (punkt

xiphoidale - xi

) oraz

przez dolne kąty łopatek.

Dokładność odczytu - do 1 mm.

Masa ciała

Sprzęt

Waga niemowlęca - służy do pomiaru masy

ciała małych dzieci w pozycji leżącej z

dokładnością do 10 g

Waga lekarska służy do pomiaru masy ciała

dzieci starszych, które potrafią samodzielnie

stanąć na wadze (niepodtrzymywane i nie

trzymając się niczego). Dokładność pomiaru

wynosi 100 g.

Biologiczne układy odniesienia



Tablice liczbowe

najstarszą i najprostszą formą przedstawienia

norm biologicznych są tablice liczbowe.

Tabele takie zawierają zwykle wartości

średnich arytmetycznych (M) i odchyleń

standardowych (SD), a czasami także

wartości centylowe danej cechy w klasach

wieku oraz płci dzieci i młodzieży.



Siatki centylowe

Siatki centylowe są graficznym

przedstawieniem zmian wartości

centylowych w czasie rozwoju cechy.

Połączenie graficzne na wykresie wartości

poszczególnych centyli dla kolejnych

kategorii wieku kalendarzowego daje w

efekcie krzywe centylowe, które dzielą

zakres zmienności cechy na przedziały

zwane również pasmami centylowymi.



W postaci siatek centylowych można wyrazić

zależność pojedynczej cechy lub wskaźnika od

wieku kalendarzowego dziecka (siatka centylowa

wysokości ciała, masy ciała, obwodu głowy,

obwodu klatki piersiowej, wskaźnika względnej

masy ciała - BMI lub wzajemną zależność dwóch

cech, z wyłączeniem wieku (siatka centylowa

proporcji masy do wysokości ciała.

Ze względu na znaczny dymorfizm płciowy

większości cech somatometrycznych u człowieka

siatki centylowe konstruuje się osobno dla

dziewcząt i chłopców.



Ocena wzajemnej proporcji dwóch cech

Większość cech somatometrycznych, na podstawie

których ocenia się rozwój somatyczny, zachowuje

pewną proporcję w stosunku do ogólnej wielkości

ciała, której wyznacznikiem jest wysokość ciała.

Wzajemne proporcje cech uznaje się za

prawidłowe, jeśli ich pozycje centylowe nie różnią

się o więcej niż 2 pasma centylowe lub różnica

nie przekracza 2 odchyleń standardowych



Masa ciała jest cechą, którą zawsze należy

oceniać w odniesieniu do wysokości ciała, a

nie wieku kalendarzowego.

Wyjątkiem jest

BMI

(

body mass index

czyli wskaźnik względnej masy ciała, który

należy obliczać według wzoru:

BMI = masa ciała w kg/(wysokość ciała w

m)2

Document Outline